مهم‌ترین ابتکار خمینی کبیر

باشگاه خبرنگاران جوان - «راز پُرشکوه و افتخاربخشِ این نظام و ماندگاریِ این نظام همین دو کلمه است: یعنی «جمهوری» و «اسلامی». کار بزرگ امام بزرگوار ما این بود که این فکر را، این نظریّه را خلق کرد، آن را وارد میدان نظریّه‌های سیاسی گوناگون کرد، بعد به آن تحقّق بخشید، عینیّت بخشید. کار بزرگ امام این است.» ۱۴۰۰/۰۳/۱۴

ابداع جمهوری اسلامی ایران، مهمترین ابتکار امام

یکی از مهم‌ترین و راهبردی‌ترین بیانات رهبر شهید انقلاب آیت الله سید علی خامنه‌ای (قدس‌الله نفسه‌الزکیه) در هر سال، روایت شخصیت، اندیشه، اصول، راه، هدف، مکتب و نحوه‌ی مدیریت بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، حضرت امام خمینی (رحمة‌الله علیه) برای به ثمر نشاندن نهال انقلاب بود. در گزارش پیش‌رو به بررسی بیانات امام شهید در ۱۴خرداد سال۱۴۰۰ خواهیم پرداخت.

امام شهید در این روز که سی و دومین سالگرد ارتحال امام خمینی (رحمة‌الله علیه) بود، با اشاره به جاری‌شدن یاد و خاطره‌ی امام امت در ایام رحلت ایشان، ویژگی‌های برجسته‌ی امام را چنین برشمردند: «چهاردهم خرداد دیگری فرا رسید و فضای عمومی کشور آکنده شد از یاد و خاطره‌ی آن شخصیّت عظیم، آن مرد بزرگ، آن رهبر بی‌جایگزین، آن دل عطوف، آن اراده‌ی پولادین، آن عزم سرشار از صلابت، آن ایمان عمیق و روشن، آن خردمند حکیم و دور‌اندیش. ملّت ما و کشور ما امروز و تا آینده‌های دور به نگاهبانی از این یاد و خاطره‌ی عزیز احتیاج دارد.» ۱۴۰۰/۰۳/۱۴

رهبر شهید در این سخنرانی، مهمترین ابتکار امام را همراهی دو کلمه‌ی «جمهوری» و «اسلامی» معرفی کردند: «مهم‌ترین ابتکار عبارت است از «جمهوری اسلامی»؛ این ابتکار امام بزرگوار بود؛ این همان مردم‌سالاری دینی است که زیر عنوان جمهوری اسلامی رسمیّت پیدا کرد و عنوان نظامِ برخاسته‌ی از فکر و اراده‌ی ملّت ایران و رهبریِ امام بزرگوار شد.» ۱۴۰۰/۰۳/۱۴ و به تبیین راز ماندگاری، مصونیت، پیشرفت و آسیب‌ناپذیری جمهوری اسلامی ایران پرداختند: «بحمدالله انقلاب و نظام امام خمینی نه تنها فرو نپاشید و نه تنها متوقّف نشد بلکه روز‌به‌روز قدرتمندتر شد؛ تسلیم نشد، جا نزد، روزبه‌روز استقلال خودش را بیشتر روشن کرد، آشکار کرد، توفیقات بزرگ به دست آورد، بر موانع غلبه کرد؛ چقدر موانعی بر سر راه این انقلاب و این نظام پی‌درپی به وجود آوردند؛ انواع و اقسام: سیاسی، اقتصادی، امنیّتی، و غیره. بر همه‌ی اینها غلبه کرد، پیش رفت. امروز جمهوری اسلامی، هم توسعه‌یافته‌تر از اوّل کارِ چهل سال پیش است، هم پیشرفته‌تر است.» ۱۴۰۰/۰۳/۱۴

«مردم‌سالاری دینی»، رمز ماندگاری جمهوری اسلامی ایران

رهبر شهید انقلاب راز ماندگاری جمهوری اسلامی ایران را در دو کلمه خلاصه کردند: «راز پُرشکوه و افتخاربخشِ این نظام و ماندگاریِ این نظام همین دو کلمه است: یعنی «جمهوری» و «اسلامی». همراهیِ این دو کلمه با هم؛ و موجودی که از این دو کلمه تشکیل شده، باید هم پایدار بماند؛ هم جمهوری و هم اسلامی؛ مردم و اسلام؛ جمهوری یعنی مردم، اسلامی هم که یعنی اسلام؛ مردم‌سالاری دینی.» ۱۴۰۰/۰۳/۱۴

و کار بزرگ امام خمینی (رحمة‌الله علیه) برای تحقق این هدف بزرگ را چنین تشریح نمودند: «کار بزرگ امام بزرگوار ما این بود که این فکر را، این نظریّه را -نظریّه‌ی جمهوری اسلامی را- خلق کرد، آن را وارد میدان نظریّه‌های سیاسی گوناگون کرد... بعد به آن تحقّق بخشید، عینیّت بخشید. صِرف ایجاد یک نظریّه نبود بلکه آن را تحقّق داد و نظام جمهوری اسلامی را به وجود آورد.»

معرفی اصول امام خمینی (رحمة‌الله علیه)

رهبر شهید انقلاب در این بیانات، مؤلفه‌هایی را در شخصیت امام خمینی (رحمة‌الله علیه) برشمردند که هم پشتوانه‌ی ابداع نظریه جمهوری اسلامی ایران و هم عامل تحقق آن در سیره‌ی نظری و عملی امام محسوب می‌شد: «امام (رضوان الله تعالی علیه) انسان بزرگی بود از جهات مختلف، از جمله از لحاظ دانش و معرفت دینی. پشتوانه‌ی ایجاد این نظریّه و تحقّقِ این نظریّه، از سویی معرفت عمیق او به اسلام [بود]… و [از سوی دیگر]اعتقاد عمیق او به مردم، امام بزرگوار به مردم خیلی اعتقاد داشت؛ به توانایی‌های مردم، به عزم مردم، به وفاداری مردم… و هر دو بخشِ این نظریّه، یعنی نظریّه‌ی جمهوری اسلامی را... امام مربوط به اسلام میدانست، از اسلام گرفته بود و تسلّط او بر مبانی اسلامی و معرفت عمیق او و جامعیّت او در فهم مسائل اسلامی این نظریّه را در ذهن این بزرگوار به وجود آورد.» ۱۴۰۰/۰۳/۱۴ پشتوانه‌ای که از یک سو بیانگر اعتقاد و معرفت عمیق امام کبیر به اسلام و از سوی دیگر اعتقاد و اعتماد به توانایی‌ها، عزم و وفاداری مردم به عنوان دو جزء انفکاک‌ناپذیر از حاکمیت اسلام است.

با این همه، تشکیل نظام جمهوری اسلامی ایران از همان ابتدا محل نزاع و دشمنی سخت عده‌ای از مخالفان نیز گردید: «هر دو طرف قضیّه، هم مسئله‌ی اسلامی بودن حکومت و حاکمیّت اسلام، هم جنبه‌ی مردمی بودن حکومت و مردم‌سالاری، مخالفین سرسختی داشت از روز اوّل؛ تا امروز هم البتّه مخالفینی هستند که نظراتی دارند.» ۱۴۰۰/۰۳/۱۴ که رهبر شهید در ادامه‌ی بیاناتشان به معرفی و دسته‌بندی آنان پرداختند.

اسلام سکولار

رهبر شهید انقلاب دامنه‌ی مخالفان سرسخت نظریه حاکمیت جمهوری اسلامی ایران را ابتدا به دو دسته کلی تقسیم کردند که عده‌ای مخالف حاکمیت دین اسلام بر نظام زندگی بودند. این دسته خود به دو گروه تقسیم می‌شوند: «مخالفین، یک‌جور نبودند: یک دسته همین غیر مذهبی‌های سکولار بودند که اصلاً معتقد بودند که دین چنین حقّی ندارد، چنین شأنی ندارد که بخواهد وارد مسائل اجتماعی بشود، و سیاست کشور، نظام اجتماعی کشور و مدیریّت کشور را به عهده بگیرد؛ دین اصلاً چنین شأنی ندارد. حالا بعضی‌هایشان هم که اصلاً دین را افیون جامعه میدانستند، میگفتند دین مضرّ برای جامعه است؛ نه فقط فایده ندارد، ضرر هم دارد... یک دسته هم معتقدین به دین بودند و از موضع دفاع از دین میگفتند که آقا، دین وارد سیاست نباید بشود، دین آلوده‌ی به سیاست نباید بشود، دین بایستی کنار بنشیند، تقدّس خودش را حفظ کند و وارد میدان سیاست که میدان درگیری و بگو مگو و دعوا و ... است نباید بشود؛ که اینها هم اگر آدم بخواهد درست درباره‌شان قضاوت کند، سکولار‌های مذهبی‌اند؛ مذهبی‌اند، امّا در واقع سکولارند؛ یعنی هیچ اعتقادی به دخالت دین در شئون زندگی ندارند. اینها مخالف حاکمیّت اسلام بودند.» ۱۴۰۰/۰۳/۱۴

و دسته دوم نیز مخالفان مردم‌سالاری بودند. این گروه نیز شامل دو جبهه بودند: «مخالفان حاکمیّت مردمی، یعنی مردم‌سالاری هم باز دو جبهه بودند: یک جبهه لیبرال‌های سکولار بودند که معتقد به مردم‌سالاری بودند، منتها میگفتند مردم‌سالاری به دین اصلاً ربطی ندارد، اصلاً در عرصه‌ی جمهوریّت و مردم‌سالاری باید لیبرال‌ها، مردان فن‌سالار و به تعبیر خودشان تکنوکرات، بیایند وارد بشوند؛ بنابراین مردم‌سالاری دینی، و جمهوری اسلامی، بی‌معنی است؛ پس با بخش جمهوری اینها مخالف بودند. یک عدّه هم کسانی بودند که باز معتقد به دین بودند، [منتها]میگفتند آقا حاکمیّت دین به مردم ربطی ندارد، مردم چه‌کاره هستند، باید دین حکومت بکند، حاکمیّت بکند.» ۱۴۰۰/۰۳/۱۴، اما سوال مهم این است که با وجود این مخالفت‌ها، امام خمینی (ره) با کدام ابزار و با چه منطقی توانستند حاکمیت نظام اسلامی را مستقر سازند؟

معرفی مکتب امام خمینی (رحمة‌الله علیه)

رهبر شهید انقلاب رمز تحقق نوآوری و نواندیشی در طرح مسأله‌ی جمهوریت به معنای مردم‌سالاری را از سوی معمار کبیر انقلاب را طرحی ناب و خالص و برگرفته از متن اسلام معرفی کرده و فرمودند: «امام با توکّل به خدا، با ایمان به مردم و با استناد به آن معرفت عمیقی که از دین داشت، محکم ایستاد و این نظریّه را پیش برد و این نوآوری بزرگ را در محیط جامعه تحقّق بخشید… این یک استنباط عالمانه است، این یک امر احساساتی نیست؛ اینکه دین باید حاکمیّت کند و در این حاکمیّت باید مردم حضور داشته باشند، یعنی مردم‌سالاری دینی، این از متن اسلام برمی‌آید… حاکمیّت دین را قرآن به صورت روشن بیان کرده … و البتّه در سنّت و حدیث و کلمات پیغمبر و کلمات معصومین هم که الی‌ما‌شاء‌الله… بنابراین مسئله‌ی حاکمیّت دین، حاکمیّت اسلام، یک امر خیلی روشنی است و لازمه‌ی اعتقاد به اسلام است…، امّا مسئله‌ی جمهوریّت، مردم‌سالاری، و اعتبار رأی مردم؛ این هم مسئله‌ی خیلی مهمّی است. از دو منظر هم باید به این مسئله نگاه کرد: یک منظر، این منظرِ جنبه‌ی دینی قضیّه است، جنبه‌ی اعتقادی قضیّه است که مسئله‌ی مسئولیّت و حق است؛ یک منظر دیگر، منظر امکان عملیِ تحقّق حاکمیّت دین است، که بدون مردم امکان‌پذیر نیست.» ۱۴۰۰/۰۳/۱۴

و بر این اساس بود که رهبر شهید انقلاب باور امام خمینی (ره) به جمهوری اسلامی ایران را به عنوان راهگشای مشکلات کشور تفسیر کردند: «امام این دو کلمه‌ی جمهوری و اسلامی را گره‌گشای مشکلات کشور میدانست. گره‌گشای همه‌ی مشکلات کشور را همین میدانست که ما اسلام را رعایت کنیم و مردم در صحنه حضور داشته باشند؛ نظر امام این بود. اینکه ایشان فرمود «نه یک کلمه کم، نه یک کلمه زیاد»، یک کلمه کم یعنی جمهوری بدون اسلامی یا اسلامی بدون جمهوری؛ این معنا ندارد. امام [فرمود]جمهوری اسلامی. یعنی حاکمیّت اسلام و حاکمیّت مردم که اینها با همدیگر درهمند و با هم هیچ گونه منافاتی ندارند.» ۱۴۰۰/۰۳/۱۴ باوری که نهال انقلاب را به شجره طیبه‌ی تنومندی مبدل ساخت که هیچ طوفانی نمی‌تواند آن را از جا برکند.

استکبار ستیزی، شاخصه‌ی اصلی «اسلام ناب محمدی»

امام شهید انقلاب در بیانات ۱۴ خرداد سال ۱۴۰۰، ضمن اشاره به اهمیت توجه به بیانات بنیانگذار کبیر انقلاب، یکی از مهمترین فرمایشات امام را معرفی «اسلام ناب محمدی» و در مقابل شناساندن اسلام آمریکایی دانستند و این دو را چنین تفکیک کردند: «امام هم در مورد اسلام و هم در مورد مردم‌سالاری بیانات روشن و محکم و قاطعی دارند. امام در مورد اسلام، اسلام متحجّرین و اسلام التقاطیّون را به طور قاطع رد میکنند. از سویی متحجّرین را رد میکنند، از سویی التقاطی‌ها را، یعنی کسانی که به اسم اسلام حرف‌های دیگران را به خورد مخاطبین خودشان و به خورد جامعه میدهند؛ اینها را امام به طور قاطع رد میکند. اسلام در نظر امام یک اسلامی است که عدالتخواه است، ضدّ استکبار است، ضدّ فساد است… ضدّ سلطه‌طلبی بیگانگان است، ضدّ دخالت بیگانگان و قدرت‌های بیگانه در امور داخلی کشور است؛ ضدّ زانو زدن در مقابل دشمن است. اسلامِ ضدّ فساد.» ۱۴۰۰/۰۳/۱۴

اسلامی که ملت را به سپری پولادین در مقابل توطئه‌های سیاسی، اقتصادی و حتی تهاجم فکری مسلح ساخت و دشمنان را ناکام کرد: «ملّت ایران در مقابل توطئه‌ی دشمنان ایران و دشمنان ایرانی که انواع تلاش‌ها را کردند، و انواع توطئه‌ها را انجام دادند که مردم را از این نظام جدا کنند، و به اسلام و به مردم‌سالاری دینی بی‌اعتقاد کنند، محکم ایستادند و این توطئه‌ها را خنثی کردند؛ و آنها هر بار و به هر شکلی که وارد شدند با سدّ پولادین ملّت ایران مواجه شدند. امروز هم همین جور است؛ امروز هم دشمنان کمین گرفته‌اند، چشم گشوده‌اند تا بلکه بتوانند بین ملّت ایران و نظام اسلامی فاصله بیندازند، امّا با سینه‌ی ستبرملّت ایران و سدّ پولادین ملّت ایران مواجهند؛ هم توطئه‌ی امنیّتی کردند، هم توطئه‌ی سیاسی کردند، هم دشمنی‌های واضح اقتصادی کردند، هم تهاجم فکری کردند؛ و البتّه در همه‌ی اینها ناکام ماندند.» ۱۴۰۰/۰۳/۱۴

منبع: فارس