اگر آب‌پاش را برعکس کنیم، به کدام طرف می‌چرخد؟ سؤالی که فاینمن هم جواب نداد

به گزارش سایت دیدبان ایران، لحظه‌ای چشم‌هایتان را ببندید و آب‌پاش چمن پارک را تصور کنید؛ همان لوله‌ی S شکلی که آب از دو سرش بیرون می‌زند و دور خودش می‌چرخد. حالا آن را بردارید، در یک حوض پر از آب فرو ببرید و جریان را برعکس کنید تا به‌جای آنکه آب بپاشد، آب را از نوک بازوهایش به داخل بکشد. آب‌پاش به کدام طرف می‌چرخد؟ قبل از اینکه جواب بدهید، کمی صبر کنید. احتمالاً جوابی فوری به ذهنتان رسید و احتمالاً کاملاً مطمئن هستید. مشکل از همین‌جا شروع می‌شود. ریچارد فاینمن، یکی از درخشان‌ترین ذهن‌های قرن بیستم، درباره‌ی همین سؤال نوشت که جواب در نگاه اول کاملاً روشن به نظر می‌رسد. بعد برای چرخش در یک جهت استدلالی محکم آورد و برای چرخش در جهت مخالف، استدلالی به همان اندازه محکم. و درباره‌ی اینکه آب‌پاش واقعاً چه کرد، کلمه‌ای ن

سؤالی که شبیه معمای کلاس پنجم دبستان به نظر می‌رسد، یک بطری شیشه‌ای را منفجر کرد، یک فیزیک‌دان جوان را از آزمایشگاه بیرون انداخت و نزدیک به ۱۴۰ سال میان فیزیک‌دان‌ها دعوا به پا کرد. جوابش هم بالاخره نه در معادلات، که در جایی پیدا شد که هیچ‌کس فکرش را نمی‌کرد.

حدود سال ۱۹۴۰، سال‌ها پیش از آنکه نامش با فیزیک کوانتومی و جایزه‌ی نوبل گره بخورد، ریچارد فاینمن دانشجوی جوان تحصیلات تکمیلی در پرینستون بود و از دست‌کاری اشیا بیشتر از معادلات لذت می‌برد. معمای آب‌پاش در راهروهای دانشکده فیزیک دست‌به‌دست می‌شد و استادان و دانشجوها سر جوابش بحث می‌کردند. هر کس جوابی داشت و هر جوابی بدیهی به نظر می‌رسید. فاینمن ترجیح داد به‌جای بحث، دست‌به‌کار شود.

آزمایش در آزمایشگاه سیکلوترون انجام شد؛ یکی از پیشرفته‌ترین تجهیزات علمی دانشگاه. فاینمن یک آب‌پاش کوچک S شکل ساخت و اول مطمئن شد مثل یک آب‌پاش معمولی کار می‌کند. بعد کل دستگاه آویزان را با زحمت از دهانه‌ی یک بطری شیشه‌ای بزرگ و پر از آب عبور داد.

آب‌پاش فاینمن فقط تکانی کوتاه خورد و با ادامه‌ی جریان از حرکت ایستاد

نقشه‌اش این بود که هوای فشرده آب داخل بطری را به درون نازل‌های آب‌پاش هل بدهد و از لوله‌ای به بیرون براند. به زبان دیگر، آب‌پاش زیر آب، آب را می‌مکید؛ دقیقاً همان وضعیتی که همه سرش دعوا داشتند. …