این طرح در جریان بررسی کلیات، موضوعاتی مانند نحوه مواجهه با ارتباط اشخاص با نهادها و اتباع خارجی، همکاریهای علمی با مراکز خارج از کشور و ارتباط رسانهای با رسانههای خارجی را مطرح کرده است؛ موضوعاتی که بحث درباره مرز میان «مقابله با نفوذ» و «محدود کردن ارتباطات عادی جامعه» را داغ کردهاند.
با این حال، جزئیات و مواد طرح هنوز به تصویب نهایی مجلس نرسیده است و برخی مطالب منتشرشده درباره مجازاتهای مشخص، مربوط به متن پیشنهادی و مراحل بررسی طرح است، نه قانون لازمالاجرا.
بر اساس گزارشهای منتشرشده از متن پیشنهادی، ارتباط با رسانههای آمریکایی یا اسرائیلی و رسانههایی که از سوی آمریکا یا اسرائیل تأمین مالی میشوند، ممکن است مشمول ممنوعیت و مجازات حبس شش ماه تا دو سال شود. همچنین مصاحبه با سایر رسانههای خارجی، ارتباط با برخی نهادهای غیرایرانی و همکاری علمی با مراکز خارجی خارج از فهرست مجاز، در متن پیشنهادی با محدودیتهایی مواجه شده است؛ اما این موارد هنوز قانون نهایی محسوب نمیشوند.
مصطفی هاشمیطبا، فعال سیاسی، در گفتوگو با فرارو با انتقاد از رویکرد این طرح میگوید: «این طرح در واقع متهم کردن مردم به جاسوسی است، نه طرح پیدا کردن جاسوسها.» او تأکید میکند که در شرایطی که روشهای نفوذ و جاسوسی بسیار پیچیدهتر از گذشته شده است، نمیتوان با محدود کردن روابط علمی، اجتماعی و حرفهای مردم با جهان، به جنگ شبکههای اطلاعاتی رفت و همزمان انتظار داشت اعتماد عمومی نیز حفظ شود.
این طرح به جای جاسوسها، مردم را هدف گرفته است
مصطفی هاشمیطبا درباره طرح جدید مجلس برای مقابله با نفوذ گفت: «این طرح در واقع متهم کردن مردم به جاسوسی است، نه طرح پیدا کردن جاسوسها. در این طرح حتی استادان دانشگاه از ارتباطات علمی منع شدهاند. این، نشانه بیاعتمادی به مردم است.»
او تاکید کرد: «این روزها جاسوسی از این طریق انجام نمیشود. جاسوسی این نیست که یک نفر را با موهای بور به کشور دیگری بفرستند و به او بگویند برو جاسوسی کن. جاسوس در لباس دوستان و افراد موجه ظاهر میشود و ابزارهای جاسوسی نیز بسیار پیچیدهتر از اینهاست. مردم نباید تحت فشار و در قفس قرار بگیرند و شرایط لازم برای زندگی عادی را از دست بدهند.»
وی افزود: «وقتی استاد دانشگاه برای همکاری علمی با یک دانشگاه خارجی، پژوهشگر برای ارتباط با یک مرکز علمی یا فردی برای گفتوگوی حرفهای با یک رسانه خارجی احساس کند که ممکن است متهم شود، در واقع مرز میان ارتباط عادی و جاسوسی را از بین بردهایم. ارتباط علمی با جهان یک امر طبیعی است.»
هاشمی طبا ادامه داد: «دانشگاه بدون ارتباط با دانشگاههای دیگر نمیتواند رشد کند. پژوهشگر باید مقاله بفرستد، در کنفرانس شرکت کند، با استاد خارجی گفتوگو داشته باشد و تبادل علمی انجام دهد. اگر قرار باشد با همه این ارتباطات از سر سوءظن برخورد شود، نتیجه آن پیشرفت علمی نیست، بلکه بسته شدن فضای علمی کشور است.»
این فعال سیاسی گفت: «من اصلاً نمیگویم با جاسوسی و نفوذ مقابله نکنیم؛ اتفاقاً باید با جاسوس واقعی بسیار جدی برخورد کرد. اما باید جاسوس را از آدم عادی تشخیص داد. نمیشود برای پیدا کردن چند جاسوس، میلیونها نفر را تحت فشار قرار داد و ارتباطات طبیعی مردم را محدود کرد.»
جاسوس واقعی با محدود کردن ارتباطات پیدا نمیشود
هاشمی طبا درباره نقش دولت در چنین طرحهایی گفت: «اصلاً دولت قادر نیست به این شکل مردم را پایش کند. از دید من، این روش، روش خوبی نیست. این روزها در سراسر جهان فناوریهای جاسوسی بسیار پیشرفته شدهاند و بعید است بتوان با چنین طرحهایی جاسوسان را پیدا کرد.»
او ادامه داد: «با این نوع طرحها، به جای اینکه بتوانیم جاسوس واقعی را شناسایی کنیم، در واقع به نارضایتی مردم دامن میزنیم. امروز جاسوسی شکل بسیار پیچیدهای پیدا کرده است. دیگر مسئله این نیست که یک نفر را به کشور دیگری بفرستند و به او بگویند اطلاعات جمع کن. شبکههای اطلاعاتی، فناوریهای ارتباطی، روشهای جمعآوری داده و ابزارهای جدید بسیار پیچیده شدهاند؛ بنابراین اگر تصور کنیم با ممنوع کردن چند نوع ارتباط میتوانیم مسئله نفوذ را حل کنیم، تصور درستی نیست.»
وی افزود: «اگر کسی واقعاً تحت هدایت یک سرویس اطلاعاتی خارجی فعالیت میکند، باید دستگاههای اطلاعاتی و امنیتی با ابزارهای تخصصی خودشان او را شناسایی کنند. این کار با وضع یک قانون عمومی برای همه مردم انجام نمیشود.
اگر قرار باشد هر شهروندی که با یک خارجی ارتباط دارد، هر استادی که با یک دانشگاه خارجی همکاری میکند یا هر روزنامهنگاری که با یک رسانه خارجی صحبت میکند، در مظان اتهام قرار بگیرد، دیگر تشخیص جاسوس واقعی بسیار دشوار میشود.»
نمیشود مردم را در قفس گذاشت
این تحلیلگر سیاسی با اشاره به تأثیر چنین طرحهایی بر مردم گفت: «مردم نباید تحت فشار قرار بگیرند و در قفس گذاشته شوند؛ بهگونهای که شرایط لازم برای زندگی عادی را از دست بدهند. مردم باید بتوانند زندگی کنند، کار کنند، درس بخوانند، با دنیا ارتباط داشته باشند و فعالیت اجتماعی و علمی انجام دهند.»
هاشمی طبا تاکید کرد: «اگر همه اینها به موضوعی امنیتی تبدیل شود، جامعه خسته میشود. ما نباید تصور کنیم هر ارتباطی با خارج از کشور به معنای نفوذ است. کشورها با یکدیگر ارتباط دارند؛ دانشگاهها، رسانهها، اقتصاد و فرهنگ نیز بدون ارتباط با جهان نمیتوانند پیشرفت کنند.»
اگر این ارتباطات را محدود کنیم، خودمان را از امکاناتی که دنیا در اختیار دارد محروم کردهایم.»
وی ادامه داد: «اینکه یک استاد دانشگاه با دانشگاهی در خارج از کشور ارتباط داشته باشد، بهخودیخود جاسوسی نیست. ممکن است کسی از این ارتباط سوءاستفاده کند، اما باید همان مورد مشخص بررسی شود. نمیتوان اصل ارتباط را جرم دانست و بعد انتظار داشت جامعه علمی کشور با دنیا ارتباط داشته باشد.»
این طرح هم مانند طرح حجاب نتیجه معکوس میدهد
هاشمیطبا درباره تبعات چنین طرحی گفت: «این طرح نیز مانند سایر طرحهایی که باعث نارضایتی و دلخوری مردم شدند و سپس کارایی نداشتند، عملاً مضر است. مدتی پیش طرح حجاب به راه افتاد و به جای اینکه بتواند مردم را به سمت حجاب متمایل کند، آنان را از این موضوع دور و دورتر کرد. اکنون نیز در کشور با وضعیتی مواجهیم که بیحجابی بهطور گسترده دیده میشود.»
او گفت: «در آن طرح نیز به جای اینکه برای آقایان و خانمها کار فرهنگی انجام شود، تصمیم گرفته شد اقدامات سلبی مانند بستن، زدن و گرفتن انجام شود. این نوع رفتارها کاملاً نتیجه معکوس میدهد.»
وی افزود: «در مسائل اجتماعی، این مسئله را بارها دیدهایم. در موضوع نفوذ نیز اگر مردم احساس کنند هر ارتباطی میتواند برای آنها دردسر ایجاد کند، به جای اینکه احساس امنیت کنند، احساس ناامنی خواهند داشت. این برای کشور خوب نیست. امنیت باید به مردم آرامش بدهد، نه اینکه مردم دائماً نگران باشند مبادا یک ارتباط عادی برای آنها پرونده ایجاد کند.»
حتی دولت هم در اجرای طرحهای ضربتی عاجز میماند
این فعال سیاسی تأکید کرد: «وقتی طرحهای ضربتی و بدون منطق در کشور اجرا میشوند، حتی دولت هم از اجرای آنها عاجز میماند. اتفاقاً اگر این نوع طرحها وجود نداشته باشند، سوءاستفاده بیگانگان نیز میتواند به حداقل برسد.»
هاشمی طبا گفت: «قانون باید قابل اجرا باشد. نمیشود قانونی تصویب کرد که دامنه آن آنقدر گسترده باشد که دولت، دستگاه قضایی و دستگاههای نظارتی نتوانند آن را بهطور دقیق اجرا کنند. وقتی قانون بیش از اندازه کلی باشد، ممکن است تفسیرهای مختلفی از آن صورت بگیرد و این مسئله خود مشکلساز شود.»
وی ادامه داد: «برای مقابله با نفوذ باید سراغ نفوذ واقعی رفت. باید ابزارهای اطلاعاتی قوی داشت، شبکههای جاسوسی را شناخت و کسانی را که واقعاً با سرویسهای بیگانه همکاری میکنند، شناسایی کرد.»
این تحلیلگر تاکید کرد: «اگر به جای این کار، مردم، دانشگاهها، رسانهها و ارتباطات عادی جامعه با جهان را محدود کنیم، نتیجهای که به دست میآوریم ممکن است دقیقاً خلاف چیزی باشد که میخواهیم. کشور برای مقابله با دشمن به اعتماد مردم نیاز دارد.
بنابراین، من معتقدم مقابله با نفوذ باید بهگونهای باشد که هم امنیت کشور حفظ شود و هم زندگی عادی مردم مختل نشود. نمیتوان برای پیدا کردن جاسوس، همه مردم را در جایگاه متهم قرار داد.»
