نسل‌کشی‌ها در سال ۲۰۲۵؛ جهان در دام تکرار «دیگر هرگز»

جهان در سال ۲۰۲۵ شاهد وقوع بحران‌های انسانی شدیدی بود که سازمان‌های بین‌المللی ازجمله سازمان ملل و دیده‌بان نسل‌کشی (Genocide Watch) آن‌ها را به‌عنوان نسل‌کشی طبقه‌بندی کردند؛ نسل‌کشی، طبق کنوانسیون پیشگیری و مجازات نسل‌کشی ۱۹۴۸ سازمان ملل، به معنای اقدام‌هایی است که با قصد نابودی کلی یا جزئی یک گروه ملی، قومی، نژادی یا مذهبی انجام می‌شود.

در حالی که دیده‌بان نسل‌کشی در نوامبر ۲۰۲۵ از سودان، میانمار و فلسطین به‌عنوان کشور‌های در معرض خطر نسل‌کشی یاد کرد، بررسی‌ها نشان می‌دهند که نسل‌کشی‌های روی‌داده در سال ۲۰۲۵ بر ۳ منطقه کلیدی متمرکز بودند: نوار غزه در فلسطین اشغالی، دارفور در سودان و ایالت راخین در میانمار؛ این بحران‌ها نه تنها هزاران زندگی را گرفتند، بلکه ساختار‌های اجتماعی و اقتصادی جوامع آسیب‌دیده را نابود کردند.

براساس گزارش جهانی دیده‌بان حقوق بشر در سال ۲۰۲۵، این نسل‌کشی‌ها اغلب با حمایت مستقیم دولت‌ها و غیرمستقیم بازیگران خارجی همراه بودند؛ به این معنا که بازیگران مستقیم معمولا نیرو‌های نظامی محلی بودند، در حالی که بازیگران غیرمستقیم شامل دولت‌ها و بازیگرانی می‌شد که با کمک‌های مالی، تسلیحاتی یا سیاسی، این جنایت‌ها را تسهیل کردند.

سازمان ملل هشدار داد که نسل کشی‌ها به عنوان بخشی از روند جهانی افزایش خشونت قومی در حال وقوع هستند.

این نسل‌کشی‌ها نشان دادند که جهان جهان بار‌ها شعار «هرگز دوباره» را فراموش کرده است و جنبش‌های جهانی مانند کارزار‌های تحریم محصولات مرتبط با نسل‌کشی‌ها در سال ۲۰۲۵، نتوانستند کاری از پیش نبردند.

نسل‌کشی‌ها در جهان در سال ۲۰۲۵

سال ۲۰۲۵ را می‌توان به‌عنوان یکی از تاریک‌ترین سال‌های قرن بیست‌ویکم در زمینه حقوق بشر توصیف کرد، جایی که چندین نسل‌کشی در مناطق مختلف جهان ادامه یافت یا تشدید شد.

نسل‌کشی در نوار غزه:

یکی از برجسته‌ترین موارد نسل‌کشی در سال ۲۰۲۵، بحران غزه بود که توسط کمیسیون مستقل بین‌المللی سازمان ملل در سپتامبر ۲۰۲۵ به‌عنوان نسل‌کشی تایید شد.

این کمیسیون، پس از بررسی جامع، اعلام کرد که رژیم صهیونیستی ۴ مورد از ۵ عمل ممنوعه در کنوانسیون نسل‌کشی را علیه فلسطینی‌ها مرتکب شده است؛ این ۴ مورد عبارتند از: کشتار، ایجاد آسیب جدی جسمی و روانی، ایجاد شرایط زندگی برای نابودی فیزیکی و جلوگیری از زاد و ولد.

فرانچسکا آلبانیز، گزارشگر ویژه سازمان ملل در موضوع حقوق بشر در سرزمین‌های فلسطینی در اکتبر ۲۰۲۵ گزارش داد که این نسل‌کشی یک جنایت جمعی است و حمایت کشور‌های ثالث مانند آمریکا را محکوم کرد.

بازیگران مستقیم این نسل‌کشی کابینه و ارتش رژیم صهیونیستی بودند؛ کابینه بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی مسئولیت مستقیم ارتکاب این نسل‌کشی را برعهده دارد.

حمله‌های هوایی و زمینی ارتش رژیم صهیونیستی به دستور کابینه این رژیم به غزه در ۲۶ ماه جنگ مستمر به قتل‌عام بیش از ۷۰ هزار نفر در این باریکه منجر شد.

در عین حال، محاصره غزه، قطع آب و غذا و بمباران بیمارستان‌ها، بخشی از استراتژی نسل‌کشی و نابودسازی نظام‌مند قومی بود.

یکی از اصلی‌ترین بازیگران غیرمستقیم نسل‌کشی در غزه آمریکا بود که از زمان آغاز جنگ رژیم صهیونیستی علیه غزه در اکتبر ۲۰۲۳ (مهر ۱۴۰۲) بیش از ۲۱ میلیارد دلار کمک نظامی به این رژیم ارائه کرد.

گزارش سازمان ملل شرکت‌های آمریکایی مانند بوئینگ و لاکهید مارتین را به دلیل تامین تسلیحات، در نسل‌کشی غزه همدست دانست.

آمریکا و آلمان نیز با فروش سلاح، غیرمستقیم از نسل‌کشی در غزه حمایت کردند؛ آلبانیز تاکید کرد که این حمایت‌ها، نسل‌کشی را به یک جنایت بین‌المللی تبدیل کرده است.

شواهد و مستندات مربوط به وقوع نسل‌کشی در غزه به حدی بوده است که سازمان‌های صهیونیستی نیز در جولای ۲۰۲۵ نتیجه گرفتند که کابینه رژیم صهیونیستی مرتکب نسل‌کشی شده است.

این نسل‌کشی منجر به آوارگی بیش از ۱.۹ میلیون نفر شد و اقتصاد غزه را نابود کرد؛ دیوان‌های بین‌المللی کیفری و دادگستری (ICC) تحقیقات و پیگیری‌های خود را درباره جنایت‌های رژیم صهیونیستی در حالی ادامه می‌دهند که وتو‌های آمریکا در شورای امنیت مانع اقدام برای جلوگیری از نسل‌کشی در غزه شد.

نسل‌کشی در غزه نقطه‌عطفی در نقش تسهیل‌کننده کشور‌های غربی در وقوع بدترین جنایت‌های بشری در جهان است؛ جنایت‌هایی که غربی‌ها عمدتا با طرح ادعای دفاع از خود مشروع متحدانشان، آن‌ها را توجیه می‌کنند.

نسل‌کشی در سودان:

وضوع نسل‌کشی در سودان در سال ۲۰۲۵ به تایید نهاد‌ها و سازمان‌های بین‌المللی متعددی رسیده است؛ این نسل‌کشی نتیجه بحرانی است که در آوریل ۲۰۲۳ آغاز شد، اما در سال ۲۰۲۵ تشدید شد و به وقوع فاجعه‌های انسانی ازجمله در اردوگاه آوارگان زمزم و شهر الفاشر انجامید.

مشاور ویژه سازمان ملل در پیشگیری از نسل‌کشی در نوامبر هشدار داد که اتهام‌های گسترده جنایت‌های جنگی در سودان وجود دارد.

بازیگران مستقیم این نسل‌کشی RSF یا همان نیرو‌های پشتیبانی سریع هستند؛ آن‌ها در شهر الفاشر دست‌کم هزار و ۵۰۰ نفر را قتل‌عام کردند، فاجعه‌ای که به اذعان کارشناسان یک جنایت واقعی بوده است.

تصاویر ماهواره‌ای از آنچه در الفاشر روی داد، نشان می‌دهند که زمین آلوده به خون بوده است.

امارات از بازیگران غیرمستقیم در اتفاق‌های سودان است؛ کمک‌های تسلیحاتی امارات در تشدید این بحران نقش غیرقابل انکاری داشته است.

بحران در سودان، بیش از ۱۰ میلیون آواره داخلی برجای گذاشت و خطر قحطی برای میلیون‌ها نفر را رقم زد؛ اگرچه سازمان ملل خواستار مداخله فوری برای توقف بحران در سودان شد، اما عدم اقدام بین‌المللی این روند را طولانی کرد.

نسل‌کشی در میانمار:

روهینگیایی‌ها اعضای یک اقلیت مسلمان در کشور میانمار هستند؛ این اقلیت عمدتا در ایالت راخین میانمار در امتداد سواحل غربی این کشور زندگی می‌کنند.

در تعریف این گروه قومی باید گفت که روهینگیا یک گروه قومی عمدتا مسلمان است که حضور خود را در میانمار امروزی از قرن نهم نشان می‌دهد؛ آن‌ها به زبان روهینگیا صحبت می‌کنند که گویشی متمایز است و فرهنگ منحصربه‌فردی را حفظ می‌کنند.

نسل‌کشی روهینگیایی‌ها در میانمار از سال ۲۰۱۷ ادامه یافت و در سال ۲۰۲۵ تشدید شد؛ عفو بین‌الملل در آگوست ۲۰۲۵ هشدار داد که تهدید‌های جاری علیه روهینگیایی‌ها بدترین شکل ممکن از سال ۲۰۱۷ است.

گزارش‌های منتشرشده از وضعیت روهینگیایی‌ها در ماه ژوئن تایید کرد که این افراد با گرسنگی عمدی رو‌به‌رو هستند.

بازیگران مستقیم نسل‌کشی روهینگیایی‌ها ارتش و دولت نظامی میانمار هستند که مستقیما مسئول کشتار، تجاوز و سوزاندن روستا‌های محل سکونت روهینگیایی‌ها بودند؛ این نسل‌کشی در سال ۲۰۲۵، منجر به مرگ هزاران نفر شد.

نسل‌کشی روهینگیایی‌ها در سال ۲۰۲۵ نیز مانند دیگر بحران‌های مشابه بازیگران غیرمستقیمی منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای داشت.

آوارگی میلیون‌ها روهینگیایی‌ها، گرفتار شدن بیش از یک میلیون نفر از این افراد در اردوگاه‌های پر ازدحام بنگلادش و ادامه آزار در راخین از پیامد‌های نسل‌کشی روهینگیایی‌ها هستند که سال‌هاست ادامه دارد.

مجمع عمومی سازمان ملل در سپتامبر خواستار عدالت برای روهینگیایی‌ها شد.

علاوه بر موارد فوق، دیده‌بان نسل‌کشی هشدار‌هایی درباره وقوع نسل‌کشی در دیگر مناطق جهان ازجمله کشمیر هند صادر کرد، اما هیچ نسل‌کشی جدیدی تایید نشد.

مهم‌ترین دلایل تکرار نسل‌کشی‌ها در سال ۲۰۲۵

وقوع نسل‌کشی‌ها در سال ۲۰۲۵ نشان‌دهنده شکست نظام بین‌المللی است؛ این نسل‌کشی‌ها جان هزاران نفر را گرفت، موضوعی که ضرورت پاسخگویی به این موارد را مورد تاکید جدی قرار داده است.

ضمن اینکه سازمان ملل باید سازوکار‌های قوی‌تری برای جلوگیری از تکرار چنین جنایت‌هایی انجام دهد.

تکرار نسل‌کشی‌ها در سال ۲۰۲۵ را نمی‌توان به یک عامل واحد نسبت داد، بلکه ترکیبی از عوامل تاریخی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بود که اغلب با حمایت‌های بازیگران خارجی تقویت می‌شد.

گزارش سال ۲۰۲۵ دیده‌بان نسل‌کشی تاکید می‌کند که این بحران‌ها از مراحل اولیه مانند تبعیض و قطبی‌سازی آغاز شده و به مراحل پیشرفته مانند آماده‌سازی و اجرا رسیده‌اند.

یکی از دلایل اصلی، امپریالیسم و منافع ژئوپلیتیکی بازیگران بزرگ بود؛ برای مثال، در غزه، جنگ رژیم صهیونیستی علیه فلسطینی‌ها نه تنها یک منازعه میان طرفین، بلکه بخشی از استراتژی گسترده‌تر برای کنترل منابع و زمین بود.

کارشناسان سازمان ملل در مه سال ۲۰۲۵ هشدار دادند که در حالی که کشور‌ها بر سر اصطلاح نسل‌کشی بحث می‌کنند، رژیم صهیونیستی نابودی نظام‌مند زندگی در غزه را ادامه می‌دهد.

دلایل تکرار نسل‌کشی در سودان ریشه در قدرت‌طلبی سیاسی داشت؛ برخی از نسل‌کشی روی‌داده در سودان در سال ۲۰۲۵ به‌عنوان تکرار نسل‌کشی سال ۲۰۰۳ یاد کردند، زمانی که رقابت بر سر منابع طلا و نفت درگیری‌های قومی را شعله‌ور کرد.

نقش حمایت خارجی نیز در وقوع نسل‌کشی‌ها در سال ۲۰۲۵ برجسته بود؛ امارات با تسلیحات خود نیرو‌های پشتیبانی سریع را تقویت کرد و آمریکا به رژیم صهیونیستی حمایت‌های مالی، نظامی، اطلاعاتی و دیپلماتیکی برای تسهیل نسل‌کشی در غزه ارائه کرد؛ این حمایت‌ها نشان‌دهنده چگونگی تبدیل نسل‌کشی به ابزاری برای منافع اقتصادی است.

ازجمله عوامل مشترک در روی دادن نسل‌کشی‌ها در سال ۲۰۲۵ می‌توان به عدم اراده سیاسی جهانی اشاره کرد.

تغییر‌های آب‌وهوایی و کمبود منابع و البته قدرت‌طلبی برخی از مقام‌های سیاسی از دیگر دلایل تکرار نسل‌کشی‌ها در سال ۲۰۲۵ هستند.

چرایی ناکارآمدی قوانین بین‌المللی در جلوگیری از وقوع نسل‌کشی‌ها در سال ۲۰۲۵

قوانین بین‌المللی برای جلوگیری از تکرار نسل‌کشی‌ها مانند کنوانسیون نسل‌کشی، قوانین بشردوستانه ژنو و مسئولیت حفاظت (R۲P) وجود دارند، اما در سال ۲۰۲۵ نتوانستند نسل‌کشی‌ها را متوقف کنند؛ دلایل اصلی این امر ضعف ساختاری، عدم اجرا و گزینشی بودن هستند.

در رابطه با ضعف ساختاری می‌توان گفت که کنوانسیون ۱۹۴۸ اگرچه نسل‌کشی را تعریف می‌کند، اما اجرای آن وابسته به اراده کشور‌ها است.

دیده‌بان نسل‌کشی تاکید کرد که سازمان ملل شکست خورده است، زیرا اراده سیاسی برای جلوگیری از نسل‌کشی وجود ندارد.

کمیسیون سازمان ملل در سپتامبر ۲۰۲۵ رژیم صهیونیستی را به نسل‌کشی متهم کرد، اما نتوانست از تداوم آن جلوگیری کند، زیرا رژیم صهیونیستی تعهد‌ها را نادیده گرفت.

وتو‌ها در شورای امنیت به‌ویژه ازسوی آمریکا در موضوع نسل‌کشی رژیم صهیونیستی در غزه بیشتر اقدام‌ها برای جلوگیری از نسل‌کشی‌ها را مسدود می‌کنند.

عدم همکاری بازیگران جهانی برای پاسخگو کردن عاملان نسل‌کشی از دیگر موارد ناتوانی در جلوگیری از نسل‌کشی‌ها هستند.

اقدام‌های گزینشی و استاندارد‌های دوگانه غرب و عقب‌نشینی از مداخله انسانی جهان را از تلاش و اقدام برای جلوگیری از نسل‌کشی بازداشته است.

در این میان نباید از نقش بازیگران خارجی در رقم خوردن و تداوم نسل‌کشی‌ها در جهان در سال ۲۰۲۵ غافل بود.