تالاب پساب یزد؛ فرصتی که به یک تهدید هرساله تبدیل شد

به گزارش خبرنگار گروه استان‌های خبرگزاری دانشجو، در حالی که کل دنیا به ویژه کشور عزیزمان ایران اسلامی، با چالش های اقلیمی و خشکسالی‌های طولانی مدت مواجه هستند، به طبع این چالش در استان‌های کویری همچون یزد بیشتر به چشم می‌خورد.

یکی از راهکارهایی که میتوان تاب آوری آبی این مناطق را افزایش داد، پروژه‌های تصفیه آب و فاضلاب است، اما این فرصت بزرگ این روزها در اثر سوء مدیریت و بی توجهی به یک چالش اجتماعی در یزد تبديل شده است.

در حالی که بسیاری از مناطق استان یزد خود را برای عبور از روزهای گرم سال آماده می‌کنند، ساکنان شهرهای زارچ، شاهدیه و بخش‌هایی از شهر یزد بار دیگر با معضلی قدیمی، اما این‌بار به‌مراتب گسترده‌تر و آزاردهنده‌تر از گذشته مواجه شده‌اند؛ هجوم انبوه پشه‌ها و حشرات موذی که آرامش شبانه و حتی زندگی روزمره مردم این مناطق را تحت تأثیر قرار داده و به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های زیست‌محیطی و بهداشتی ساکنان تبدیل شده است.

اگرچه این معضل برای مردم این مناطق پدیده‌ای تازه نیست و به گفته شهروندان و مسئولان محلی، سال‌هاست که در فصل‌های گرم سال تکرار می‌شود، اما بسیاری از ساکنان معتقدند شدت حضور پشه‌ها در سال جاری به‌مراتب بیشتر از گذشته بوده و شرایط را به مرحله‌ای رسانده که ادامه زندگی عادی، به‌ویژه در ساعات شب، برای برخی خانواده‌ها دشوار شده است.

منشأ این بحران از نگاه بخش قابل‌توجهی از مردم، دریاچه پساب یزد و محدوده پیرامونی تصفیه‌خانه فاضلاب در حاشیه دروازه قرآن یزد عنوان می‌شود؛ محدوده‌ای که حدفاصل شهرهای یزد، زارچ و شاهدیه قرار دارد و سال‌هاست محل بحث و مناقشه میان شهروندان، مسئولان محلی و دستگاه‌های اجرایی است.

تالاب پساب یزد؛ زیست‌بومی ناخواسته در دل کویر

تالاب پساب یزد در حدود چهار کیلومتری شمال شهر یزد و در نتیجه رهاسازی آب‌های خروجی تصفیه‌خانه فاضلاب شکل گرفته است. این پهنه آبی که امتدادی شرقی ـ غربی دارد، حدود سه کیلومتر طول و در پهن‌ترین بخش نزدیک به یک کیلومتر عرض دارد و در ارتفاع ۱۱۴۵ متری از سطح دریا واقع شده است. اطراف این محدوده را نیز دسته‌های انبوه نی، نیزارها و پوشش گیاهی وابسته به آب فرا گرفته است؛ محیطی که به باور برخی کارشناسان، می‌تواند بستری مناسب برای رشد و تکثیر برخی حشرات از جمله پشه‌ها باشد.

با افزایش دمای هوا در بهار و تابستان، شکایت‌های مردمی از افزایش جمعیت پشه‌ها در زارچ و شاهدیه نیز شدت می‌گیرد؛ موضوعی که امسال بیش از گذشته به فضای عمومی استان و شبکه‌های اجتماعی راه یافته و گلایه‌های فراوانی را در پی داشته است.

روایت مردم؛ شب‌هایی که آرامش از محلات زارچ و شاهدیه رخت برمی‌بندد

برای بررسی ابعاد این مسئله، خبرنگار گروه استان‌های خبرگزاری دانشجو به سراغ شماری از ساکنان مناطق درگیر رفت؛ مردمی که می‌گویند بارها اعتراض و مطالبه‌گری کرده‌اند، اما هنوز اقدام مؤثر و ماندگاری برای رفع این معضل مشاهده نشده است.

یکی از شهروندان زارچی با گلایه از شرایط موجود می‌گوید: سال‌هاست که مردم این منطقه با مشکلات ناشی از بوی نامطبوع و افزایش حشرات دست‌وپنجه نرم می‌کنند، اما در سال جاری وضعیت دشوارتر از قبل شده است. به گفته او، حضور گسترده مگس‌ها و پشه‌های سمج، به‌ویژه در ساعات غروب و شب، آسایش خانواده‌ها را مختل کرده و موجب ناراحتی و گلایه جدی ساکنان شده است.

محمدجواد این شهروند زارچی، در گفت‌وگو با خبرنگار دانشجو، تصفیه‌خانه فاضلاب واقع در مجاورت این شهر را از مهم‌ترین دغدغه‌های زیست‌محیطی منطقه عنوان می‌کند و معتقد است وجود آن در سال‌های گذشته پیامدهای متعددی را برای مردم ایجاد کرده است.

وی می‌گوید: مردم زارچ طی سال‌های اخیر بارها نسبت به پیامدهای زیست‌محیطی این مجموعه هشدار داده‌اند، اما هنوز برای حل ریشه‌ای این مشکل اقدام مؤثری انجام نشده است. او تأکید می‌کند که بسیاری از خانواده‌ها، به‌ویژه در فصل گرما، عملاً با شرایط سختی روبه‌رو می‌شوند و هجوم پشه‌ها زندگی روزمره مردم را مختل کرده است.

این شهروند زارچی همچنین به زمان فعالیت بیشتر پشه‌ها اشاره کرده و می‌گوید: اگر مسئولی قصد بررسی میدانی شرایط را دارد، بهتر است شب‌ها در منطقه حضور پیدا کند؛ چراکه عمده مزاحمت‌ها پس از غروب آغاز می‌شود و در طول روز تصویر دقیقی از وضعیت قابل مشاهده نیست.

در شهر شاهدیه نیز گلایه‌ها کم نیست. یکی از ساکنان این منطقه، با اشاره به دشواری شرایط زندگی در برخی شب‌ها، از مسئولان می‌خواهد صدای مردم را جدی‌تر بشنوند.

وی می‌گوید: بسیاری از خانواده‌ها، به‌ویژه کودکان، بیشترین آسیب را از این شرایط می‌بینند. وقتی امکان حضور در فضای باز یا حتی استراحت آسوده در برخی ساعات شب وجود ندارد، طبیعی است که مردم احساس کنند مشکلاتشان شنیده نمی‌شود.

یکی دیگر از شهروندان منطقه، نیز معتقد است که برای درک واقعی شرایط، مسئولان باید از نزدیک و در ساعات شبانه وضعیت را مشاهده کنند.

وی می‌گوید: اگر مسئولان یک شب را در این منطقه سپری کنند، بهتر می‌توانند درک کنند که شهروندان با چه سطحی از مزاحمت و نارضایتی مواجه هستند.

یکی از بانوان ساکن منطقه نیز در گفت‌وگو با خبرنگار دانشجو، منشأ اصلی افزایش پشه‌ها را تصفیه‌خانه فاضلاب می‌داند و تأکید می‌کند: اگر واقعاً منشأ دیگری برای این مشکل وجود دارد، لازم است به‌صورت شفاف اعلام و برای رفع آن اقدام شود؛ زیرا شرایط فعلی برای بسیاری از خانواده‌ها قابل تحمل نیست و هنوز فصل گرمای اصلی سال آغاز نشده است.

قصه‌ای ۱۰ ساله؛ وعده‌هایی که هنوز به سرانجام نرسیده‌اند

در میان مسئولان محلی، گلایه از استمرار این وضعیت نیز به‌وضوح دیده می‌شود.

محمدجواد وکیلی، رئیس شورای اسلامی شهر زارچ، در جمع خبرنگاران با اشاره به سابقه طولانی این مسئله می‌گوید: معضل پشه‌ها در زارچ، مسئله‌ای مقطعی یا مربوط به امسال نیست، بلکه به یک مطالبه و مشکل مزمن تبدیل شده که دست‌کم طی یک دهه گذشته تکرار شده است.

وی با بیان اینکه شهروندان بارها خواستار حل این مسئله شده‌اند، اظهار می‌کند: طی سال‌های مختلف، جلسات متعدد، پیگیری‌های اداری و وعده‌هایی از سوی مسئولان مختلف مطرح شده، اما در عمل اتفاق مؤثری که به رفع دائمی مشکل منجر شود، رخ نداده است.

وکیلی همچنین به برخی وعده‌های گذشته درباره انتقال یا فاصله‌گذاری بیشتر تصفیه‌خانه از محدوده زندگی مردم اشاره کرده و می‌گوید: اگرچه در مقاطعی وعده‌هایی برای کاهش آثار زیست‌محیطی یا تغییر شرایط داده شد، اما هنوز مردم نتیجه ملموسی مشاهده نکرده‌اند و با آغاز فصل گرما، دوباره همان مشکلات تکرار می‌شود.

آبفا یزد: منشاء پشه‌ها فقط فاضلاب نیست

اما روابط عمومی شرکت آب و فاضلاب استان یزد در واکنش به حجم گسترده انتقادات و مطالبات جدی مردمی، به آنچه "اقدامات مستمر و هدفمند آبفا در طول سال" نامید اشاره کرد و در اطلاعیه‌ای نوشت: برنامه مبارزه با حشرات موذی به‌ویژه پشه و مگس، مطابق روال هرساله، از بهمن‌ماه سال گذشته با عملیات مبارزه و حذف لاروها در کانون‌های اصلی آغاز گردید و سم‌پاشی برای از بین بردن حشرات بالغ در سه نوبت صبح، عصر و شب به‌صورت مستمر و بدون وقفه در حال انجام است؛ این اقدامات فراگیر، جمعیت پشه را در محیط تصفیه‌خانه فاضلاب یزد کاملا تحت کنترل درآورده است.

این شرکت نوشت: در جریان بازدید میدانی نماینده مردم یزد، اشکذر، زارچ و بخش ندوشن در مجلس شورای اسلامی، به همراه نمایندگان شورای اسلامی شهر زارچ و فرماندار زارچ در تاریخ دهم اردیبهشت ماه از تصفیه‌خانه فاضلاب یزد، گزارش کامل اقدامات صورت‌گرفته و نتایج آن به سمع و نظر مسئولان رسید.

آبفا یزد ادامه داد: ضمن رد برخی مطالب خلاف واقع منتشر شده، به اطلاع مردم شریف زارچ و شاهدیه می‌رساند که تصفیه‌خانه فاضلاب یزد با فاصله چند کیلومتری از منازل مسکونی احداث شده و کلیه استانداردهای زیست‌محیطی در فرآیند تصفیه و نگهداری آن به‌طور دقیق رعایت می‌شود؛ همچنین کلیه امور بهره‌برداری از جمله سم‌پاشی و کنترل جمعیت پشه، نه‌تنها در فصل گرم بلکه در طول سال، توسط دستگاه‌ها و ارگان‌های ذی‌ربط نظارتی پایش و بررسی می‌گردد.

"نکته حائز اهمیت آن است که کانون‌های متعدد دیگری در منطقه وجود دارند که مستعد تکثیر و رشد پشه بوده و می‌توانند منشأ اصلی طغیان جمعیت این حشرات در مناطق شهری باشند؛ سه شهرک صنعتی اطراف شهر زارچ و شاهدیه، کارخانه‌های مستقر در منطقه، فضاهای سبز، دامداری‌ها و گاوداری‌ها و آب‌های راکد از آن جمله‌اند؛ بی‌توجهی یا عدم اقدام مؤثر در این کانون‌ها، عملاً زحمات آبفا را خنثی کرده و مردم را دچار مشکل می‌سازد. این موضوع بارها در جلسات متعدد به مسئولان شهرداری و فرمانداری اعلام شده است".

"شرکت آب و فاضلاب استان یزد ضمن درک کامل دغدغه‌های به حق شهروندان، آمادگی کامل خود را برای هرگونه همکاری بین‌بخشی با سایر دستگاه‌های اجرایی به‌منظور حل ریشه‌ای این معضل اعلام می‌دارد".

ورود مدعی العموم با پرونده تالاب پساب یزد

پس از بی‌توجهی متولیان امر به هشدارهای مکرر و پایان مهلت‌های تعیین شده، دستگاه قضایی با هدف صیانت از حقوق عامه، برخورد قاطع با مدیریت ناکارآمد پساب یزد را وارد مرحله جدیدی کرد.

دادگستری یزد در اطلاعیه‌ای اعلام کرد:

در پی بازدیدهای میدانی و با عنایت به اینکه پیش از این، تذکرات لازم و بازه‌های زمانی مشخصی جهت ساماندهی وضعیت پساب و رفع آلایندگی‌های زیست‌محیطی به دستگاه‌های ذی‌ربط ابلاغ شده بود به‌دلیل عدم اقدام موثر و استمرار تهدید علیه بهداشت عمومی، پرونده قضایی ویژه‌ای در این خصوص تشکیل و در جریان رسیدگی قرار گرفت.

دستگاه قضایی اعلام می‌دارد که سیاست «تعامل و تذکر» در جهت اصلاح امور، اکنون به دلیل تضییع حقوق شهروندی و بی‌توجهی به مطالبات بحق مردم و مخاطرات زیست‌محیطی از قبیل حشرات، به مرحله «برخورد قانونی و پیگرد قضایی» تغییر یافته است و ترک‌فعل مسئولانی که با سلامت و امنیت زیستی جامعه کوتاهی می‌کنند با قاطعیت برخورد قانونی خواهد شد.

بررسی ابعاد قصور مدیران مربوطه در دستور کار بازپرس ویژه قرار دارد.

تحرک ملموس مدیران دولتی پس از ورود دستگاه قضایی

همزمان با ورود دستگاه قضایی به موضوع، مسئولان اجرایی استان نیز از تدوین برنامه‌های فوری برای مهار شرایط خبر داده‌اند.

مدیرکل دفتر امور شهری و شوراهای استانداری یزد از تصویب برنامه‌های هماهنگ و اقدامات فوری میان‌دستگاهی جهت کنترل و مهار گسترده جمعیت حشرات در محدوده دریاچه پساب و شهرهای همجوار خبر داد.

به منظور اتخاذ تدابیر عاجل، مؤثر و مهار گسترده حشرات در محدوده دریاچه پساب، جلسه «کارگروه پیشگیری و کنترل انتقال بیماری از حیوانات به انسان» در محل استانداری یزد برگزار شد.

در این جلسه ابتدا وضعیت موجود منطقه و آخرین اقدامات انجام شده توسط دستگاه‌های مختلف در راستای مقابله با افزایش جمعیت پشه‌ها در محدوده دریاچه پساب مورد بررسی و ارزیابی دقیق قرار گرفت.

مصطفی عباسی، مدیرکل دفتر امور شهری و شوراهای استانداری یزد در این نشست با اشاره به حساسیت جغرافیایی و زیست‌محیطی این محدوده گفت: صیانت از سلامت شهروندان و پیشگیری از بروز هرگونه معضل بهداشتی، نیازمند ورود جدی و اقدامات میدانی ملموس است.

وی افزود: با توجه به وضعیت توپوگرافی و جغرافیایی منطقه، راهکارهای عملیاتی، علمی و مؤثر برای کنترل و کاهش جمعیت پشه‌ها با هم‌افزایی دستگاه‌ها با سرعت عملیاتی خواهد شد.

با وجود تمامی توضیحات، پاسخ‌ها، وعده‌ها و پیگیری‌های چندساله، واقعیت میدانی در زارچ و شاهدیه نشان می‌دهد که مسئله هجوم پشه‌ها همچنان برای بخشی از ساکنان این مناطق حل‌نشده باقی مانده است. آنچه بر گلایه شهروندان افزوده، صرفاً وجود پشه‌ها نیست؛ بلکه تداوم یک مسئله قدیمی، تکرار وعده‌ها و نبود نتیجه‌ای ملموس در زندگی روزمره مردم است.

اکنون در شرایطی که دستگاه قضایی وارد میدان شده و استانداری نیز از برنامه‌های فوری سخن می‌گوید، افکار عمومی انتظار دارد خروجی این اقدامات، فراتر از جلسات، مکاتبات و هشدارها باشد و در میدان عمل، به کاهش واقعی مشکلات زیست‌محیطی و بازگشت آرامش به شب‌های زارچ و شاهدیه منجر شود.