«پرونده باز» رونمایی و اکران شد / نگاهی مستند به روند مذاکرات ایران و آمریکا از مصدق تا ترامپ

به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری دانشجو، آئین رونمایی از مستند «پرونده باز» روز چهارشنبه ۲۹ بهمن در دانشگاه صداوسیما، با حضور شهاب اسفندیاری، رئیس دانشگاه صداوسیما، محمدحسین کشکولی، مدیر شبکه افق، محسن یزدی، تهیه‌کننده مستند، و جمعی از دانشجویان و اهالی برگزار شد. این برنامه فرصتی بود تا تولیدکنندگان مستند، مسئولان رسانه و دانشجویان با اهداف و چالش‌های این مستند آشنا شوند.

نگاه تاریخی و بازخوانی تجربه‌ها

شهاب اسفندیاری رئیس دانشگاه صداوسیما، در ابتدای سخنانش با اشاره به حوادث دی ماه و جنگ ۱۲ روزه گفت: این رویدادها پازل‌هایی از اتفاقات مشابه تاریخی هستند؛ لازم است بازخوانی و مرور مجددی بر اتفاقات گذشته داشته باشیم.

او به تجربه حاج قاسم سلیمانی در سوریه اشاره کرد و افزود: حضور ایران در سوریه باعث شد امنیت ملی نه تنها در کشور بلکه در منطقه برقرار باشد. قدرتی که حاج قاسم در منطقه ایجاد کرد، موجب شد آمریکایی‌ها به میز مذاکره با ما بیایند.

وی افزود: یکی از مظلومیت‌های واقعی حاج قاسم سلیمانی این بود که در سال‌های حضور ایران در سوریه، ایشان تحت فشارهای مختلفی قرار داشتند و حتی متهم می‌شدند که در سوریه پول و وقت و جان انسان ها را بیهوده هزینه می کند و حضور ما در سوریه به نفع ایران نیست.

زمانی تلقی می شد که کارهای او در سوریه مانع از برجام است. در حدی که در ذهن بخشی از افکار عمومی و برخی چهره‌های مؤثر سیاسی، این تصور وجود داشت که توافقی مانند برجام می‌تواند از آسمان برای کشور ما گشایش ایجاد کند.

حاج قاسم در یادداشتی نوشته بود، سوریه سدی است که اگر شکست داستان مغول اتفاق می افتد و ما در جنگ ۱۲ روزه و در وقایع اخیر دیدیم که همین طور شد.

رئیس دانشگاه صدا و سیما ادامه داد: افقی که حاج قاسم ترسیم می‌کرد، شامل ایجاد یک پیوند راهبردی منطقه‌ای بود. این قدرت منطقه‌ای، به باور ایشان، عامل مهمی برای تضمین امنیت کشور بود. از این منظر، برخی معتقدند آنچه در نهایت از دست رفت، بخشی از همین مؤلفه‌های بازدارنده و تضمین‌کننده امنیت بود، بی‌آنکه دستاورد ملموسی برای ما حاصل شود.

اسفندیاری در انتها با تاکید بر اهمیت تجربه‌های گذشته در روابط بین‌الملل، یادآور شد: در نظام بین‌المللیِ موجود، نظمی که شاهد آن هستیم، برای بسیاری از ملت‌ها جز تباهی، فساد و ظلم به همراه نداشته است؛ نظمی که گاه به جنگلی می‌ماند پر از درندگان.

لبخند و مذاکره ظاهر ماجراست؛ اما جنایاتی که در مخیله انسان نمی‌گنجد در نظم جدید جهان در حال وقوع است مانند ماجراهایی که در جزیره اپستین اتفاق افتاده است.

خلق تصویر و مواجهه با دشمن

در ادامه مراسم، محمدحسین کشکولی، مدیر شبکه افق، در سخنان خود بر اهمیت مدیریت تصویر در رسانه‌ها تأکید کره و گفت: تمام درگیری امروز ما بر سر یک کلمه است: خلق تصویر. دشمن تمام توان خود را گذاشته تا تصویر آینده انقلاب اسلامی را مخدوش کند، اما حضرت آقا تصویر صحیح را خلق کرده‌اند..

کشکولی به مشکل ارتباط با نسل نوجوان اشاره کرد و گفت: ما تصاویر ذهنی نوجوانان را نمی‌شناسیم و بسیاری از دختران و پسران با تصاویری مواجه می‌شوند که به جای تقویت نخبگی و استعدادشان، مسیرشان را محدود می‌کند.

وی ادامه داد: مسئله این است که تصاویر ذهنی نوجوان را درک نمی‌کنیم. به طور مثال چرا باید تصویری که از یک اسطوره در ذهن زنان ساخته‌ شده مردانه باشد؟ آن وقت بسیاری از دخترخانم‌ها، به جای پرداختن به حل مسائل اجتماعی‌شان، به جای نخبگی‌شان و به جای استعدادشان، با یک تصویر مواجه‌ هستند.

او دانشجویان را به یادگیری روش‌های خلق تصویر و مقابله با تصاویر دشمن دعوت کرده و گفت: در دانشگاه صداوسیما باید روش‌های خلق تصویر، کشف تصویر و حمله به تصاویر دشمن را بیاموزیم.

در ادامه برنامه اباذر صالحیان، مدیر گروه مستند شبکه افق، نیز صحبت کرده و گفت: بحث تاریخ معاصر و مستندسازی را جدی بگیرید. مردم تجربه‌های تاریخی را نمی‌دانند و ما هم چندان بازگو نکرده‌ایم. مستندها باید این خلا را پر کنند.

ضرورت توجه به مخاطب و اقتدار رسانه

در انتهای مراسم و پیش از اکران مستند محسن یزدی، تهیه‌کننده «پرونده باز»، اظهار داشت: یکی از مشکلات ما این است که گاهی رسانه‌ها برای مخاطب نمی‌سازند. و بدون درک مخاطب، اثرگذاری رسانه ممکن نیست.

وی افزود: بارها از من پرسیده‌اند چرا برخی پرسش‌ها پاسخ داده نمی‌شود. پاسخ روشن است: چون ما برای مخاطب نمی‌سازیم. وقتی مخاطب را در نظر نگیریم، شعور و درک او را جدی نگیریم و اساساً او را نبینیم، نمی‌توانیم در مقام رسانه‌ تأثیرگذار باشیم. رسانه باید بتواند با مخاطب توضیح دهد و با او وارد گفت‌وگو شود، به‌ویژه درباره موضوعات مهمی مانند جنگ یا مسائل کلان کشور.

او ادامه داد: اینکه برخی افراد دچار بی‌اعتمادی یا بی‌اعتنایی شده‌اند، اتفاقاً در جاهایی رخ می‌دهد که ما باید بیشتر به مخاطب توجه می‌کردیم. بله، اشکالات و ضعف‌های زیادی وجود دارد؛ اما مهم این است که مخاطبی که در کف خیابان حضور دارد و ممکن است به دلیل ناآگاهی یا سوءبرداشت دچار ریزش شده باشد، اقناع شود.

مسئله اصلی این است که اگر کسی می‌خواهد کار مؤثر انجام دهد و بر افراد اثر بگذارد، باید مخاطب را دقیق بشناسد: بداند چه می‌خواهد و سؤالش چیست. بدون درک سؤال مخاطب، امکان اثرگذاری وجود ندارد.

اقتدار رسانه موضوع مهمی است. اما اقتدار رسانه به این معنا نیست که مانند یک ماشین آتش‌نشانی در خیابانی شلوغ فقط با آژیر وارد شود و مسئله را یک‌طرفه حل کند. کارکرد رسانه این‌گونه نیست. رسانه خنثی و بی‌اقتضا هم نیست؛ باید اقتضائات آن را بپذیریم و با در نظر گرفتن قدرت و اثرگذاری بالایش، در مسیر حل مسائل قدم برداریم.

او افزود: وقتی روند تاریخی روابط ایران و آمریکا را می‌بینیم، متوجه می‌شویم که بسیاری از اقداماتی که امروز تصور می‌کنیم باید انجام شود، پیش از این یک‌بار، دو بار یا حتی چند بار انجام شده است.

گاهی در تحلیل‌ها، همه مسائل را به خیانت این یا آن فرد در داخل تقلیل می‌دهیم. در حالی‌که پیش از هر چیز باید تعریف کنیم مسئله دقیقاً چیست. اگر بدون گرایش‌های سیاسی، دولت‌های مختلف از دوران اصلاحات تا دولت‌های بعدی، را کنار هم بگذاریم و سیاست‌های کلان ایران را به‌عنوان یک روند پیوسته ببینیم، به نتایج قابل‌تأملی می‌رسیم.

در این نگاه تاریخی، می‌بینیم که ایران در مقاطع مختلف مسیرهایی مانند مذاکره، توافق یا تعامل را آزموده است؛ اما در نهایت پاسخ طرف مقابل تغییری نکرده است. از این منظر، برخی به این جمع‌بندی می‌رسند که مسیر مذاکره عملاً به بن‌بست رسیده است.

یزدی تأکید کرد: آمریکایی‌ها نشان داده‌اند اهل مذاکره نیستند و بسیاری از مسیرهای مذاکره ایران با آنها پیش از این نیز به بن‌بست رسیده است.

تهیه کننده «پرونده باز» در پایان درباره موضوع مستند گفت: در مستند «پرونده باز» تلاش کردیم بدون گرایش سیاسی نشان دهیم که ایران چگونه عمل کرده و آمریکا چگونه واکنش نشان داده است. این مستند یک مرور تاریخی است از مذاکرات ایران از دوران مصدق تا دوره ترامپ.

مجموعه مستند «پرونده باز» شامل پنج قسمت است و توسط مرکز هنری رسانه‌ای نهضت و با مشارکت شبکه افق تولید شده است. هر قسمت این مستند به بررسی روند مذاکرات ایران با کشورهای مختلف از دولت مصدق تا دوران ترامپ می‌پردازد و با استناد به اسناد تاریخی، تحلیلی جامع از سیاست‌های داخلی و واکنش‌های طرف‌های خارجی ارائه می‌دهد.