[لیلا اردبیلی] بی‌رمقی اجتماعی

شاید یکی از نشانه‌های وضعیت امروز جامعه ایران همین باشد: زندگی همچنان جریان دارد، مردم کار می‌کنند و امور روزمره خود را پیش می‌برند، اما در پس این جریان عادی، نوعی کاهش انرژی و میل به آغاز کردن دیده می‌شود. گویی بسیاری از افراد توان کمتری برای خواستن، برنامه‌ریزی و تصور آینده دارند.

این وضعیت را می‌توان نوعی بی‌رمقی اجتماعی دانست؛ وضعیتی که طی سال‌های اخیر و در پی انباشت مشکلات اقتصادی، نااطمینانی سیاسی، تجربه جنگ و نگرانی از تداوم ناامنی، در زندگی روزمره افراد گسترش یافته است. وقتی کسی نمی‌داند چند ماه دیگر چه وضعیتی خواهد داشت، درآمدش تا چه اندازه پاسخ‌گوی هزینه‌های زندگی است یا آیا می‌تواند شغل خود را حفظ کند، برنامه‌ریزی برای آینده دشوار می‌شود. در چنین شرایطی، حتی تصمیم‌های معمول زندگی نیز به محاسباتی پرهزینه و همراه با تردید تبدیل می‌شوند.

پیامد این وضعیت فقط کاهش قدرت خرید یا دشواری تأمین معاش نیست. به‌تدریج رابطه افراد با زمان و آینده نیز تغییر می‌کند. تحصیل، کار، پس‌انداز و شکل دادن به یک رابطه عاطفی، همگی به نوعی اعتماد به آینده وابسته‌اند. فرد تلاش می‌کند چون انتظار دارد نتیجه این تلاش را در زندگی خود ببیند. 

اما وقتی فاصله میان تلاش امروز و دستاورد فردا بیشتر می‌شود، انگیزه نیز فرسوده خواهد شد. ممکن است کسی همچنان کار کند، اما دیگر شغل خود را راهی برای بهتر شدن زندگی نداند؛ تحصیل کند، اما نسبت به آینده شغلی‌اش اطمینان نداشته باشد و درآمدی داشته باشد، اما نتواند بر اساس آن برنامه‌ای برای سال‌های بعد تنظیم کند.

گزارش سرمایه اجتماعی ایران در سال ۲۰۲۵از کاهش شاخص سرمایه اجتماعی و افزایش احساس نابرابری حکایت دارد. این شواهد نشان می‌دهد که فرسودگی و ناامنی احساس‌شده در زندگی روزمره را باید در پیوند با شرایط اقتصادی و اجتماعی گسترده‌تر فهمید.

یکی از پیامدهای این شرایط، کوتاه شدن افق زندگی است. افراد به جای برنامه‌ریزی برای چند سال آینده، بیشتر درگیر گذراندن روزها و ماه‌های پیش رو هستند.  …