اولین «شب آیین، هنر و موسیقی ایرانی» در تهران برگزار شد/ ذکرخوانی کردها در قلب پایتخت

این برنامه با روایت هوشنگ جاوید پژوهشگر و فعال حوزه موسیقی نواحی ایران، روز شنبه ۲ اسفند در تالار همایش‌های هتل نور حیات با هدف معرفی و پاسداشت آیین‌ها و جلوه‌های موسیقایی اقوام ایرانی تدارک دیده شده و نخستین بخش آن به معرفی ظرفیت‌های موسیقی کردی اختصاص داشت. 

رسول قمشه، دبیر اجرایی و مدیر هتل نور حیات در اولین مراسم «شب آیین هنر و موسیقی ایران» گفت: ماه مبارک رمضان، ماه بازگشت به خویشتن و نزدیک‌تر شدن دل‌هاست و چه فرصتی مغتنم‌تر از این ایام برای توجه به هنرهایی که با هویت و روح جمعی جامعه ارتباطی عمیق دارند. 

قمشه افزود: امسال در حضور استاد هوشنگ جاوید، توانستیم گامی هرچند کوچک اما معنادار در مسیر پاسداشت میراث اقوام ایرانی برداریم. امروز گردشگری تنها یک فعالیت اقتصادی نیست؛ گردشگری پلی میان فرهنگ‌ها، بستری برای اشتغال پایدار و زمینه‌ساز تعاملات بین‌المللی است. 

به گفته قمشه، در بیانیه گام دوم انقلاب بر خودباوری تأکید شده و در برنامه هفتم توسعه نیز بهره‌وری، تقویت بخش خصوصی و تاب‌آوری اقتصادی مورد توجه ویژه قرار گرفته است. به باور من، صنعت گردشگری و هتلداری می‌تواند یکی از عملی‌ترین عرصه‌های تحقق این اهداف باشد. 

مدیر هتل نورحیات تاکید کرد: هتل صرفاً محل اقامت نیست؛ هتل می‌تواند محل گفت‌وگوی فرهنگ‌ها، معرفی ظرفیت‌های اقتصاد و تولید ملی و نماینده‌ای شایسته از اقتصاد ایران در سطح جهانی باشد. من با بیش از دو دهه فعالیت در صنعت هتلداری، همواره بر سه اصل تأکید داشته‌ام: سرمایه انسانی حرفه‌ای، ترویج پیام فرهنگ و اقتصاد گردشگری و همکاری نزدیک میان بخش خصوصی و سیاست‌گذاران. 

قمشه گفت: امشب اگرچه یک محفل فرهنگی است، اما می‌تواند آغازگر یک جریان باشد؛ جریانی برای پیوند عمیق‌تر فرهنگ ایرانی و ترسیم آینده‌ای روشن برای گردشگری کشور. 

سعید بشیری، معاون فرمانداری استان تهران، به عنوان دومین سخنران برنامه گفت: موضوع گردشگری یکی از مهم‌ترین اولویت‌های دولت در برنامه هفتم است به همین جهت ما تصمیم داریم با همراهی میراث فرهنگی استان تهران برنامه ریزی‌های جامعی را برای توسعه این حوزه در استان تهران انجام دهیم. 

وی افزود: توجه تخصصی به موضوعات مرتبط با گردشگری یکی دیگر از اولویت‌های ما در استان تهران است به همین جهت موضوع موسیقی هم می‌تواند ذیل آنچه اشاره کردم در مسیر محوری فعالیت‌ها قرار گیرد ودر این راستا برگزاری این برنامه گام موثری به حساب می‌آید. 

بعد از اتمام صحبت‌های معاون فرمانداری، به دعوت مجری هوشنگ جاوید به روی صحنه حاضر شد. 

هوشنگ جاوید پژوهشگر موسیقی که شب آیین‌های هنر و موسیقی ایرانی توسط او روایت می‌شود، گفت: سابقه اجرای موسیقی در مراکز توریستی و هتل‌ها دربرگیرنده یک تاریخ قدیمی است که درباره این نوع اجراها می‌توان به جست‌وجوهای زیادی رسید. البته که این روند با فراز و نشیب‌هایی هم همراه بود. آنچه ما در این پروژه مد نظرمان بود معرفی جوانان هنرمند و استعدادهایی بود که فرصت عرض اندام ندارند و حالا می‌توانند در مراکز توریستی کارهای خود را فارغ از سلبریتی زدگی اجرا کنند. 

وی تصریح کرد: این بحث به‌تدریج آن‌قدر رواج پیدا می‌کند که تا زمان ما نیز امتداد می‌یابد، اما این‌که چگونه به این نقطه رسیده‌ایم و چه اتفاقاتی رخ داده است، بماند. سالن‌های گراند هتل نیز در زمینه موسیقی فعال بوده‌اند، حتی در حوزه نمایش و کنسرت. 

هوشنگ جاوید گفت: در گفت‌وگویی که با آقای قمشه داشتیم، به ایشان عرض کردم که آیا می‌شود با تکیه بر موسیقی ایرانی، بازشناسی مجددی انجام دهیم و در این حرکت، جوانان و گروه‌های جوانی را که واقعاً استعداد دارند و آثارشان ارزشمند است و می‌توانند حداقل تا ده سال آینده پاسخ‌گوی نیاز جامعه باشند، معرفی کنیم، اگر موافق باشید که ایشان نیز این پیشنهاد را پذیرفتند. این پژوهشگر با اشاره به دلایل خود از شروع این شب آیین‌ها با موسیقی کردستان بیان داشت: حدود ده سال پیش، یک نظرخواهی از موسیقی‌شناسان کشور توسط مرکز ایران‌شناسی انجام شد و بر اساس آن، سنندج به عنوان پایتخت جهانی تولید نغمه و موسیقی شناخته شد. بنابراین، کردستان در اولویت قرار گرفت. 

وی افزود: علت دیگر این انتخاب آن است که ما در کشور خود سه نقطه داریم که وقتی در کوچه‌پس‌کوچه‌های آن‌ها قدم می‌زنید، نغمه‌های معنوی می‌شنوید. یکی از این مناطق، سراوان در بلوچستان است که ذکرهایی با عنوان ذکرهای صاحبی خوانده می‌شود و متأسفانه اطلاعات اندکی درباره آن‌ها وجود دارد. حتی در جشنواره‌های موسیقی کشور نیز کمتر به معرفی آن‌ها پرداخته شده است، به‌گونه‌ای که اساساً نقشی از ذکرهای صاحبی در جشنواره‌های موسیقی کشور مشاهده نمی‌کنید. برای اطمینان می‌توانید تاریخ جشنواره موسیقی نواحی را دنبال کنید. 

هوشنگ جاوید ادامه داد: سایر مناطق نیز وضعیت مشابهی دارند. یکی از آن‌ها منطقه تربت جام است که بخشی از موسیقی معنوی آن را شنیده‌اید، اما هنوز همه موسیقی معنوی خراسان شناخته نشده است. منطقه دیگر نیز کردستان با مرکزیت سنندج است. البته وقتی از کردستان سخن می‌گوییم، باید تمام ایالات کردنشین را در نظر بگیریم. 

وی تأکید کرد: در حوزه موسیقی معارفی، موسیقی معنوی یا موسیقی عارفانه – که می‌توان از آن با عنوان موسیقی عبادی قدسی نیز یاد کرد – در کرمانشاه با تنبور، در فاصله میان کرمانشاه تا کردستان با نی، استفاده‌های بسیار زیبایی صورت می‌گیرد. دف نیز جایگاه ویژه خود را دارد. خود کردستان، جایگاه خاص خود را دارد و تا نواحی هم‌مرز با آذربایجان غربی، این گستره به‌خوبی از موسیقی دف استفاده می‌کند. 

جاوید گفت: بر همین اساس، ترجیح دادیم که هنرمندان کردستانی حضور داشته باشند و نوعی از موسیقی ذکری آن منطقه و نیز نوعی از موسیقی عبادی قدسی آن‌جا را معرفی کنند. اطمینان دارم که این اجراها مورد توجه شما قرار خواهد گرفت و می‌دانم کسی نیست که صدای دف را بشنود و از آن لذت نبرد. 

وی ادامه داد: سال‌ها پیش، خلیفه بزرگی در کرمانشاه حضور داشت به نام خلیفه عبدالکریم. زمانی که برای تهیه فیلم نزد ایشان رفته بودند و با او گفت‌وگو می‌کردند، وی گفته بود: دف برای ما دعا بوده است. از او پرسیدند یعنی چه؟ پاسخ داده بود: وقتی دف می‌نوازیم، افرادی که حال مساعدی ندارند یا مثلاً در اندیشه مسائل مذهبی نیستند، از کنار این خانقاه‌ها عبور می‌کنند، وارد می‌شوند تا ببینند چه خبر است، کنجکاوی می‌کنند و می‌بینند که ما در حال خواندن آوازهای مذهبی هستیم و دف نواخته می‌شود، کم‌کم جذب می‌شوند و به دام ما می‌افتند. 

هوشنگ جاوید افزود: پس از آن، ممکن است یکی از آن‌ها بگوید آیا دف را به من می‌دهید تا من هم بنوازم؟ پاسخ داده می‌شود بله، مشکلی نیست، اما باید چهل روز چله‌نشینی کنی و پس از آن، هفتاد روز همراه ما ذکرها را بگویی، این مراحل را طی کنی، تمرکز داشته باشی و وضو بگیری. ابتدا برو وضو بگیر؛ چراکه ما بدون وضو به دف دست نمی‌زنیم. به این ترتیب، فرد به‌تدریج وارد این مسیر می‌شود. 

وی افزود: اکنون باید پرسید که دف در فرهنگ کردستان چه جایگاهی دارد و مناجات چه جایگاهی در فرهنگ ما دارد. اگر تاریخ شکل‌گیری مناجات در فرهنگ ایران را دنبال کنیم، به پنج تا شش هزار سال پیش می‌رسیم؛ زمانی که زرتشت باورهای خود را در قالب دین به ایرانیان ارائه می‌دهد و تأکید بسیار ویژه‌ای بر ذکر دارد. 

هوشنگ جاوید گفت: در فرهنگ زرتشتی، به ذکر «منترا» گفته می‌شود؛ یعنی آنچه از انسان و از ذهن انسان بیرون می‌آید. منتراخوانی هنوز در جامعه زرتشتی ایران انجام می‌شود و هر فرد باید منتراهای مخصوص به خود را داشته باشد. کودک اجازه ندارد منتراهای پدر یا مادر خود را تکرار کند، بلکه باید آن‌ها را از درون خود بسازد، با فکر و نغمه خود. این موضوع اهمیت بسیار زیادی دارد. 

وی تأکید کرد: منترا در واقع تاریخ ذکر ماست. اگر الگوهای تاریخی ذکر همراه با دف را بررسی کنیم، درمی‌یابیم که چگونه دف در کنار ذکر، در معابد و نیایشگاه‌ها، یعنی مکان‌هایی که محل ارتباط انسان با خداوند بوده‌اند، مورد استفاده قرار می‌گرفته است. 

جاوید در پایان گفت: حضور دف در جشن‌های مختلف کردستان نیز بسیار قابل توجه است. حتی در مناطق کردنشین، برای بیدار کردن مردم در ماه مبارک رمضان نیز از دف استفاده می‌شده است و گروهی با دف، ذکر می‌گفته و می‌خوانده‌اند. 

در ادامه این مراسم روح‌الله ایزدخواه، نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی آخرین سخنران برنامه بود، او در این آیین گفت: در مسیر سفر به کردستان، ساعت‌ها نشستم و درباره قوم کرد و زندگی در کردستان گفت‌وگو داشتیم و من معتقدم که ذخایر ملی، اجتماعی و انسانی ما در جای‌جای ایران به‌شدت فراوان و در عین حال ناشناخته است. 

وی افزود: ما منطقه محروم نداریم، اما منطقه مظلوم، علی‌ماشاءالله، بسیار داریم. تقریباً تمام استان‌ها را رفته‌ام و با تأکید عرض می‌کنم که ما نیازمند یک بازشناسی و تعامل مجدد با تمام استان‌ها، به‌ویژه استان‌هایی که به‌اصطلاح در حاشیه و مرزنشین هستند، می‌باشیم. 

ایزدخواه ادامه داد: این استان‌ها را باید در همین تهران، هویت‌یابی مجدد کنیم تا داشته‌های ایران و ایرانی بیش از پیش شناخته شود. 

نماینده مجلس شورای اسلامی گفت: نسل جدید از داشته‌های ما غافل یا با آن‌ها ناآشناست و به همان اندازه که مسائل و مشکلات مطرح می‌شود، ظرفیت‌ها، توانمندی‌ها و فرصت‌ها کمتر گفته می‌شود. 

وی افزود: اگر ان‌شاءالله به داشته‌های خودمان رجوع کنیم، خواهیم دید که برای همه مسائل کشور، چه ریز و چه درشت، چه اقتصادی، چه فرهنگی و غیره، پاسخ‌های آن را خودمان داده‌ایم. 

ایزدخواه تأکید کرد: با احیای هویت‌های ملی، اجتماعی و دینی خود می‌توانیم مجدداً بر مشکلات فائق بیاییم. 

روح‌الله ایزدخواه در پایان گفت: ان‌شاءالله که در این مسیر موفق و پایدار باشند. ما نیز در مجلس شورای اسلامی در خدمت عزیزان هستیم و اگر کاری از دست ما برآید، دریغ نخواهیم کرد. 

در نخستین شب این رویداد که به موسیقی منطقه کردستان اختصاص دارد، گروه «شمس» به اجرای موسیقی مذهبی و ذکرخوانی پرداخت. در بخش‌هایی از این مراسم نیز یکی از اعضای گروه سلام خوانی و وداع خوانی ماه مبارک رمضان را اجرا کرد.