آیت الله جوادی آملی: هنر ولایی می‌تواند روحی تازه در کالبد جامعه بدمد

به گزارش خبرنگار مهر، آیت‌الله عبدالله جوادی آملی شامگاه دوشنبه در پیامی تصویری به آئین اختتامیه رویداد «هنر آسمانی»، با تبیین نسبت هنر و ولایت، تأکید کرد هنر دینی و ولایی تنها در صورتی می‌تواند معقول، مقبول و ماندگار باشد که بر بنیان عقلانی استوار شود، در ساحت خیال به‌صورت دقیق پردازش گردد و در نهایت، به اثری محسوس و اثرگذار در زندگی فردی و اجتماعی انسان بینجامد.

وی، ضمن قدردانی از دست‌اندرکاران برگزاری محفل «هنر آسمانی»، این‌گونه رویدادها را جلوه‌ای از حق‌شناسی و زمینه‌ساز توفیق جمعی در احیای معارف الهی دانست و اظهار کرد: پرداختن به مفهوم هنر ولایی مستلزم بررسی هم‌زمان معنای «هنر» از یک سو و حقیقت «ولایت» از سوی دیگر است و تنها از رهگذر پیوند صحیح این دو مفهوم می‌توان به تعریفی جامع و قابل دفاع از هنر دینی دست یافت.

وی با اشاره به ماهیت هنر اصیل، تصریح کرد: هنر زمانی شایستگی انسانی و دینی پیدا می‌کند که از پشتوانه عقلانی برخوردار باشد، در کارگاه خیال به‌درستی و با مهندسی دقیق صورت‌بندی شود و در نهایت، خروجی آن برای مخاطب، محسوس و قابل دریافت باشد و نبود هر یک از این ارکان، اثر هنری را از مسیر طبیعی خود خارج می‌سازد.

این مرجع تقلید ادامه داد: اثری که فاقد ریشه عقلانی باشد، صرفاً خیال‌پردازی است و نمی‌توان آن را هنر انسانی دانست از سوی دیگر، اگر اندیشه‌ای عقلانی وجود داشته باشد اما در ساحت خیال به‌صورت هندسی و هنرمندانه پردازش نشود، آن اثر هرچند واجد ارزش علمی است، اما توان اثرگذاری هنری نخواهد داشت و جایگاه آن محدود به کتاب‌ها و مباحث نظری باقی می‌ماند.

آیت‌الله جوادی آملی افزود: حتی اگر یک اندیشه عقلانی به‌خوبی در کارگاه خیال پرداخته شود، اما نتواند پیوند مؤثری میان حس و خیال مخاطب ایجاد کند و خروجی آن برای جامعه ملموس نباشد، باز هم از کارآمدی لازم برخوردار نخواهد بود، از این‌رو، تحقق هنر نیازمند اجتماع هم‌زمان عقلانیت، خیال مهندسی‌شده و اثرگذاری محسوس است.

وی در بخش دیگری از پیام خود، با تأکید بر تمایز میان هنر و بازیگری، خاطرنشان کرد: کسی که از حقیقت جهان، آغاز و انجام آن و سرنوشت انسان پس از مرگ آگاهی ندارد، هرچند ظاهری هنرمندانه ارائه کند، در واقع بازیگر است نه هنرمند و هنر حقیقی بر شناخت عمیق هستی و مقصد انسان استوار است و بدون این معرفت، معنا و اصالت خود را از دست می‌دهد.

این استاد برجسته حوزه علمیه قم سپس به تبیین مفهوم ولایت پرداخت و گفت: ولیّ حقیقی جهان و انسان، ذات اقدس الهی است که سرپرستی و تدبیر عالم امکان را بر عهده دارد و این حقیقت در ساحت انبیا و اولیای الهی تجلی یافته است و همچنین در سطحی گسترده‌تر، مؤمنان نیز در چارچوب ولایت متقابل، نسبت به یکدیگر مسئولیت و سرپرستی دارند.

آیت‌الله جوادی آملی با بیان اینکه چنین نگاهی به ولایت، زمینه‌ساز گسترش هنر دینی در جامعه است، تصریح کرد: هنر ولایی این ظرفیت را دارد که مفاهیم عمیق را از سطوح مختلف به مخاطب منتقل کند و ابعاد گوناگون یک حقیقت را به شکلی قابل فهم و اثرگذار به نمایش بگذارد.

وی با اشاره به نقش هنر در تسهیل درک مفاهیم پیچیده، اظهار کرد: همان‌گونه که پیشرفت در هنرهای تصویری و فضایی موجب شده است فهم مسائل دشوار علمی برای انسان امروز آسان‌تر شود، در حوزه معارف دینی نیز هنر می‌تواند ابزار انتقال دقیق و عمیق مفاهیم باشد؛ مفاهیمی که در گذشته صرفاً به‌صورت انتزاعی مطرح می‌شدند.

این مرجع تقلید در ادامه، با اشاره به سه‌گانه جهان‌دانی، جهان‌داری و جهان‌آرایی خاطرنشان کرد: هنرمند دینی باید نخست جهان را بشناسد و از مبدأ و معاد آگاه باشد؛ سپس توان مدیریت و صیانت از سنت‌های الهی را در جامعه داشته باشد و در نهایت، با بهره‌گیری از هنر، جهان را بیاراید و معقولات را در قالبی دلپذیر و پذیرفتنی ارائه کند.

آیت‌الله جوادی آملی با یادآوری تلاش‌های شهید سیدمرتضی آوینی و دیگر شهدای عرصه فرهنگ، گفت: این بزرگان کوشیدند معارف قرآن و عترت را در قالب هنر به جامعه منتقل کنند و این تلاش‌ها نمونه‌ای روشن از تحقق هنر ولایی در بستر اجتماعی است.

وی تأکید کرد: اگر جامعه‌ای از برکات هنر الهی بهره‌مند شود، گفتار، نوشتار و رفتار افراد آن جامعه رنگ و بوی هنرمندانه خواهد گرفت و آثار این رویکرد در رسانه‌ها و تعاملات اجتماعی به‌وضوح نمایان می‌شود و هنر ولایی می‌تواند روحی تازه در کالبد جامعه بدمد و انسجام اجتماعی را در سایه هدایت اولیای الهی تقویت کند.

این مرجع تقلید در پایان ابراز امیدواری کرد: هنرمندان دینی با بهره‌گیری از این مبانی، بتوانند نقش مؤثرتری در ترویج معارف الهی ایفا کنند و جامعه اسلامی از ثمرات هنر اصیل و ولایی بیش از پیش بهره‌مند شود.