از پدرِ خانواده تا پدرِ جامعه؛ بازخوانی مکتب علوی در آیینه سلیمانی

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها: در فرهنگ ایرانی اسلامی، برخی مفاهیم نه صرفاً واژه، بلکه «ستون‌های هویتی» یک تمدن به‌شمار می‌روند؛ مفاهیمی که اگر سست شوند، انسجام خانواده، جامعه و حتی نظام ارزشی یک ملت دچار تزلزل خواهد شد.

«پدر» یکی از همین مفاهیم بنیادین است؛ نقشی که فراتر از زیست فردی، در لایه‌های عمیق هویت اجتماعی، تربیتی و تمدنی ایرانیان ریشه دارد. پدر در این فرهنگ، تنها نان‌آور یا مدیر خانه نیست؛ بلکه تکیه‌گاه عاطفی، محور اقتدار اخلاقی، نماد مسئولیت‌پذیری و سایه امن خانواده و جامعه است.

همزمانی مناسبت‌هایی همچون ولادت باسعادت امیرالمؤمنین علی (ع) و سالگرد شهادت سردار سپهبد حاج قاسم سلیمانی، فرصتی مغتنم برای بازخوانی دوباره این مفهوم تمدنی است؛ مفهومی که در مکتب علوی به اوج خود می‌رسد و در زیست معاصر، در رفتار و سلوک مردانی چون حاج قاسم سلیمانی تجسم عینی پیدا می‌کند. در چنین بزنگاه‌های تاریخی، بازاندیشی در الگوهای پدری، مسئولیت اجتماعی، عدالت‌محوری و مردم‌داری، ضرورتی فراتر از یک یادآوری مناسبتی است.

در همین چارچوب، حجت‌الاسلام رضا دیلمی، معاون فرهنگی اداره‌کل تبلیغات اسلامی گلستان، و محمدرضا بهرامی، دبیر مجمع نخبگان دانشگاهی حوزوی استان، در سخنانی تحلیلی به تبیین این پیوند عمیق میان الگوی علوی و زیست اجتماعی امروز پرداخته‌اند؛ سخنانی که از پدر در خانواده آغاز می‌شود و به مسئولیت اجتماعی در سطح امت و جامعه می‌رسد.

پدر؛ محور هویت خانواده و جامعه در فرهنگ اسلامی ایرانی

معاون فرهنگی اداره‌کل تبلیغات اسلامی گلستان در گفتگو با خبرنگار مهر با تأکید بر جایگاه محوری پدر در فرهنگ اسلامی و ایرانی، پدر را یکی از ارکان هویتی جامعه دانست و گفت: در منظومه فرهنگی اسلام و ایران، پدر همواره محور هویت، احترام و انسجام خانواده و جامعه بوده است.

حجت‌الاسلام رضا دیلمی با اشاره به اینکه مفهوم پدر در فرهنگ دینی، صرفاً یک نقش زیستی یا حقوقی نیست، افزود: پدر در فرهنگ اسلامی، برگرفته از الگوی نبوی و علوی، مظهر عشق و محبت، اقتدار، ایثار، غیرت و مبارزه است؛ مجموعه‌ای از ویژگی‌ها که در کنار یکدیگر، نقش تمدن‌ساز پدر را معنا می‌کنند.

دیلمی با بیان اینکه این الگو به‌صورت کامل در سیره امیرالمؤمنین علی (ع) تجلی یافته است، اظهار کرد: ولادت باسعادت حضرت علی (ع)، یادآور الگویی جامع از پدری، مدیریت و عدالت اجتماعی است؛ الگویی که نه‌تنها در چارچوب خانواده، بلکه در سطح امت اسلامی و جامعه انسانی معنا پیدا می‌کند.

معاون فرهنگی اداره‌کل تبلیغات اسلامی گلستان تأکید کرد: امیرالمؤمنین علی (ع) نماد محبت، عقلانیت، عدالت و پدریِ اجتماعی است؛ الگویی ماندگار که فراتر از زمان و مکان، برای همه بشریت قابل اقتدار است. پدری که هم مقتدر است و هم مهربان، هم عدالت‌خواه و هم دلسوز مردم است.

وی با استناد به بیانات رهبر معظم انقلاب گفت: رهبر انقلاب، امیرالمؤمنین را مظهر عدالت و رحمت می‌دانند که در عین اقتدار، دل رئوف دارد و نسبت به مردم احساس پدری می‌کند؛ نگاهی که ریشه در فرهنگ عمومی جامعه ایرانی نیز دارد و پدر را نه‌فقط تکیه‌گاه خانه، بلکه سایه‌بان جامعه می‌داند.

حاج قاسم؛ امتداد پدری علوی در میدان عمل

دیلمی در ادامه سخنان خود، سردار شهید حاج قاسم سلیمانی را نمونه‌ای عینی از پدران الگو در جامعه معاصر معرفی کرد و گفت: حاج قاسم سلیمانی، فرمانده‌ای مؤمن، مخلص، فداکار و تربیت‌یافته مکتب اسلام ناب بود که سیره و منش وی، بازتابی روشن از پدری علوی در زمانه ما به‌شمار می‌رود.

وی افزود: پدری دلسوزانه حاج قاسم برای رزمندگان جبهه مقاومت و مردم، هرگز فراموش نخواهد شد. وی نه‌تنها یک فرمانده نظامی، بلکه پناه و تکیه‌گاه معنوی نیروهایش بود؛ همان نگاهی که از سیره نبوی و علوی سرچشمه می‌گرفت.

معاون فرهنگی اداره‌کل تبلیغات اسلامی گلستان خاطرنشان کرد: مهربانی شهید سلیمانی با خانواده‌های شهدا، احساس مسئولیت عمیق وی نسبت به امنیت و آرامش جامعه و ایستادگی‌اش در برابر نظام سلطه، امتداد روشن سیره نبوی و علوی بود؛ سیره‌ای که در آن، مسئولیت اجتماعی با ایثار و ازخودگذشتگی معنا می‌یابد.

دیلمی با تأکید بر نقش پدران شهدا در تداوم فرهنگ ایثار و مقاومت گفت: پدران و مادران شهدا، مظهر ایمان، صبر و استقامت‌اند و نقش بی‌بدیلی در تربیت دینی و تمدنی جامعه و انتقال فرهنگ ایثار دارند.

وی افزود: پدران شهدا، معلمان واقعی صبر، استقامت و دشمن‌شناسی هستند و سرمایه‌های معنوی جامعه اسلامی به شمار می‌روند؛ سرمایه‌هایی که هویت مقاوم جامعه ایرانی بر شانه‌های آن‌ها استوار است.

از عدالت علوی تا مسئولیت اجتماعی در عصر معاصر

در ادامه این نگاه تمدنی دبیر مجمع نخبگان دانشگاهی حوزوی استان گلستان، با اشاره به تقارن ولادت امیرالمؤمنین علی (ع) و سالگرد شهادت سردار حاج قاسم سلیمانی، این همزمانی را نماد پیوند الگو و پیرو توصیف کرد و گفت: این تقارن، تصادفی تاریخی اما عمیقاً معنادار در اندیشه و فرهنگ انقلاب اسلامی است.

محمدرضا بهرامی با تأکید بر اینکه مکتب علوی یک مکتب تاریخی و منزوی نیست، افزود: ولادت امام علی (ع) به‌عنوان بنیان‌گذار مکتب عدالت و مسئولیت اجتماعی و شهادت سردار سلیمانی به‌عنوان مجری این مکتب در دوران معاصر، فرصتی برای بازخوانی مفهوم مسئولیت اجتماعی در زیست امروز جامعه ایرانی است.

بهرامی با اشاره به جایگاه عدالت در اندیشه علوی اظهار کرد: از نگاه امیرالمؤمنین (ع)، عدالت صرفاً یک فضیلت اخلاقی فردی نیست، بلکه ناموس بزرگ اسلامی و پایه نظام اجتماعی است؛ عدالتی که هر چیز را در جایگاه واقعی خود قرار می‌دهد و مسئولیت حاکم و مردم را در برابر حقوق عمومی مشخص می‌کند.

دبیر مجمع نخبگان دانشگاهی حوزوی استان گلستان گفت: مسئولیت اجتماعی در مکتب علوی در سطوح مختلف متجلی می‌شود؛ از اقتصاد مردم‌مدار و عدالت توزیعی گرفته تا شایسته‌سالاری در مدیریت، مبارزه با تبعیض و تربیت انسان آگاه و مسئول. این مؤلفه‌ها به‌روشنی در فرمان تاریخی امام علی (ع) به مالک اشتر ترسیم شده‌اند.

حاج قاسم؛ شاگرد مکتب علوی و مسئولیت فراتر از مرزها

بهرامی در ادامه، سردار شهید حاج قاسم سلیمانی را نمونه عینی مسئولیت‌پذیری اجتماعی در دوران معاصر معرفی کرد و گفت: شهید سلیمانی به‌عنوان شاگرد مکتب علوی، مسئولیت را محدود به مرزهای جغرافیایی نمی‌دانست و در عین دفاع از امنیت ملی ایران، یاری مظلومان منطقه و مقابله با جریان‌های تکفیری را وظیفه خود می‌دانست.

وی افزود: تلفیق مسئولیت ملی و امتی، یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های سیره شهید سلیمانی بود؛ نگاهی که عدالت علوی را از سطح شعار به میدان عمل منتقل کرد.

دبیر مجمع نخبگان دانشگاهی حوزوی استان با اشاره به ویژگی‌های شخصیتی این شهید بزرگوار گفت: مردم‌داری، اخلاص در عمل و نگاه پدرانه به جامعه، راز محبوبیت سردار سلیمانی بود؛ ویژگی‌هایی که امتداد روشن توصیه‌های امیرالمؤمنین (ع) در حکمرانی و رفتار با مردم به شمار می‌رود.

وی ولایت‌مداری را یکی از برجسته‌ترین جلوه‌های مسئولیت اجتماعی در مکتب سلیمانی دانست و اظهار کرد: از نگاه سردار سلیمانی، تبعیت از ولایت فقیه نه یک تکلیف صوری، بلکه عالی‌ترین شکل مسئولیت‌پذیری اجتماعی در عصر غیبت بود.

میراثی از عدالت، پدری و مسئولیت

آنچه در تقارن ولادت امیرالمؤمنین علی (ع) و شهادت سردار حاج قاسم سلیمانی جلوه‌گر می‌شود، صرفاً یک همزمانی تقویمی نیست؛ بلکه پیوندی عمیق میان «مکتب» و «میدان»، «الگو» و «پیرو» و «اندیشه» و «عمل» است. ولادت امام علی (ع)، طلوع خورشید عدالت، عقلانیت و پدری اجتماعی است و شهادت سردار سلیمانی، بازتاب همان نور در آینه زمانه معاصر.

این تقارن نمادین، جامعه امروز ایران را به بازاندیشی در مفهوم مسئولیت اجتماعی فرامی‌خواند؛ مسئولیتی که بر پایه عدالت‌محوری، شایسته‌سالاری، مبارزه با فساد، اخلاص در خدمت و مردم‌داری استوار است. زنده نگه‌داشتن یاد امیرالمؤمنین (ع) و سردار شهید حاج قاسم سلیمانی، در حقیقت پاسداشت آرمان بزرگی است که یکی با ولادتش بنیان نهاد و دیگری با شهادتش بر آن مُهر تأیید زد: برپایی جامعه‌ای عادلانه، مسئولیت‌پذیر و عزتمند.