بندر شادگان در آستانه جهش تجاری؛ کریدوری نوظهور برای صادرات و واردات به عراق

باشگاه خبرنگاران جوان؛ ساسان ناصری زاده - بندر شادگان که تا چند سال پیش نقشی حاشیه‌ای در ترافیک دریایی ایران داشت، اکنون به لطف موقعیت راهبردی در نزدیکی مرز عراق و افزایش مبادلات کالایی، توجه مقامات محلی و ملی را به خود جلب کرده است.

از صادرات مصالح ساختمانی و محصولات کشاورزی تا واردات سنگ‌آهن، سیمان و کالاهای واسطه‌ای از عراق، بندر شادگان نوید تغییر معادلات اقتصادی در جنوب غرب ایران را می‌دهد.

در دل تالاب‌های شادگان، جایی که نی‌زارها با نسیم خلیج فارس می‌رقصند، بندری کوچک اما رو به رشد در سکوت خبری، خود را برای جهشی بزرگ آماده می‌کند. بندر تجاری شادگان، روزگاری تنها پناهگاهی برای قایق‌های ماهیگیری بود، اکنون با لنج‌های بارگیری سبز می‌شود و تصویری تازه از شکوفایی اقتصادی را به نمایش می‌گذارد.

در حالی که سیاست‌های توسعه تجارت غیرنفتی ایران بر افزایش سهم صادرات به همسایگان متمرکز شده، بندر شادگان در استان خوزستان با سرعتی فراتر از پیش‌بینی‌ها در حال جای گرفتن به عنوان یک هاب منطقه‌ای است.

نزدیکی به عراق (کمتر از ۱۵۰ کیلومتر تا مرز چذابه) و دسترسی به آب‌های خلیج فارس، این بندر را به مسیری کوتاه و کم‌هزینه برای صادرات کالاهای ایرانی به بازار ۴۰ میلیون نفری عراق و همچنین واردات مواد اولیه از این کشور تبدیل کرده است.

رشد ترافیک کالایی و مزیت رقابتی

بهروز آقایی، مدیرکل بنادر و دریانوردی خوزستان، با اشاره به ظرفیت‌های بندر تجاری شادگان گفت: این بندر به دلیل موقعیت ممتازی که در حوزه خلیج فارس دارد، می‌تواند یکی از بنادر مهم ما در حوزه پدافند غیرعامل تلقی شود.

او افزود: بندر شادگان پارسال یکی از بنادر موفق استان در ترافیک دریایی و ترافیک کالایی بوده و با توجه به این روند مطلوب، امروز جای آن دارد که توسعه آن را در دستور کار قرار دهیم.

آقایی با اشاره به طراحی نقشه‌های جامع برای این بندر اضافه کرد: طراحی بسیار خوبی در بحث نقشه‌های جامع بندر شادگان انجام شده و پیش‌بینی می‌کنیم که در سال آتی بتوانیم این بندر را به جایگاه واقعی خودش در شادگان برسانیم.

این مقام مسئول در پایان  یادآور شد که احیای جایگاه واقعی بندر شادگان، علاوه بر رونق تجارت و اشتغال، نقش مؤثری در ارتقای امنیت و پدافند غیرعامل منطقه ایفا خواهد کرد.

این اظهارات نشان می‌دهد که حجم مبادلات از ظرفیت فعلی بندر فراتر رفته و نیاز به توسعه زیرساخت‌ها به امری ضروری تبدیل شده است.

مزیت اصلی شادگان، کاهش مسافت حمل‌ونقل نسبت به بنادر رقیب مانند خرمشهر یا آبادان است که به ویژه برای کالاهای فاسدشدنی (مانند محصولات کشاورزی و لبنیات) و مصالح سنگین (مانند سیمان، گچ و کاشی) اهمیت حیاتی دارد.

بازوی صادراتی ایران به عراق

عراق به عنوان دومین شریک تجاری ایران، سالانه ده‌ها میلیارد دلار کالا از ایران وارد می‌کند. تا پیش از این، بیشتر این مبادلات از طریق مرزهای زمینی (مانند شلمچه و مهران) یا بندر خرمشهر انجام می‌شد. اما بندر شادگان با ارائه مسیر دریایی-زمینی ترکیبی، زمان و هزینه ترانزیت را کاهش می‌دهد. از این بندر، کالاهایی مانند:

• مصالح ساختمانی (سیمان، گچ، تیرآهن)
• محصولات پتروشیمی (قیر، مواد پلیمری)
• مواد غذایی (خرما، لبنیات، تخم‌مرغ)
• کالاهای خانگی (ظروف، مبلمان)

به راحتی از طریق لنج‌ها به بندرهای بصره و فاو در جنوب عراق ارسال و سپس در بازارهای این کشور توزیع می‌شود.

واردات از عراق؛ فرصتی نادیده

بیشتر تمرکز تجاری ایران و عراق بر صادرات از ایران متمرکز است، اما بندر شادگان می‌تواند دروازه‌ای برای واردات کالاهای ارزان‌قیمت عراقی نیز باشد. عراق با وجود ناآرامی‌های سیاسی، در برخی محصولات مانند:

• سنگ‌آهن و سیمان کلینکر (برای صنعت ساختمان ایران)
• مواد شیمیایی پایه
• میوه‌های گرمسیری و خرما
• قطعات یدکی ماشین‌آلات سنگین

مزیت نسبی دارد. استفاده از مسیر برگشت لنج‌های صادراتی برای حمل این کالاها به شادگان، هزینه لجستیک را تا ۴۰ درصد کاهش می‌دهد. این موضوع می‌تواند به توازن تجاری و کاهش کامیون‌های خالی برگشتی کمک کند.

تأثیر بر اشتغال و اقتصاد محلی

هاشم خنفری، نماینده مردم شادگان در مجلس با اشاره به پیگیری‌های صورت‌گرفته برای احیای بندر تجاری این منطقه گفت: در بازدید مسئولان، طرح‌های توسعه و رفع چالش‌های بندر تجاری شادگان مورد بررسی قرار گرفت.

او با ابراز امیدواری نسبت به آینده این بندر افزود: انتظار می‌رود به صورت مشارکتی کارهایی را در سطح استان یا کشور خواهیم داشت. برنامه‌ریزی‌های خیلی خوبی انجام شده و داده‌های بسیار خوبی گردآوری شده است.

آقای خنفری با تأکید بر ضرورت توجه به ظرفیت‌های منطقه اضافه کرد: رونق اقتصادی باید در حوزه شهرستان دیده بشود و من مطمئنم که این طرح‌ها می‌تواند در بحث اشتغال و رونق اقتصادی و معیشت مردم تأثیرگذار باشد.

این نماینده مجلس یادآور شد که توسعه بندر شادگان نه تنها فرصت‌های شغلی جدیدی ایجاد می‌کند، بلکه زمینه‌ساز تحول در معیشت پایدار مردم این منطقه از خوزستان خواهد شد.

این اظهارات نشان می‌دهد که احیای بندر شادگان می‌تواند به قطب اشتغال برای جوانان بومی تبدیل شود؛ از کارگری در اسکله و رانندگی کامیون تا خدمات گمرکی، انبارداری و بسته‌بندی کالا.

چالش‌ها و چشم‌انداز

با وجود ظرفیت‌های بالا، بندر شادگان با موانعی نیز روبه‌روست:

• ۱. کمبود تجهیزات مدرن (جرثقیل‌های سنگین، سیستم‌های تخلیه و بارگیری خودکار)
• ۲. عمق کم اسکله که مانع از پهلوگیری کشتی‌های اقیانوس‌پیما می‌شود (فعلاً فقط لنج‌های ۲۰۰ تا ۵۰۰ تنی پذیرش می‌شوند)
• ۳. نیاز به راه‌های دسترسی زمینی (بهسازی جاده شادگان به مرزهای چذابه و شلمچه)
• ۴. یکسان‌سازی تعرفه‌های گمرکی با بنادر بزرگتر

اما مدیرکل بنادر خوزستان قول داده است با طراحی نقشه‌های جامع و استفاده از سرمایه‌گذاری مشارکتی، این موانع برطرف شود. در صورتی که طرح‌های توسعه عملیاتی شوند، بندر شادگان قادر خواهد بود در پنج سال آینده به ظرفیت سالانه ۳ تا ۵ میلیون تن کالا دست یابد که رقمی قابل مقایسه با بنادر میانی خلیج فارس خواهد بود.

بندر تجاری شادگان به نمادی از تحول در نگاه ایران به تجارت منطقه‌ای تبدیل شده است.

موقعیت جغرافیایی منحصربه‌فرد، نزدیکی به عراق و حمایت مقامات محلی و ملی، این بندر را به گزینه‌ای راهبردی برای صادرات به عراق و واردات از آن کشور بدل کرده است.

اگر زیرساخت‌ها به‌موقع توسعه یابند، شادگان نه‌تنها چهره اقتصادی جنوب خوزستان را دگرگون خواهد کرد، بلکه برگ برنده ایران در رقابت بر سر سهم بزرگ‌تری از بازار ۱۰۰ میلیارد دلاری عراق خواهد بود.