انقراض در چند قدمی؛ شمارش معکوس برای سمندر لرستان

باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش - سمندر لرستان بدنی نسبتاً کوچک (معمولاً ۱۲ تا ۱۴ سانتی‌متر) دارد، اما آنچه آن را متمایز می‌کند،  نقش و نگار خال‌های قرمز–نارنجی روی زمینه‌ای سیاه است. شکم آن اغلب روشن‌تر و مایل به نارنجی است. این تضاد رنگی در طبیعت هم کارکرد هشداردهنده برای شکارچیان دارد و هم به جذابیت بصری‌اش می‌افزاید. پوستش صاف و مرطوب است و مانند دیگر دوزیستان، بخشی از تنفس از طریق پوست انجام می‌شود. 

زیستگاه و پراکنش 

این گونه بومیِ دامنه‌های سنگی و چشمه‌سار‌های سرد و شفاف زاگرس است. زیستگاه‌هایش معمولاً چشمه‌ها و جویبار‌های کوهستانی با آب سرد و جاری، شکاف‌های سنگی و حفره‌های مرطوب اطراف آب، ارتفاعات با پوشش گیاهی نیمه‌مرطوب است و پراکنش بسیار محدود آن در چند دره و حوضه آبریز مشخص باعث شده هر تغییر کوچک در محیط، جمعیت‌ها را به‌شدت تحت‌تأثیر قرار دهد. 

سمندر لرستان دوزیست است؛ یعنی بخشی از زندگی را در آب و بخشی را در خشکی می‌گذراند تخم‌گذاری در آب‌های کم‌عمق و آرام چشمه‌ها انجام می‌شود. 

لارو‌ها آبزی‌اند و با آبشش‌های خارجی نفس می‌کشند. پس از دگردیسی، به شکل بالغ درمی‌آیند و بیشتر وقت را در خشکیِ مرطوب اطراف آب سپری می‌کنند، اما برای تولیدمثل به آب بازمی‌گردند. تغذیه آنها شامل حشرات کوچک، لارو‌ها و بی‌مهرگان ریز است.

تشدید اقدامات حفاظتی در زیستگاه‌های سمندر لرستانی

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان لرستان پیش از این از تشدید برنامه‌های حفاظتی در زیستگاه‌های حساس سمندر لرستانی در ایام پایانی سال خبر داد. 

کامران فرمان پور در این خصوص گفت: با توجه به نزدیک شدن به ایام پایانی سال و جهت جلوگیری از قاچاق گونه ارزشمند و اندمیک سمندر لرستانی توسط افرادسودجو، اقدامات حفاظتی ویژه در زیستگاه‌های حساس سمندر لرستانی توسط نیرو‌های یگان حفاظت محیط زیست استان اجرا خواهد شد. 

وی راه اندازی پاسگاه محیط بانی فصلی در مسیر کول چپ واقع در منطقه حفاظت شده شادابکوه، و سایر زیستگاه ها، گشت و کنترل مداوم در سطح زیستگاه‌های این گونه نادر با استفاده از پتانسیل نیرو‌های محیط بان استان، تشدید نظارت بر ورود و خروج تور‌های گردشگری به زیستگاه ها‌ی سمندر و همکاری و هماهنگی با نیرو‌های انتظامی و جوامع محلی را از جمله اقدامات صورت گرفته به منظور حفاظت از سمندر لرستانی در ایام پایانی سال عنوان کرد. 

فرمان پور با اشاره به اینکه سمندر لرستانی این گونه جز ذخایر ژنتیکی کشور و میراث جهانی است، بیان کرد: به همین منظور ایجاد پاسگاه‌های سیار محیط‌بانی در مناطق و زیستگاه‌های حساس سمندر لرستانی در استان به ویژه در منطقه «کول چپ»، تشدید گشت و کنترل در این مناطق به‌صورت شبانه‌روزی، نظارت مستمر توسط مأموران اجرایی یگان حفاظت محیط‌زیست استان در دستور کار قرار گرفته است. 

وی ضمن هشدار به سود جویان و متخلفین زیست محیطی مبنی بر ممنوعیت خرید و فروش حیات وحش، از برخورد قاطع نیرو‌های یگان حفاظت محیط زیست استان با هر گونه اقدام تهدید کننده این گونه ارزشمند، خصوصا در ایام پایانی سال خبر داد. 

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان لرستان بر مشارکت جوامع محلی در راستای حفظ و حفاظت ازاین‌گونه تاکید کرد و اظهار داشت: سنگینی این مسئولیت بر دوش اهالی و ساکنان بومی در این مناطق است که انتظارمی رود تا حد ممکن حفاظت مشارکتی و اجرای برنامه‌های فرهنگی و آموزشی کمک‌حال محیط‌زیست و طبیعت باشند تا بتوانیم حافظ خوبی برای محیط‌زیست و طبیعت باشیم.

تهدید‌ها 

سمندر لرستان در فهرست گونه‌های در معرض خطر قرار دارد. مهم‌ترین تهدید‌ها تخریب و خشک‌شدن چشمه‌ها بر اثر برداشت بی‌رویه آب، آلودگی منابع آبی، قاچاق و جمع‌آوری غیرقانونی برای تجارت حیوانات خانگی، تغییرات اقلیمی و کاهش بارش‌ها است و به دلیل پراکنش بسیار محدود، هر فشار انسانی می‌تواند پیامد‌های شدیدی داشته باشد.

حفاظت از سمندر لرستان تنها نجات یک گونه نیست؛ بلکه پاسداشت اکوسیستم‌های کوهستانی زاگرس و میراث طبیعی ایران است.