از دانشگاه تهران تا آزمایشگاه تبریز؛ روایتی که ایران را می‌سازد

آینده‌ای که در سکوت آزمایشگاه ساخته می‌شود

در یکی از ساختمان‌های پژوهشی دانشگاه صنعتی تبریز، حاصل بیش از ۱۶ سال کار مداوم علمی حالا به یک دستاورد ملی تبدیل شده است. طرح «توسعه نسل جدید پلیمرهای فعال‌شونده» که موفق به کسب رتبه دوم پژوهش‌های بنیادی در سی‌ونهمین دوره جشنواره بین‌المللی خوارزمی شد، تنها یک موفقیت دانشگاهی نیست؛ بلکه بخشی از زیرساخت فناوری آینده کشور است.«پلیمرهای هوشمند» موادی هستند که تغییرات محیطی را تشخیص می‌دهند و متناسب با آن واکنش نشان می‌دهند. این تعریف علمی شاید در نگاه اول پیچیده باشد، اما وقتی پای کاربردهای آن وسط می‌آید، ماجرا کاملاً ملموس می‌شود.تصور کنید اسکناس یا گذرنامه‌ای که جعل آن تقریباً غیرممکن شود یا دارویی که به ‌جای پخش‌شدن در کل بدن، دقیقاً در محل هدف آزاد شود و عوارض جانبی را کاهش دهد یا بسته‌بندی مواد غذایی که پیش از فاسدشدن، تغییر رنگ دهد و هشدار دهد یا سامانه‌ای که پیش از انفجار، نشتی گاز را اطلاع دهد یا غشاهای پیشرفته‌ای که آب آلوده را با دقت بالاتر تصفیه کنند.

این فناوری در تقاطع شیمی، نانوفناوری، هوش مصنوعی و مهندسی مواد قرار دارد؛ یعنی همان حوزه‌هایی که رقابت جهانی امروز بر محور آن‌ها شکل گرفته است. اما شاید مهم‌تر از خود فناوری، «مدل تولید آن» باشد؛ یک استاد و شاگرد که در طول بیش از یک دهه و نیم، جریان علمی پایداری ساخته‌اند، بیش از ۱۶۰ مقاله منتشر کرده‌اند و نسل جدیدی از پژوهشگران را تربیت کرده‌اند. بسیاری از دانش‌آموختگان این مسیر امروز عضو هیئت علمی دانشگاه‌ها یا بنیان‌گذار شرکت‌های دانش‌بنیان‌اند.در شرایطی که تحریم‌های فناورانه دسترسی به برخی تجهیزات و همکاری‌ها را دشوار کرده، تداوم چنین پروژه‌ای نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری روی نیروی انسانی می‌تواند شکاف‌ها را پر کند. با این وجود این خبر خوب تنها درباره یک ماده هوشمند نیست؛ بلکه درباره یک «مسیر» هوشمند است.