کتاب دزدیده شده شکسپیر ترمیم می‌شود؟

باشگاه خبرنگاران جوان - اگر چیزی شکسته باشد، معمولاً آن را تعمیر یا ترمیم می‌کنند، درست است؟ حالا فرض کنید آن چیز یکی از محبوب‌ترین کتاب‌های جهان باشد!

تونی کینگ، مدیر ارشد حفاظت از مجموعه کتابخانه دانشگاه دورهام، با لبخند می‌گوید: «این‌قدر‌ها هم ساده نیست.»

نسخه چاپ اول آثار ویلیام شکسپیر (فولیو اول) که دانشگاه دورهام در سال ۲۰۱۰ باز پس گرفت، دیگر مثل زمانی نبود که ۱۲ سال پیش دزدیده شده بود. این کتاب ۴۰۰ ساله؛ جلد چرمی، صفحات محافظ و صفحات آغازین خود را از دست داده بود. صفحه عنوان با حکاکی شکسپیر و مدح بن جانسون از بین رفته و آخرین برگ نمایشنامه «سایمبلین» هم حذف شده بود.

کتاب حالا در کتابخانه پالاس گرین در دورهام، بدون جلد در محفظه شیشه‌ای به نمایش گذاشته شده و چند صفحه جداشده آن هم در پانل‌های کنار نمایش داده می‌شوند. این وضعیت عمداً حفظ شده است، البته فعلاً.

فولیو اول، اولین نسخه گردآوری‌شده نمایشنامه‌های شکسپیر بود و اهمیت تاریخی زیادی دارد.

کینگ می‌گوید: «تقریباً همه فولیو‌های اول دیگر در شرایط بسیار خوبی هستند. همین باعث می‌شود نسخه دورهام منحصر‌به‌فرد باشد.»

 و ادامه می‌دهد: «اگرچه هیچ‌وقت نمی‌خواستیم منحصر‌به‌فرد باشد، اما قبل از اینکه بخواهیم آن را شبیه دیگر نسخه‌ها کنیم، باید این ویژگی را بررسی کنیم.»

اینکه هنوز نسخه‌ای از آن در اختیار دارند، خودش معجزه است.

 یک دزد ناشناس در سال ۱۹۹۸ محفظه نمایش کتاب را باز کرد و آن را دزدید. شش کتاب قدیمی دیگر هم به سرقت رفتند که هیچ‌گاه پیدا نشدند.

کتاب به مدت ۱۰ سال گم بود تا اینکه ری‌موند اسکات، مردی کاریزماتیک که خود را میلیاردر بین‌المللی معرفی می‌کرد و با مادرش در ساندرلند زندگی می‌کرد، وارد کتابخانه فولجر شکسپیر در واشینگتن شد و تلاش کرد آن را بفروشد.

او ادعا کرد کتاب از خانواده دوستی در کوبا به او رسیده، اما کارشناسان سریع متوجه شدند این همان نسخه اول دزدیده‌شده دانشگاه دورهام است. اسکات به جرم داشتن کالا‌های مسروقه به هشت سال زندان محکوم شد.

اسکات که همیشه بی‌گناهی خود را حفظ کرده بود و به خاطر حضور‌های عجیب و غریبش در دادگاه (با ارابه یا لیموزین و یک بسته «پات نودل» در دست) شهرت پیدا کرده بود، در سال ۲۰۱۲ در زندان خودکشی کرد.

هرگز مشخص نشد واقعاً چه کسی کتاب را دزدیده، اما خبرنگار مایک کلی که اسکات را خوب می‌شناخت، در کتابش «شکسپیر و عشق» می‌گوید احتمالاً او این کار را کرده است. کلی روایت می‌کند که اسکات چند بار به او گفته بود کتاب را دزدیده، سپس عقب‌نشینی کرده و گفته بود اینها «داستان پریان» یا «شوخی و دروغ» بوده است.

کلی می‌نویسد: «من مطمئنم که او نسخه اول شکسپیر را دزدیده» و اشاره می‌کند که بدهی ۹۰ هزار پوندی و علاقه اسکات به یک رقاص کوبایی که عاشقش بود، دلیل تلاش ناموفقش برای فروش کتاب بوده است.

وقتی کتاب به دورهام بازگشت، اولین واکنش، ترمیم آن بود. کینگ می‌گوید: «چون اخیراً خراب شده بود، ترمیم آن منطقی به نظر می‌رسید.».

اما دوباره جلد کردن کتاب، فرایندی «ذاتی و مخرب» است و او آن را شبیه جایگزینی اسکلت می‌داند.

لورن مون شات، متخصص حفاظت از کتاب، می‌گوید: «برای برگرداندن آن به شکل سنتی یک کتاب، باید بخش زیادی از آن را جدا می‌کردیم.»

برخی اقدامات انجام شد تا کتاب پایدار شود، اما بازسازی کامل کار بزرگی بود.

در سال ۲۰۱۰، دانشگاه مشغول آماده‌سازی نمایشگاه‌های دیگر بود. پس از نمایش کوتاه به مناسبت بازگشت کتاب، آن را به انبار منتقل کردند تا در آوریل ۲۰۲۵ دوباره به نمایش گذاشته شود.

کینگ می‌گوید: «بسیاری از کارکنان زمان دزدی و بازگشت کتاب رفته‌اند و نسل جدید تا حدی از آن تجربه تلخ فاصله گرفته‌اند.»

مون شات اضافه می‌کند: «بحث درباره حفاظت حالا فرق کرده. ما شروع کردیم ببینیم چه چیزی این کتاب را منحصر‌به‌فرد کرده و چه فرصت‌هایی در وضعیت کنونی دارد و آن وقت بود که فرصت‌های جالبی دیدیم.»

وضعیت آسیب‌دیده کتاب امکان تحلیل‌هایی را می‌دهد که با نسخه‌های سالم‌تر ممکن نبود، و برای بازدیدکنندگان، نسخه اول بدون جلد فرصتی تازه برای دیدن کتاب ایجاد می‌کند.

کینگ می‌گوید: «وقتی وارد می‌شوی و شاهکار خراب‌شده را می‌بینی، تأثیر خودش را می‌گذارد.»

دیوید رایت، دستیار متصدی موزه، توضیح می‌دهد که معمولاً وقتی یکی از ۲۳۵ فولیو اول (نسخه اولی) جهان به نمایش گذاشته می‌شود، صفحه باز شده روی پرتره شکسپیر ثابت است. او می‌گوید: «پس بازدیدکنندگان نمایشگاه دورهام، بیشتر از هر جای دیگر جهان این کتاب نمادین را می‌بینند.»

از بازدیدکنندگان پرسیده می‌شود: کتاب دوباره جلد شود یا نه؟

شاید عجیب باشد، اما اکثریت می‌خواهند همان‌طور باقی بماند، با این حال تعدادی هم طرفدار دوباره جلد کردن هستند و هر دو گزینه معتبرند.

رایت می‌گوید: «یکی از شگفتی‌ها این است که بازدیدکنندگان چقدر به این سؤال فکر کرده‌اند و واقعاً مطالب زیادی برای ما فراهم کرده‌اند.»

فولیو دورهام از قبل هم غیرمعمول بود، چون عملاً از زمان چاپ در سال ۱۶۲۳ در مالکیت یک نفر بود.

اسقف جان کوزین آن را وقتی تازه چاپ شده خرید و در کتابخانه خود گذاشت، که بعد‌ها بخشی از دانشگاه شد. این کتاب قبلاً تغییراتی دیده بود؛ جلد آن پس از دزدی و سپس در دوران ویکتوریایی جایگزین شده بود.

کینگ می‌گوید: «ممکن است فکر کنید وقتی چاپ شد بی‌نقص بود، اما هیچ‌گاه بی‌نقص نبوده. همیشه تغییراتی در آن بوده، گاهی بهتر، گاهی بدتر.»

تصمیم درباره آینده کتاب پس از سه سال مشورت و بررسی طولانی گرفته خواهد شد.

او توضیح می‌دهد: «حفاظت همیشه به معنای بازسازی و بازگرداندن به وضعیت کامل، شکوه گذشته، دیده می‌شود، اما هدف ما زیبا کردن کتاب‌ها نیست، بلکه حفظ چیزی است که آنها را منحصر‌به‌فرد می‌کند.»

اگر این تنها یکی از حدود ۷۵۰ فولیو اول چاپ‌شده بود، این بحث متفاوت بود، اما حالا آسیب بخشی از تاریخ کتاب است.

مون شات می‌گوید: «می‌توان آن را زیبا و نو کرد، اما هرگز نمی‌توان حقیقت اینکه کتاب خراب شده را پاک کرد.

کینگ می‌پرسد: «چه مدت باید بگذرد تا آن تاریخ مهم و ارزشمند شود؟»

لورن پاسخ می‌دهد: «زمان نشان خواهد داد.»

واقعاً این‌قدر‌ها هم ساده نیست.

منبع: فارس