الگو‌های درخشان زن مسلمان، پاسخی به بحران هویت در جهان معاصر

به گزارش گروه فرهنگی خبرگزاری دانشجو، نشست رونمایی و بررسی کتاب «صدف‌های تابناک؛ گذری بر زندگی زنان فاطمی (س) و زینبی (س) فرهیخته تاریخ» نوشته حجت‌الاسلام بهاءالدین قهرمانی‌نژاد شائق، یکشنبه ۲۳ آذر ۱۴۰۴ در قالب سلسله نشست‌های «رواق تورق» در سرای اهل قلم خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد.

در این نشست نویسنده اثر به همراه مهدی فیاضی؛ مدیرعامل مؤسسه فرهنگی و انتشارات الهدی، نیره قوی؛ عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی و زینب رستگارپناه؛ مدیرکل اداره زنان و خانواده سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی به بیان دیدگاه‌های خود پرداختند.

الگودهی فطری و تمدنی، مزیت رقابتی ایران اسلامی است

مهدی فیاضی در این نشست با اشاره به نگاه متعالی اسلام به زن گفت: وضعیت و نگاه و افق اجرایی و فکری ما در مورد بانوان، یک هم‌آوردی و رقابت تمدنی با تمدن غرب ایجاد می‌کند. گوهرشادخانم، بزرگ‌ترین سازه تمدنی را جلوی حرم امام رضا (ع) بنا کرد. در تهران اردوگاه شهید باهنر (منظریه) را یک بانو وقف کرد. اینها الگو‌های عینی و تاریخی ما هستند.

فیاضی با رد ادعا‌های غرب مبنی بر ایجاد حقوق زن، به پیشینه کهن ایرانی اشاره کرد و افزود: این گزاره‌ها، اسلامیِ انسانی و ایرانیِ فطری است. شما تخت‌جمشید را که متعلق به ۲۵۰۰ سال پیش و ۵۰۰ سال قبل از میلاد است، ببینید. در سنگ‌نگاره‌های آن کاملاً موضوع مسئولیت اجتماعی، خانوادگی و حفظ عفاف و حجاب زن ایرانیِ محض را مشاهده می‌کنید، بدون هیچ پیوندی به ادیان بعدی.

وی در پایان هدف از چاپ این کتاب را ادای دین به بانوان عنوان کرد و گفت: این کتاب بانوان الگو را از ایران، لبنان، عراق، یمن، هند، پاکستان، آسیای میانه و آفریقا، از مسلمان و مسیحی و زرتشتی گردآوری کرده است. ما در انتشارات بین‌المللی الهدی اهتمام کردیم تا این اثر چاپ شود و از همه فعالان بین‌المللی می‌خواهیم نسبت به ترجمه آن به زبان‌های مختلف اقدام کنند، زیرا ارزش علمی و محتوایی غنی‌ای دارد.

در ادامه نشست حجت‌الاسلام بهاءالدین قهرمانی‌نژاد شائق، نویسنده کتاب با بیان حدیثی از امام صادق (ع) مبنی بر اینکه «اَکثَرُ الخَیرِ فِی النِّساء» به تبیین انگیزه اصلی خود از تألیف این کتاب پرداخت و گفت: این روایت نشان می‌دهد زنان منشأ و معدن خیر و تربیت هستند؛ اما ما متأسفانه در معرفی این گنجینه‌ها بسیار کم‌کار کرده‌ایم. ما نسبت به حقوق زنان فقط مدافع بوده‌ایم، در حالی که باید مهاجم هم باشیم و بگوییم شما اصلاً در حدی نیستید که از حقوق زن صحبت کنید.

قهرمانی‌نژاد شائق با ذکر مثال‌هایی ملموس از غفلت‌های تاریخی ادامه داد: بانو سیده نصرت امین، آن بانوی مجتهد اصفهانی را در نظر بگیرید. همسر ایشان یک روز از بازار به خانه می‌آید و می‌گوید: می‌خواهم دست شما را ببوسم! چون کتاب «رحمانیت قلبی» شما را دیده که مراجع تقلید بر آن تقریظ زده‌اند و اجازه اجتهاد داده‌اند. ما این معادن طلا را نتوانسته‌ایم خوب استخراج و معرفی کنیم. یا مادری که همه فرزندانش را یکی پس از دیگری تقدیم انقلاب کرد و امام خمینی (ره) به او فرمود: تو بچه‌هایت را دادی، اشک نریز. آیا ما این قهرمانان گمنام را به درستی معرفی کرده‌ایم؟

نویسنده کتاب «صدف‌های تابناک» را فتح‌بابی برای یک حرکت گسترده‌تر دانست و تأکید کرد: من در این کتاب از بین صد‌ها بانوی شاخص، نمونه‌هایی از ایران، لبنان، یمن، هند، کشمیر، افغانستان، آسیای میانه، آفریقا و نیز بانوانی از ادیان مسیحی و زرتشتی را آورده‌ام. غرض این است که برای هر یک از این حوزه‌ها، کتاب‌های مستقل و حتی سریال‌های تأثیرگذار تولید شود. اگر این اثر به زبان‌های دیگر ترجمه شود، راه بسیاری را در معرفی الگوی زن مسلمان و شرقی خواهد پیمود.

الگوی سوم زن؛ تلفیق کرامت انسانی و مسئولیت‌های فطری در تمدن نوین اسلامی

نیره قوی با استناد به نظرات مورخانی، چون ویل دورانت، بر ریشه‌دار بودن تمدن ایرانی تأکید کرد و گفت: ویل دورانت در کتاب تاریخ تمدن اعتراف می‌کند که غربی‌ها هر آنچه علم و ارزش علمی داشته‌اند، از شرقی‌ها گرفته‌اند. همچنین او می‌گوید نخستین پرده‌های مدنیت بشر در بین‌النهرین و مناطقی مانند «کیش» شکل گرفته است. ما وارث این تمدن کهن هستیم که با آمدن اسلام، گرهی متقابل و هم افزا با آن ایجاد کرد و تمدن درخشان ایرانی-اسلامی را پدید آورد.

وی سپس به تبیین الگوی زن در اسلام پرداخت و افزود: در اسلام، زن و مرد در هدف نهایی که «حیات طیبه» است و در کرامت انسانی مساوی و یکسان‌اند. امام خمینی (ره) صراحتاً فرمودند: در اسلام زن و مرد مساوی هستند.

قوی ادامه داد: این تساوی، تساوی در ارزش‌های انسانی است. تفاوت در «نقش‌ها» و «تکالیف» است که بر اساس تفاوت‌های تکوینی شکل می‌گیرد. شهید مطهری می‌گوید شاید ۱۵ تا ۲۰ درصد نقش‌ها مختص هر جنس باشد. اما غرب امروز می‌خواهد این نقش‌های فطری را عوض کند که اشتباه فاحشی است و خودشان هم پشیمان‌اند.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی با اشاره به فرمایشات مقام معظم رهبری درباره «الگوی سوم زن» گفت: زن غربی آزادی را به قیمت کنار گذاشتن عفت و خانواده خرید و به یک مرد ناقص تبدیل شد. زن شرقی سنتی نیز گاه در حاشیه محبوس شد. اما الگوی سوم، زن مسلمان ایرانی است که هم کرامت انسانی‌اش محفوظ است، هم نقش مادری و همسری را به عنوان یک ارزش جلوه می‌دهد و هم در عرصه اجتماعی، علمی، اقتصادی و سیاسی پیشتاز است. کتاب «صدف‌های تابناک» می‌تواند محتوای تمدنی برای این الگوی سوم فراهم کند.

دیپلماسی فرهنگی مبتنی بر الگو؛ پاسخ به نیاز جهان برای خروج از سردرگمی است

زینب رستگارپناه مدیرکل اداره زنان و خانواده سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی با تحلیل شرایط بین‌الملل، به ضرورت عرضه الگو‌های عملی تأکید کرد و گفت: بزرگ‌ترین ویژگی بشر امروز، به ویژه زنان، «سردرگمی هویتی» است. من در مجامع بین‌المللی، حتی با نمایندگان زن مجلس دوما یا مفتیان زن در روسیه صحبت کرده‌ام. آنها صراحتاً می‌گویند نسل جوان دختران ما در جست‌وجوی یک الگوی امیدبخش هستند. یا دختران در یک کشور اسلامی غیرشیعه به من می‌گویند شما در دولت اسلامی نفس می‌کشید و از ما هم توقع دارید؟ در پاسخ من برایشان از بانوی مجتهد، «سیده نصرت امین» مثال می‌زنم که در عصر کشف حجاب، هم مدرسه می‌ساخت، هم به تربیت دختران همت می‌گماشت و هم مجتهد بود. معرفی این الگو برایشان امیدبخش بود.

مدیرکل اداره زنان و خانواده سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی به نقص شاخص‌های بین‌المللی پرداخت و افزود: سازمان ملل بر اساس شاخص‌هایی مانند «عاملیت اقتصادی زنان» به کشور‌ها امتیاز می‌دهد؛ اما کنش اقتصادی تاریخی زنان مسلمان مانند «وقف» را در محاسبات خود نمی‌آورد. این وظیفه نخبگان ماست که این شاخص‌های بومی را تعریف و در نهاد‌های بین‌المللی مطالبه کنند. ما از جهان طلبکاریم که نگاه یکجانبه غربی را کنار بگذارد.

رستگارپناه وظیفه اصلی را فراتر از صرف الگودهی خواند و خواستار ارائه «بسته پیشنهادی» شد و گفت: نقد گفتمان مقابل کافی نیست. ما باید بسته پیشنهادی خود را داشته باشیم. باید شاخص‌های الگوی سوم زن را استخراج و در قالب اسناد جامع و قابل ترجمه ارائه دهیم. این کتاب، گامی در این مسیر است. اداره کل زنان خانواده سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی نیز آماده است تا با همکاری نویسندگان و پژوهشگران، این الگو‌ها را به زبان‌های مختلف ترجمه و به عنوان محتوای دیپلماسی فرهنگی در سراسر جهان ترویج کند.