بازار
یکی کلید ۲۰ درصد از ترانزیت نفت جهان را در مشت دارد و دیگری بزرگ‌ترین ناوگان نظامی تاریخ را. تنگه‌ی هرمز، این آبراهِ ۳۳ کیلومتری، اکنون به صفحه‌ی یک بازیِ مرگبار بدل شده که هر حرکت در آن، نه با مهره‌های چوبی، که با سرنوشت اقتصاد جهانی و جان میلیون‌ها انسان بازی می‌شود.
می‌خواهیم با لنزِ گیم‌تئوری – علمِ تصمیم‌گیری در شرایط تعارض و وابستگی متقابل – از این بحران رمزگشایی کنیم. نتیجه‌ای که به‌دست می‌آید، هم ترسناک است و هم روشنگر. مطالب پیشنهادی فرزانه: اقتصاد ضعیف، دشمن را برای حمله وسوسه کرد ۱۴۰۵/۰۱/۲۲ تنگه هرمز، گلوگاه پرهزینه اقتصاد جهانی ۱۴۰۵/۰۲/۱۵
در گیم‌تئوری، ماجرا از «معمای زندانی» شروع می‌شود. دو متهم در بازداشتگاه، اگر هر دو سکوت کنند، هردو یک سال حبس می‌کشند.
اگر یکی اعتراف کند و دیگری سکوت، خائن آزاد می‌شود و وفادار، ده سال. اگر هر دو اعتراف کنند، هرکدام پنج سال. در تنگه‌ی هرمز، بازیکنان در دامی مشابه گرفتارند: همکاری (یعنی بازنگهداشتن تنگه و عدم درگیری) برای هر دو طرف و کل جهان بهترین نتیجه را دارد. اما بی‌اعتمادی ریشه‌دار، هر دو را به‌سمت «خروج از همکاری» یا «تشدید تنش» هل می‌دهد. چرا؟
اجازه دهید استراتژی‌ها را کالبدشکافی کنیم. «تهدید به بستن تنگه»، برگِ برنده‌ی ایران در این بازی است. این یک «حرکت الزام‌آور» در گیم‌تئوری است. ایران با علنی‌کردن این تهدید، عملاً دستان خود را می‌بندد تا به حریف نشان دهد «راه برگشتی ندارم». این یعنی اعتبارِ تهدید بالا می‌رود. اما مشکل کجاست؟ مشکل در «نامتقارن بودنِ برداشت‌ها»ست. آمریکا و متحدانش، این تهدید را یک «بلوفِ پرهزینه» تفسیر می‌کنند.
آن‌ها با خود می‌گویند: اگر ایران تنگه را ببندد، نه‌تنها صادرات خودش قطع می‌شود (فلج اقتصادی)، بلکه چین – بزرگ‌ترین مشتری نفت ایران – نیز خشمگین می‌شود و ممکن است عملاً از ایران فاصله بگیرد. …
