خوزستان در دود؛ آتش مزارع و بحرانی که پایان ندارد

باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش - آتش‌سوزی‌ها که عمدتاً ناشی از سوزاندن بقایای گیاهی، کاه و کلش مزارع است، علاوه بر خسارت‌های اقتصادی، پیامد‌های گسترده‌ای بر محیط زیست، سلامت عمومی و پایداری کشاورزی استان بر جای می‌گذارد.

در سال‌های اخیر، مسئولان محیط زیست، جهاد کشاورزی و دستگاه قضایی خوزستان بار‌ها نسبت به افزایش آتش‌سوزی مزارع هشدار داده‌اند. گزارش‌های رسمی نشان می‌دهد که ده‌ها پرونده قضایی و شکایت در ارتباط با آتش زدن مزارع کشاورزی تشکیل شده است و این موضوع به یکی از مهم‌ترین عوامل آلودگی هوا در استان تبدیل شده است.

یکی از مهم‌ترین دلایل وقوع این آتش‌سوزی‌ها، تلاش برخی کشاورزان برای آماده‌سازی سریع زمین جهت کشت بعدی است. سوزاندن بقایای محصولات کشاورزی در نگاه نخست روشی کم‌هزینه و سریع به نظر می‌رسد، اما در واقع موجب نابودی مواد آلی خاک، از بین رفتن میکروارگانیسم‌های مفید و کاهش حاصلخیزی زمین می‌شود. کارشناسان کشاورزی معتقدند تکرار این روند در بلندمدت سبب افت کیفیت خاک و کاهش بهره‌وری مزارع خواهد شد.

پیامد‌های زیست‌محیطی این پدیده نیز بسیار گسترده است. دود حاصل از سوختن کاه و کلش، حجم زیادی از ذرات معلق و آلاینده‌ها را وارد هوا می‌کند و کیفیت هوای شهر‌ها و روستا‌های اطراف را به شدت کاهش می‌دهد. در استانی مانند خوزستان که هم‌زمان با مشکلاتی همچون گردوغبار و آلودگی‌های صنعتی مواجه است، آتش‌سوزی مزارع فشار مضاعفی بر محیط زیست وارد می‌کند.

از منظر سلامت عمومی نیز آثار این آتش‌سوزی‌ها قابل توجه است. ذرات ناشی از احتراق بقایای گیاهی می‌تواند موجب تشدید بیماری‌های تنفسی، آسم، حساسیت‌های ریوی و حتی بیماری‌های قلبی و عروقی شود. کودکان، سالمندان و بیماران دارای مشکلات تنفسی بیش از سایر گروه‌ها در معرض آسیب قرار دارند. کارشناسان حوزه بهداشت بار‌ها نسبت به خطرات ناشی از استنشاق دود این آتش‌سوزی‌ها هشدار داده‌اند.

۳۷۸ پرونده قضائی آتش سوزی مزارع در خوزستان

شناور رییس اداره ارزیابی و هوا و تغییر اقلیم اداره کل حفاظت محیط زیست خوزستان گفت: در سال ۱۴۰۴، ۳۷۸ پرونده نیز در خصوص آتش‌سوزی مزارع کشاورزی در مراجع قضایی استان تشکیل شده است. 

وی در ادامه به مدیریت پسماند‌های کشاورزی اشاره کرد و گفت: برنامه‌ریزی برای افزایش برداشت سبز مزارع نیشکر و جلوگیری از سوزاندن بقایای کشاورزی با جدیت دنبال شده و در این راستا مکاتبات و هماهنگی‌های گسترده‌ای با دستگاه‌های مرتبط صورت گرفته است

علاوه بر این، آتش‌سوزی مزارع گاه از محدوده زمین‌های کشاورزی فراتر می‌رود و به مراتع، درختان حاشیه جاده‌ها، تأسیسات و حتی مناطق مسکونی سرایت می‌کند. در برخی موارد گزارش شده است که آتش ناشی از سوزاندن بقایای مزارع موجب تخریب پوشش گیاهی و از بین رفتن درختان اطراف شده است

برای مقابله با این معضل، صرف برخورد‌های قانونی کافی نیست. آموزش کشاورزان، ترویج روش‌های جایگزین مدیریت بقایای گیاهی، استفاده از ماشین‌آلات خردکننده کاه و کلش، تولید کمپوست و بهره‌گیری از بقایای گیاهی در تغذیه دام از جمله راهکار‌هایی است که می‌تواند از وقوع این آتش‌سوزی‌ها جلوگیری کند. همچنین حمایت‌های مالی و فنی از کشاورزان برای اجرای روش‌های نوین مدیریت مزارع ضروری به نظر می‌رسد. مسئولان استانی نیز بر ضرورت فرهنگ‌سازی، آموزش و اجرای راهکار‌های تخصصی برای کاهش این پدیده تأکید کرده‌اند.

در جمع‌بندی می‌توان گفت آتش‌سوزی مزارع در خوزستان صرفاً یک مسئله کشاورزی نیست، بلکه بحرانی چندبعدی است که محیط زیست، سلامت انسان‌ها، اقتصاد کشاورزی و منابع طبیعی استان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. حل این مشکل نیازمند همکاری کشاورزان، نهاد‌های اجرایی، دستگاه‌های نظارتی و رسانه‌هاست تا با تغییر الگو‌های سنتی و گسترش روش‌های پایدار، از تکرار خسارت‌های سالانه جلوگیری شود و زمینه برای توسعه کشاورزی پایدار در خوزستان فراهم گردد.