«آزفای کاربردی» پاسخی به نیازهای واقعی مدرسان فارسی‌آموزی

به گزارش خبرنگار مهر، آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان در دهه‌های اخیر از یک فعالیت محدود آموزشی فراتر رفته و به حوزه‌ای تخصصی با نیازها، چالش‌ها و اقتضائات ویژه تبدیل شده است. گسترش مراکز آموزش زبان فارسی در داخل و خارج از کشور، افزایش شمار زبان‌آموزان و تنوع روزافزون مخاطبان، ضرورت تولید منابعی را دوچندان کرده است که بتوانند علاوه بر تبیین مبانی نظری، پاسخگوی نیازهای عملی مدرسان نیز باشند.

در این میان، تجربه نشان داده است که یکی از مهم‌ترین نیازهای مدرسان، به‌ویژه در آغاز مسیر حرفه‌ای، دسترسی به راهنماهایی کاربردی برای طراحی درس، مدیریت کلاس و ایجاد محیطی پویا و اثربخش برای یادگیری است. بسیاری از آموزگاران، در کنار آشنایی با نظریه‌های آموزش زبان، به دنبال شیوه‌هایی هستند که بتوانند این دانش را در موقعیت‌های واقعی کلاس درس به کار گیرند.

کتاب «آزفای کاربردی» با همین رویکرد شکل گرفته است؛ تلاشی برای پیوند دادن دانش نظری با تجربه عملی و فراهم آوردن مجموعه‌ای از راهکارها، الگوها و پیشنهادهای آموزشی که بتواند در کلاس‌های آموزش زبان فارسی مورد استفاده قرار گیرد. آنچه در ادامه می‌آید، روایت شکل‌گیری این کتاب، اهداف آن و دغدغه‌هایی است که نویسندگان را در مسیر تألیف همراهی کرده است.

با الهام اکبری، نویسنده و پژوهشگر این کتاب گفتگویی داشتیم که در ادامه آن را می‌خوانید.

اکبر در ابتدای گفتگو گفت: وقتی ایده نگارش کتاب «آزفای کاربردی» برای نخستین بار مطرح شد، بیش از آنکه یک پروژه صرفاً تألیفی باشد، پاسخی بود به یک نیاز واقعی در میدان آموزش. سال‌ها تجربه تدریس و کار پژوهشی در حوزه آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان به ما نشان داده بود که بسیاری از مدرسان، به‌ویژه در آغاز مسیر تدریس، با پرسش‌های بسیار عملی روبه‌رو هستند: چگونه یک طرح درس دقیق و کارآمد بنویسیم؟ چگونه از چارچوب کتاب درسی فراتر برویم و کلاس را به فضایی فعال و تعاملی تبدیل کنیم؟ چگونه میان مبانی نظری آموزش زبان و واقعیت‌های زنده کلاس درس پیوند برقرار کنیم؟

او با اشاره به اینکه «آزفای کاربردی» در واقع تلاشی است برای پاسخ دادن به همین نیازها بیان کرد: این کتاب بر طراحی طرح درس و شیوه‌های عملی اداره کلاس تمرکز دارد و می‌کوشد نشان دهد چگونه می‌توان اصول علمی آموزش زبان را به ابزارهایی کاربردی برای تدریس روزمره تبدیل کرد. در بخش‌های مختلف کتاب، مراحل طراحی یک طرح درس، از تعیین هدف آموزشی تا انتخاب فعالیت‌ها، مدیریت زمان کلاس و هدایت جریان یادگیری، به‌صورت گام‌به‌گام توضیح داده شده است. علاوه بر این، نمونه‌هایی از طرح درس‌های عملی، پیشنهادهایی برای فعالیت‌های جذاب کلاسی و راهکارهایی برای ایجاد مشارکت فعال زبان‌آموزان ارائه شده تا مدرسان بتوانند ایده‌های مطرح‌شده را مستقیماً در کلاس‌های خود به کار بگیرند.

این نویسنده با مطرح کردن این موضوع که یکی از دغدغه‌های اصلی ما در نگارش این کتاب، این بود که متن صرفاً در سطح نظری باقی نماند، گفت: به همین دلیل تلاش کردیم تجربه‌های واقعی کلاس درس را نیز وارد بحث کنیم؛ تجربه‌هایی که بسیاری از مدرسان آزفا با آنها مواجه می‌شوند: از چگونگی فعال نگه داشتن کلاس گرفته تا شیوه‌های ایجاد تعامل میان زبان‌آموزان و مدیریت موقعیت‌های پیش‌بینی‌نشده در کلاس. به همین دلیل، عنوان «کاربردی» در نام کتاب برای ما صرفاً یک عنوان نیست، بلکه رویکرد اصلی اثر را نشان می‌دهد و کاملاً آگاهانه انتخاب شده است.

او در ادامه گفت: نکته مهم دیگر این است که شکل‌گیری این کتاب از دل خود جامعه آزفا بیرون آمده است. ایده اولیه از سوی ناشر محترم مطرح شد؛ ناشری که خود از نزدیک با فضای آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان آشنا است و به‌خوبی می‌دانست جای چنین اثری در منابع موجود خالی است. همین شناخت مشترک و همسو بودن ناشر و نویسندگان باعث شد روند شکل‌گیری کتاب به همکاری واقعی میان کسانی تبدیل شود که همگی دغدغه‌مند این حوزه‌اند و در بطن آن فعالیت می‌کنند.

اکبری افزود: مسیر انتشار این کتاب البته مسیر ساده‌ای نبود. از زمانی که ایده آن مطرح شد تا زمانی که نسخه چاپی به دست مخاطبان برسد، کشور ما دو جنگ تحمیلی را پشت سر گذاشت؛ شرایطی که طبیعتاً بر صنعت نشر، کاغذ، چاپ و توزیع کتاب نیز بی‌تأثیر نبود. با این حال، ناشر این اثر با پایمردی و تعهد حرفه‌ای مسیر را ادامه داد تا کتاب سرانجام به مرحله انتشار برسد.

این پژوهشگر با اشاره به ایم موضوع که آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان در سال‌های اخیر رشد قابل توجهی داشته است و طبیعی است که این رشد، بیش از پیش به منابع علمی، کاربردی و روزآمد نیاز داشته باشد، گفت: امید ما این است که «آزفای کاربردی» بتواند برای مدرسان فارسی در داخل و خارج از ایران مفید واقع شود؛ به‌ویژه برای کسانی که می‌خواهند کلاس زبان را از قالب‌های سنتی خارج کنند و آن را به فضایی پویا، مشارکتی و یادگیرنده‌محور تبدیل کنند. اگر این کتاب بتواند حتی اندکی به آسان‌تر شدن مسیر تدریس برای همکاران ما کمک کند و به غنی‌تر شدن تجربه یادگیری زبان‌آموزان فارسی بینجامد، به گمان من هدف اصلی ما محقق شده است.

او در پایان گفت: لازم می‌دانم از دو همراه فرهیخته این مسیر صمیمانه سپاسگزاری کنم. نخست از جناب آقای خطیب، مدیر محترم نشر بارو، که با دغدغه‌ای جدی و نگاهی آینده‌نگر، به‌عنوان نخستین ناشر خصوصی وارد حوزه آزفا شده‌اند و با وجود دشواری‌های فراوان در مسیر نشر، با باوری عمیق پیگیری انتشار این کتاب را تا رسیدن آن به دست مخاطبان دنبال کردند. اعتماد و همراهی ایشان برای من بسیار ارزشمند بود. همچنین از سرکار خانم دکتر شاه‌حسینی، همکار گرامی و همدل این مسیر، که دانش و تجربه آموزشی ایشان در شکل‌گیری این کتاب نقشی اساسی داشت. همکاری با ایشان برای من تنها یک کار مشترک علمی نبود، بلکه تجربه‌ای دلنشین و خاطره‌ای ماندگار بود.

الهام اکبری گفت: کار در حوزه آموزش زبان فارسی، تنها آموزش یک زبان نیست؛ تلاشی است برای گشودن دریچه‌ای به سوی فرهنگی دیرپا و میراثی زبانی که قرن‌ها حامل علوم گوناگون، ظرافت‌های ادبی و اندیشه‌های ناب بوده است. اگر این کتاب گامی، هرچند کوچک، در این مسیر باشد، خرسندم و امید دارم که راه برای پدید آمدن آثار بیشتری در این حوزه هموارتر شود؛ چراکه معتقدم زبان فارسی، هر جا که آموخته و زنده نگه داشته شود، پلی است میان دل‌ها و فرهنگ‌ها.