حراج سلامت در کلینیک‌های زیرزمینی / شکاف نظارتی در بازار زیبایی

به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجو ساسان سوری، ریشه اصلی بحران در حوزه خدمات زیبایی، نه صرفاً تخلف افراد، بلکه ضعف در ساختار نظارتی و اجرایی قوانین هم بخشی از آن است، بر اساس چارچوب‌های موجود، مسئولیت نظارت بر مراکز درمانی میان چند نهاد تقسیم شده و همین چندپارگی باعث ایجاد شکاف نظارتی شده است.

در حال حاضر، نظارت پیشینی بر مراکز ارائه خدمات درمانی بر عهده معاونت‌های درمان دانشگاه‌های علوم پزشکی است، یعنی این نهاد‌ها باید پیش از آغاز فعالیت، صلاحیت و مجوز مراکز را بررسی کنند، در مقابل، سازمان نظام پزشکی بیشتر نقش نظارت پسینی دارد، یعنی زمانی وارد عمل می‌شود که شکایتی ثبت شده یا پرونده‌ای تشکیل شده باشد.

این تفاوت ماهوی میان نظارت پیشینی و پسینی باعث شده بسیاری از افراد فاقد مدرک پزشکی بتوانند پیش از شناسایی، مدت‌ها فعالیت کنند، در واقع تا زمانی که گزارشی رسمی ثبت نشود، امکان ورود مستقیم برای برخورد وجود ندارد.

رئیس کل سازمان نظام پزشکی با اشاره به همین مسئله تأکید کرده است که بخش قابل توجهی از تخلفات حوزه زیبایی توسط افرادی انجام می‌شود که اصلاً عضو این سازمان نیستند و بنابراین خارج از حوزه اختیارات مستقیم آن فعالیت می‌کنند، به بیان ساده، قوانین موجود بیشتر برای نظارت بر پزشکان طراحی شده، نه برای مقابله با کسانی که بدون مدرک وارد این حوزه می‌شوند.

از منظر حقوقی نیز چالش مهمی وجود دارد، مجازات‌ها در بسیاری موارد متناسب با سود حاصل از تخلف نیست و وقتی درآمد یک فعالیت غیرمجاز چندین برابر جریمه احتمالی باشد، قانون عملاً خاصیت بازدارندگی خود را از دست می‌دهد همین موضوع باعث شده برخی متخلفان حتی پس از برخورد قانونی، فعالیت خود را با نام یا مکان جدید از سر بگیرند.

به گفته رئیس‌زاده، طی سال‌های گذشته پیگیری‌هایی برای اصلاح قوانین و تقویت ضمانت اجرایی انجام شده، اما هنوز اقدام مؤثر و بازدارنده‌ای که بتواند این چرخه را متوقف کند، شکل نگرفته است، این سخن نشان می‌دهد مشکل فقط در اجرا نیست، بلکه بخشی از مسئله به خود ساختار قانون‌گذاری بازمی‌گردد.

سرعت تخلف بیشتر از سرعت رسیدگی

یکی از نمود‌های عینی این بحران، رشد چشمگیر صفحات تبلیغاتی حوزه زیبایی در فضای مجازی است، رئیس کل سازمان نظام پزشکی هشدار داده حجم بالای تبلیغات اغواگرانه سلامت، توان نظارتی دستگاه‌ها را با محدودیت جدی مواجه کرده است، این یعنی سرعت تولید و انتشار تبلیغ بسیار بیشتر از سرعت شناسایی و برخورد است.

ایجاد یک صفحه تبلیغاتی در شبکه‌های اجتماعی تنها چند دقیقه زمان می‌برد، اما شناسایی، مستندسازی تخلف و طی مراحل قانونی ممکن است هفته‌ها طول بکشد در این فاصله، صفحه مورد نظر می‌تواند صد‌ها مشتری جذب کند، خدمات ارائه دهد و حتی قبل از رسیدگی قضایی حذف شود.

رئیس‌زاده توضیح داده که در روند پیگیری‌های قانونی، معمولاً پس از شناسایی تخلف، مکاتبات اداری و معرفی به مراجع ذی‌صلاح از جمله پلیس فتا انجام می‌شود، اما همین روند زمان‌بر باعث می‌شود صفحات جدیدی با مدیران متفاوت ایجاد شوند، این چرخه باعث شده تعداد صفحات مدعی خدمات زیبایی در فضای مجازی چند برابر تعداد متخصصان واقعی به نظر برسد.

بسیاری از این صفحات با استفاده از تصاویر قبل و بعد، نظرات ساختگی، عناوین اغراق‌آمیز و وعده‌های غیرواقعی اعتماد مخاطبان را جلب می‌کنند، عباراتی مانند «بدون عارضه»، «نتیجه تضمینی» یا «بهترین متخصص» نمونه‌هایی از ادعا‌هایی است که از نظر علمی قابل اثبات نیست، اما در تبلیغات به‌وفور دیده می‌شود.

رئیس کل سازمان نظام پزشکی تأکید کرده است که مردم نباید فریب حجم تبلیغات یا شهرت افراد را بخورند، زیرا «تبلیغ و شهرت هرگز مترادف با مهارت و صلاحیت نیست» این هشدار در واقع پاسخی به یک تصور غلط رایج است، اینکه دیده‌شدن زیاد در فضای مجازی نشانه تخصص است.

قربانیان خاموش و راه نجات

پیامد فعالیت افراد فاقد صلاحیت فقط یک نتیجه ناموفق زیبایی نیست، گزارش‌های متعدد از بروز عوارض جبران‌ناپذیراز عفونت‌های شدید و سوختگی پوستی گرفته تا آسیب عصبی، بدشکلی دائمی و حتی مرگ نشان می‌دهد این مسئله صرفاً یک تخلف صنفی نیست، بلکه تهدیدی برای سلامت عمومی است.

در بسیاری از پرونده‌ها، فرد ابتدا جذب قیمت پایین‌تر یا وعده نتیجه سریع شده است، اما هزینه واقعی زمانی آشکار می‌شود که عارضه ایجاد شده و فرد مجبور است برای درمان آن به متخصص واقعی مراجعه کند، در چنین شرایطی هزینه‌های درمانی چندین برابر مبلغ اولیه می‌شود و گاه حتی با جراحی‌های ترمیمی نیز امکان بازگشت کامل وجود ندارد.

آسیب‌ها فقط جسمی نیستند، تغییر نامطلوب ظاهر می‌تواند تأثیرات روانی عمیقی ایجاد کند، کاهش اعتمادبه‌نفس، اضطراب اجتماعی، افسردگی و انزوای طولانی‌مدت از جمله پیامد‌هایی است که برخی قربانیان تجربه می‌کنند، این پیامد‌ها گاه سال‌ها باقی می‌مانند و درمانشان دشوارتر از درمان جسمی است.

رئیس‌زاده راهکار اصلی پیشگیری را افزایش سواد سلامت جامعه می‌داند و معتقد است مردم باید در برابر تبلیغات اغواگرانه «واکسینه» شوند به گفته او، شهروندان باید بدانند هرگونه تبلیغ خدمات پزشکی، دارویی یا درمانی باید مجوز رسمی داشته باشد و این مجوز به‌صورت صریح در متن تبلیغ ذکر شود.

او همچنین تأکید کرده تنها راه اطمینان از صلاحیت ارائه‌دهنده خدمات پزشکی، مراجعه به افراد دارای مجوز و بررسی اطلاعات آنها در سامانه رسمی جست‌وجوی پزشکان است، این اقدام ساده می‌تواند از بسیاری خسارت‌های جبران‌ناپذیر جلوگیری کند.

پدیده گسترش مراکز و صفحات غیرمجاز زیبایی نتیجه هم‌زمان چند عامل است سود بالای بازار، ضعف قوانین بازدارنده، چندپارگی نظارت و کمبود آگاهی عمومی. هشدار‌های رئیس کل سازمان نظام پزشکی نشان می‌دهد اگر اصلاحات قانونی و نظارتی به‌طور جدی انجام نشود، این روند ادامه خواهد یافت و فاصله میان تعداد مدعیان و متخصصان واقعی بیشتر می‌شود.

واقعیت این است که حوزه زیبایی، بخشی از نظام درمانی است نه یک فعالیت صرفاً خدماتی، بنابراین همان‌قدر که جراحی قلب یا درمان بیماری نیازمند تخصص و مجوز است، اقدامات زیبایی نیز باید تحت نظارت دقیق انجام شود در غیر این صورت، بازار سودجویان پررونق‌تر می‌شود و شمار قربانیان نیز افزایش می‌یابد.

کارشناسان تأکید می‌کنند راه‌حل نهایی، مجموعه‌ای از اقدامات هم‌زمان است، اصلاح قوانین، افزایش شدت مجازات‌ها، تقویت نظارت پیشگیرانه، مسئولیت‌پذیری رسانه‌ها و بالا رفتن سواد سلامت مردم.

تنها در چنین شرایطی می‌توان امید داشت که تیغ خدمات زیبایی از دست مدعیان بی‌صلاحیت خارج و به دست متخصصان واقعی سپرده شود، اقدامی که نه‌فقط یک ضرورت صنفی، بلکه یک الزام حیاتی برای سلامت جامعه است.