حجت‌الاسلام پناهیان: «حماسه‌سرایی» در هیأت ضروری است

حجت‌الاسلام علیرضا پناهیان در گفت‌وگو با خبرنگار فرهنگ میزان، درخصوص ضرورت پرداختن به بحث پژوهش در مداحی اظهار داشت: ببینید، ما داریم کمترین بهره‌برداری را از نعمت محبت اهل‌بیت(ع) می‌بریم. نباید بگوییم ما سرآمد قدردانی از این نعمت عظما هستیم؛ بلکه کماکان باید خودمان را مقصر بدانیم در قدردانی از این محبتی که خداوند به ما ارزانی کرده است.

این استاد حوزه و دانشگاه با طرح این سوال که چگونه می‌توانیم این تقصیرات را برطرف کنیم، تصریح کرد: با تأمل و تفکر، با تفقه. دین ما دینی است که از ما می‌خواهد دائماً فهم خودمان را عمیق‌تر کنیم تا بتوانیم بیشتر از این دین بهره ببریم. درست است که حتی اگر عوام هم باشیم، دین بهره‌های زیادی به ما می‌دهد، اما طبیعتاً این کافی نیست؛ وگرنه دستور به تفقه داده نمی‌شد.

وی با تأکید براینکه در مداحی به‌طور خاص می‌بینید که هنوز باب نقد گشوده نشده است، افزود: ممکن است برخی رفتارها که کاملاً واضح و نادرست هستند، به‌صورت علنی نقد شده باشند، اما نقد محتوایی هنوز جای کار زیادی دارد. بسیاری از روضه‌ها را هنوز نمی‌بینیم که کسی به‌طور جدی به آن‌ها پرداخته باشد. برای مثال، حیف است که حضرت زینب سلام‌الله‌علیها هنگام خداحافظی با برادرشان فقط در قالب یک موضوع صرفاً عاطفیِ برادر و خواهری تصویر شوند؛ در حالی که موضوع اصلی این است که امام زمان ایشان در مقابل دیدگانشان در حال شهادت است. این نگاه کجاست؟ الان مداحی‌هایی را بیاورید که زبان حال‌های زیبا به این موضوع پرداخته باشند؛ بسیار کم است.

حجت‌الاسلام پناهیان ادامه داد: یا مثلاً در موضوع اشک‌های اباعبدالله الحسین(ع) برای حضرت علی‌اکبر(ع)، معمولاً فقط به بعد عاطفی پدر و فرزندی پرداخته می‌شود، در حالی که این اشک‌ها یقیناً محدود به این امر نیست. خود حضرت دلیل آوردند و فرمودند: «خدایا، او اشبه‌الناس خَلقاً و خُلقاً و منطقاً به رسول‌الله بود». این یعنی یک بُعد معرفتی و الهی در میان است. حالا شما مداحی‌هایی را در این زمینه ببینید؛ بسیار کم است و اغلب صرفاً به بُعد عاطفی پرداخته می‌شود.

این استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر اینکه پس ما در عرصه مداحی جای رشد فراوانی داریم، عنوان کرد: این رشد باید با نقد محترمانه، کریمانه، با محبت و عالمانه اتفاق بیفتد. طبیعی است وقتی رهبر انقلاب با آن دلسوزی و با آن عِرق و علاقه‌ای که به جریان ذکر اهل‌بیت دارند، می‌فرمایند باید پژوهش صورت بگیرد، یعنی این ضرورت وجود دارد و جا دارد که این کار انجام شود.

وی در ادامه در مورد وجود ادبیات مقاومت در هیأت گفت: اصلاً نمی‌شود روضه اباعبدالله الحسین(ع) را از ادبیات مقاومت جدا کرد. برخی تلاش وافری می‌کنند که ادبیات مقاومت را در روضه و مداحی به فراموشی بسپارند، اما طبیعتاً موفق نمی‌شوند؛ چون واقعیت تاریخی چیز دیگری است. آنچه در کربلا اتفاق افتاد، صرفاً یک جریان عاشقانه در هجران نبود؛ واقعاً اهل‌بیت(ع) را کشتند. این یک واقعیت است و شرایطی است که ما از آن متأثر می‌شویم. باید هرچه بیشتر به حماسه‌ها نزدیک‌تر شویم.

حجت‌الاسلام پناهیان تصریح کرد: اخیراً در کنار مداحی، نوعی از اجرا در حال رشد است که دیگر نمی‌شود صرفاً آن را نوحه‌سرایی نامید؛ باید اسمش را «حماسه‌سرایی» گذاشت که وجود آن ضروی و قابل تقدیر و تجلیل است.