وقتی سه خواهر در یک لوپ گرفتار می‌شوند

سه‌شنبه در اولین، جلسه‌ی تئاتریوم حلقه هنر «فلانور»، فیلم‌تئاتر سه خواهر چخوف، با خوانش و برداشتی آزاد از سوزانه کندی، پخش شد و در ادامه گفت‌وگویی با راهبری یوسف باپیری کارگردان تئاتر و استاد دانشگاه شکل گرفت. مواجهه‌ی اولیه با کار کندی، مقاومت آن را در برابر تفسیر بازمی‌نمایاند؛ اجرایی که به‌جای آنکه امکان ورود آسان به جهان داستانی چخوف را فراهم کند، تماشاگر را با مجموعه‌ای از تصاویر، صداها، بدن‌ها، برش‌ها و تکرارها روبه‌رو می‌کند و مدام امکان دسترسی مستقیم به معنای خود را پس می‌زند. با این حال، متن چخوف و ارجاعاتی که اجرای کندی به نیچه و دلوز می‌دهد، کلیدهایی هستند که در هزارتوی معنایی تئاتر تابلوهایی برای راهنمایی ارائه می‌کنند.

در این مواجهه، برای تماشاگر ایرانی شاید نخستین چیزی که خود را به رخ می‌کشاند و اساساً در این تئاتر اهمیت درجه اول دارد، خودِ اجرا باشد: پروداکشن، سبک، زبان تصویری و شیوه‌ی بیان متفاوت کندی. آنچه در ابتدا ممکن است نوعی فرم‌گرایی افراطی یا حتی بازی با فرم به نظر برسد، در ادامه نشان می‌دهد که فرم در اینجا صرفاً ظرفی برای انتقال معنا نیست؛ خودِ فرم به مسئله تبدیل شده است. کندی به جای آنکه سه خواهر را بازنمایی کند، سازوکار بازنمایی را مختل می‌کند. کاری که با شدت بیشتری در آوار متأخرش پی می‌گیرد.

در تئاتر متعارف، متن، شخصیت و کنش معمولاً ما را در مسیر نسبتاً روشنی قرار می‌دهند: شخصیتی چیزی می‌خواهد، مانعی بر سر راهش قرار می‌گیرد، کنشی رخ می‌دهد و روایت پیش می‌رود. در اجرای کندی این مسیر عمداً از هم گسیخته می‌شود. صدا از بدن جدا می‌شود، تصویر از واقعیت قابل تشخیص نیست، زمان خطی بودن خود را از دست می‌دهد و شخصیت‌ها بیش از آنکه شخصیت‌هایی با روان‌شناسی مشخص باشند، به فیگورهایی درون یک دستگاه تصویری تبدیل می‌شوند. متن چخوف نیز به جای آنکه به صورت یک کل روایی اجرا شود، قطعه‌قطعه می‌شود، میان صداها و بدن‌ها جابه‌جا می‌شود و در ساختاری شبیه لوپ دوباره بازمی‌گردد. …