سمپ هوشمند؛ نقطه عطف تحول در حکمرانی قضایی و گامی اساسی در هوشمندسازی قوه قضاییه برای تحقق عدالت سریع، دقیق و داده‌محور

نسخه هوشمند سامانه مدیریت پرونده‌های قضایی که در چارچوب پروژه پیشران هوشمندسازی قوه قضاییه از دی‌ماه ۱۴۰۱ در حال طراحی و توسعه است، در سال جاری به صورت آزمایشی در استان‌های خراسان جنوبی و قم راه‌اندازی شده است.

این سامانه با ویژگی‌های کلیدی خود، به حل مسائل ریشه‌دار دستگاه قضا کمک می‌کند و هر ویژگی آن مستقیماً یکی از گره‌های ساختاری دادرسی را هدف قرار می‌دهد.

ارائه تصویر دقیق و لحظه‌ای از عملکرد شعب

داشبورد جامع و هوشمند سمپ، متناسب با صلاحیت هر شعبه طراحی شده و با ارائه شاخص‌های عملکردی لحظه‌ای، امکان نظارت هوشمند، مقایسه شعب، شناسایی گلوگاه‌ها و مدیریت فعال اطاله دادرسی را فراهم می‌کند. این داشبورد با ایجاد شفافیت مدیریتی و تصمیم‌گیری داده‌محور، پرونده‌های وارده، معوق، مسن و بازداشتی‌های بلاتکلیف را نظام‌مند نمایش می‌دهد و به قاضی و مدیر قضایی امکان اولویت‌بندی، مداخله به‌موقع و پیشگیری از نقض حقوق شهروندی را می‌دهد.

داده‌محور شدن تصمیم‌گیری قضایی

سمپ هوشمند با بهره‌گیری از سامانه جامع آماری قوه قضاییه (سجا)، قضاوت و مدیریت را از رویکرد پسینی به پیش‌نگر و مبتنی بر الگو‌های آماری سوق می‌دهد و تصمیم‌گیری‌های سلیقه‌ای را به سمت داده‌محور هدایت می‌کند.

طراحی دستیار هوشمند قضایی به عنوان تصمیم‌یار

دستیار هوشمند قضایی در سمپ، نقش جایگزین قاضی را ندارد، بلکه دقت و تمرکز وی را افزایش می‌دهد، فشار کاری را کاهش می‌دهد و از خطا‌های انسانی احتمالی می‌کاهد.

تحقق عدالت رویه‌ای با کاهش خطای استنادی

قابلیت جستجوی سریع در قوانین و آراء، پراکندگی منابع حقوقی، اختلاف برداشت‌ها و ناهماهنگی رویه‌ها را حل می‌کند و منجر به وحدت رویه، کاهش خطای استنادی، افزایش سرعت رسیدگی و تقویت عدالت رویه‌ای می‌شود.

جلوگیری از اتلاف زمان در استخراج مواد قانونی

خلاصه‌سازی و تحلیل تعاملی متون قانونی توسط دستیار هوشمند، درک عمیق‌تر و سریع‌تر قانون را برای قاضی فراهم می‌کند و از اتلاف زمان در استخراج مواد مرتبط جلوگیری می‌نماید.

ارتقاء اتقان آراء قضایی با امتیازدهی هوش مصنوعی

دستیار هوشمند با بررسی و امتیازدهی آراء پیش از امضا بر اساس دستورالعمل اتقان آراء، به ارتقای کیفیت آراء، کاهش نقض در مراجع بالاتر، افزایش اعتماد عمومی و جلوگیری از اطاله دادرسی کمک می‌کند. این ویژگی با تاکیدات رئیس قوه قضاییه، حجت‌الاسلام والمسلمین محسنی اژه‌ای، در نشست شورای عالی قوه قضاییه مورخ ۲۴ شهریور سال جاری همخوانی دارد که اتقان آراء را یکی از اصول بدیهی قضا می‌داند.

کاهش اطاله ناشی از نگارش آراء با تهیه پیش‌نویس اولیه

تهیه پیش‌نویس اولیه رأی توسط دستیار، اطاله ناشی از نگارش را کاهش می‌دهد و قاضی را بر اصلاح و تعمیق استدلال متمرکز می‌کند.

جلوگیری از توزیع نامتوازن پرونده‌ها و بی‌نظمی در اوقات رسیدگی

ارجاع، وقت‌دهی و خودکارسازی هوشمند پرونده‌ها، از توزیع نامتوازن، بی‌نظمی و اطاله اداری جلوگیری می‌کند و بهره‌وری و عدالت هوشمند را افزایش می‌دهد.

تغییر پارادایم حکمرانی قضایی با سمپ هوشمند

محمد کاظمی‌فرد، رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه، در این خصوص اظهار داشت: سمپ هوشمند صرفاً یک سامانه فناورانه نیست؛ بلکه تغییر پارادایم حکمرانی قضایی از قضاوت فردمحور و سنتی به قضاوت داده‌محور، پیش‌نگر و هوشمند است که می‌تواند مهم‌ترین مطالبه تاریخی مردم از دستگاه قضا یعنی سرعت، دقت و عدالت را همزمان محقق سازد.

وی افزود: این سامانه با پیوند هوش مصنوعی و قضاوت انسانی، عدالت را از تأخیر و پراکندگی جدا می‌کند و دستگاه قضا را به سمت تصمیم‌سازی دقیق، پاسخ‌گویی شفاف و دادرسی هوشمند مبتنی بر داده سوق می‌دهد.