درسی از زلزله طبس ۱۳۵۷ | آخرین خبر

مهدی زارع| استاد مهندس محمدحسن نبوی - اولین زمین‌شناس سازمان زمین‌شناسی کشور از سال ۱۳۴۰ - که روز پنجشنبه ۲ مهر ۱۴۰۵ جشن تولد 92 سالگی‌اش را برگزار کردیم، برای من خاطره و مشاهده‌ای از بازدیدش از منطقه زلزله زده طبس ۱۳۵۷ تعریف کرد -که متاسفانه از آن عکسی نگرفته- و گفت: «در بازدید شناسایی از منطقه زلزله زده طبس که در هفته پس از زلزله انجام دادم، در شهر طبس دیواری در جهت شرقی – غربی دیدم که نیمی از آن به سمت شمال و نیم دیگر به سوی جنوب فروریخته بود. همان موقع فکر کردم که به دلیل امواج زلزله باید چنین عجیب فروریختن دیوار رخ داده باشد.» به مهندس نبوی توضیح دادم که در اثر جهت‌پذیری گسله و در نزدیک گسل، چنین پدیده‌ای ممکن است.  در این یادداشت هم سعی می‌کنم تا حدی این موضوع را توضیح دهم تا درسی نیز برای امروز از این مشاهده حاصل شود. در زلزله طبس، ۲۵ شهریور ۱۳۵۷ طبس با بزرگای ۷.۴ امتداد گسل اصلی، تقریبا شمالی-جنوبی تا شمال‌‌شمال‌غربی-جنوب‌جنوب‌شرقی بود و گسلش از نوع فشاری و با شیب به سمت شرق بود. هنگامی که دیوارهای بنایی که در جهت عمود بر گسل (شرقی-غربی) قرار داشته‌اند دچار خرابی و فروریزش عمود بر صفحه خود ‌شده‌اند (به‌طوری که نیمی از آنها به سمت شمال و نیمی دیگر به سمت جنوب فروریخته) می‌توان گفت هنگامی که جنبش زمین در راستای شمالی-جنوبی (جنبش موازی با گسل) اعمال می‌شود، نیروهای اینرسی شدید خارج از صفحه بر دیوارهای شرقی-غربی ایجاد می‌کند. حین زلزله، جنبش شدید زمین با دامنه بالا به سرعت در راستای شمالی-جنوبی نوسان کرده است.  گسل‌های فشاری معمولا پالس‌های شدید در جهت عمود بر گسل (در طبس: شرقی-غربی) ایجاد می‌کنند و ازسوی دیگر گسیختگی میدان نزدیک در زلزله طبس ۱۳۵۷، شتاب‌های فرکانس ‌بالای بسیار شدیدی را نیز در راستای موازی با گسل (شمالی- جنوبی) پدید آورده است.  …