آلودگی کربنی در جنگ سوم

به نقل از سازمان حفاظت محیط‌زیست کشور خسارات محیط‌زیستی «جنگ رمضان» در چهار حوزه از جمله تخریب صنایع، خسارات ابنیه، مناطق تحت مدیریت محیط زیست و انفجار مخازن نفت تهران و البرز مورد بررسی قرار دادند که متأسفانه تا مرز‌های تهدید امکان حیات در کشور پیش رفتند. 

تهاجم رژیم‌های صهیونیستی امریکایی به واحد‌های تولیدی، صنعتی و خدماتی مهم ۱۰ استان آذربایجان‌شرقی، البرز، بوشهر، تهران، خراسان رضوی، خوزستان، مرکزی، یزد، گیلان و فارس، تبعات محیط‌زیستی از شدت‌های «کم»، «متوسط» تا «زیاد» را در پی داشته است. 

در گزارش سازمان حفاظت محیط‌زیست در ارتباط با مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست آمده است، تعداد استان‌هایی که مناطق تحت مدیریت سازمان تحت تهاجم رژیم صهیونیستی و امریکایی قرار گرفته است برابر هفت استان بوده که شامل استان‌های هرمزگان، مرکزی، سیستان و بلوچستان، فارس، کردستان، البرز و تهران هستند، ضمن اینکه تعداد ۱۳منطقه تحت مدیریت در این هفت استان دچار درجه کم تا خیلی زیاد آسیب شده‌اند. 

همچنین در این گزارش آمده است که کل حجم مواد نفتی دچار حریق در سه مجموعه از مخازن نفت تهران در شهران، شهرری و کوهک مجموعاً بیش از ۳۶۰ هزار متر مکعب بوده است که در مجموع حجم معادل دی‌اکسید کربن منتشر شده ناشی از این حریق نزدیک به یک میلیون تن برآورد می‌گردد. بررسی‌های کارشناسان نشان می‌دهد که در این تهاجم وحشیانه نزدیک به ۴ هزار تن ترکیبات آروماتیک یا ترکیبات آلی فرار که باعث تهدید جدی سلامت محیط‌زیست می‌گردد، انتشار پیدا کرده‌است. علاوه بر این حملات رژیم صهیونیستی به مخازن سوخت فردیس البرز نیز بالغ بر ۵۳ هزار تن دی‌اکسید کربن وارد جو کرده و منجر به انتشار حدود ۲۲۰ تن ترکیبات آروماتیک شده است. 

انتشار کربن در مناطق مختلف کشور در جنگ رمضان 

معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به پیامد‌های جنگ تحمیلی سوم بر محیط زیست هشدار داد: جنگ‌ها تنها به خسارات انسانی محدود نمی‌شوند، تخریب گسترده زیست‌بوم‌ها، افزایش آلودگی و انتشار گاز‌های گلخانه‌ای، پیامد‌هایی است که نه‌تنها منطقه بلکه تمام جهان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این در حالی است که واکنش نهاد‌های بین‌المللی در قبال این حجم تخریب ناکافی بوده است. 

شینا انصاری افزود: جنگ‌ها همواره محیط‌زیست را به‌عنوان قربانی خاموش تحت تأثیر قرار می‌دهند، این تأثیرات، هم به‌صورت مستقیم و هم غیرمستقیم، منابع طبیعی و زیست‌بوم‌ها را هدف قرار می‌دهد، بخشی از این پیامد‌ها در همان زمان وقوع جنگ قابل مشاهده است، اما بخش قابل‌توجهی از آنها در میان‌مدت و بلندمدت بروز می‌کند و مشکلاتی پایدار به‌جا می‌گذارد. 

 ۱۳ منطقه آسیب دیده است 

معاون رئیس‌جمهور درباره میزان خسارات به مناطق حفاظت شده گفت: بررسی‌ها نشان می‌دهد حدود ۱۳ منطقه تحت مدیریت سازمان محیط زیست یعنی مناطق چهارگانه در ۱۰ استان مورد آسیب قرار گرفتند، همچنین ابنیه ساختمان‌های اداری در ۲۰ شهرستان در ۱۰ استان تخریب شدند، البته هر کدام از آنها از درجات کم تا درجات زیاد و خیلی زیاد را شامل می‌شود، به عنوان مثال در منطقه حفاظت شده گنو در استان هرمزگان یک مرکز آموزشی خوبی داشتیم که تا ۷۰ درصد تخریب شده است، مناطق حفاظت شده هم به همین میزان آسیب دیدند، اما بعضی از مناطق تخریب بیشتری داشتند، اما اینکه بخواهیم اکنون آماری از نابودی تنوع زیستی ارائه دهیم فعلاً این آمار‌ها دقیق نیستند. 

وی به میزان آلاینده‌ها در راستای جنگ تحمیلی سوم اشاره کرد و گفت: در حوزه آلاینده‌ها باید عدد و رقم بسیار دقیق باشد، سنجش‌ها در چارچوب پروتکل‌ها و استاندارد‌های مرجع جهانی باشد، از این رو باید میزان خسارات، مشکلات و تخریب‌های ایجاد شده، دقیق برآورد شود و بعد از آن نهایی و ارسال می‌شود، طبیعتاً این روند نیاز به زمان معقول و منطقی دارد، کما اینکه در جنگ ۱۲ روزه این مسیر تخریب زیستگاه‌ها را طی کردیم و به نتیجه رسیدیم، یعنی ارقام و اعدادی احصا شد و اینکه محیط زیست چه میزان دچار خسارت اقتصادی شد، برای جنگ تحمیلی سوم هم طبیعتاً نیازمند یک زمان معقول و منطقی هستیم. هر آنچه که ما بتوانیم حین جنگ و حتی بعد از جنگ با فاصله نزدیک اندازه‌گیری‌ها و پایش‌هایی را انجام دهیم و این سنجش‌ها اتفاق بیفتد طبیعتاً این دقیق‌تر و نزدیک‌تر است به نتایجی که می‌تواند در مطالبه‌گری ما در مجامع بین‌الملل کمک کند. 

 انتشار کربن به اندازه ردپای کربن ۶۰ کشور 

انصاری به انفجار انبار‌های نفت تهران و البرز و تأثیر آن بر انتشار گاز‌های گلخانه‌ای و پدیده گرمایش زمین اشاره کرد و گفت: محیط زیست مرز جغرافیایی نمی‌شناسد، یک تعبیری است به نام اثر بال پروانه‌ای، یعنی هر اتفاق و تخریبی در هر کجای دنیا اتفاق بیفتد، اثر آن در شدت‌های کم یا زیاد بر محیط زیست جهان گذاشته می‌شود، بنابراین، تأثیری که انفجار انبار‌های نفت بر جای گذاشت اگرچه تأثیر آلاینده‌های هوا شاید در مقیاس کوچکتر استان‌های تهران و البرز را تحت شعاع قرار داد که به سرعت سعی کردیم با همکاری وزارت بهداشت اطلاعیه‌های لازم صادر شود، اما بحث آثاری که بر انتشار گاز‌های گلخانه‌ای دارد همه مشخص شده و آمار و ارقام در حال تدقیق است. 

وی افزود: این آلودگی‌ها قطعاً می‌تواند اثرش را بر کل جهان بگذارد، یکی از برآورد‌هایی که مطرح شده این است که فقط در دو هفته اول جنگ تحمیلی سوم میزان کربنی که منتشر شد به اندازه ردپای کربن ۶۰ کشور جهان است، یعنی می‌توانید با جنگ در یک نقطه از جهان چه حجمی انتشار گاز گلخانه‌ای ایجاد کنید، جنگی که هیچ پایبندی به چارچوب‌ها و قواعد و هنجار‌های بین‌المللی ندارد، می‌آیند مخازن سوخت را منفجر می‌کنند که علاوه بر انتشار آلاینده‌های هوا می‌تواند باعث انتشار مقادیر بالای دی‌اکسید کربن شود و بسیار بر میزان گرمایش زمین اثرگذار باشد و کشور‌های دیگر هم متأثر می‌شوند. 

 دریافت غرامت 

امیرحسین نظری، سخنگوی فراکسیون محیط‌زیست مجلس، با اشاره به خسارات چندلایه به محیط‌زیست کشور در جریان جنگ اخیر و آسیب به زیست‌بوم‌ها، بر ضرورت توجه جدی به دیپلماسی محیط‌زیستی و دریافت غرامت تأکید کرد. امیرحسین نظری با اشاره به گزارش‌های رسمی درباره خسارات زیست‌محیطی جنگ تحمیلی سوم، گفت: ابعاد تخریب‌های صورت‌گرفته نشان می‌دهد که ما با یک آسیب گسترده و چندلایه در حوزه محیط‌زیست مواجه هستیم که محدود به یک منطقه یا یک مقطع زمانی نیست و می‌تواند تبعات بلندمدت و بعضاً جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد. 

وی افزود: یکی از نگران‌کننده‌ترین ابعاد این بحران، حجم بالای آلاینده‌های منتشر شده است؛ به‌گونه‌ای که طبق برآوردها، تنها در پی آتش‌سوزی برخی مخازن سوخت، نزدیک به یک میلیون تن دی‌اکسیدکربن وارد جو شده و در کنار آن هزاران تن ترکیبات آلاینده خطرناک در محیط انتشار یافته است. 

وی تصریح کرد: همچنین در بخشی دیگر از این گزارش، به انتشار ده‌ها هزار تن دیگر از گاز‌های آلاینده در برخی مناطق اشاره شده که این مسئله می‌تواند اثرات قابل‌توجهی بر کیفیت هوا و حتی شرایط اقلیمی مناطق درگیر داشته باشد. 

سخنگوی فراکسیون محیط زیست مجلس یادآور شد: بر اساس داده‌های ارائه‌شده، تعدادی از مناطق حفاظت‌شده و زیستگاه‌های حساس نیز دچار آسیب شده‌اند و دست‌کم بیش از ۱۰ منطقه مهم طبیعی در معرض خسارت قرار گرفته‌اند که این موضوع تهدیدی جدی برای تنوع زیستی کشور به شمار می‌رود؛ این حجم از تخریب و آلودگی، صرفاً یک آسیب کوتاه‌مدت نیست بلکه می‌تواند پیامد‌های گسترده‌ای بر منابع آب، خاک و سلامت عمومی جامعه داشته باشد و آثار آن تا سال‌ها باقی بماند. سخنگوی فراکسیون محیط‌زیست مجلس یادآور شد: در کنار اقدامات داخلی، پیگیری حقوقی و بین‌المللی برای دریافت غرامت بر اساس این حجم از خسارات یک ضرورت جدی است، چراکه بازسازی و احیای این آسیب‌ها نیازمند منابع قابل توجه و برنامه‌ریزی بلندمدت خواهد بود. 

 آلودگی آب، خاک و هوا 

هادی حیدرزاده، کارشناس آلودگی هوا در گفت‌و‌گو با «جوان» با اشاره به میزان خسارت‌هایی که جنگ رمضان بر محیط زیست گذاشته است، گفت: مسلماً هر جنگی که به وجود می‌آید باعث ایجاد خسارات زیست محیطی بسیاری می‌شود، مسلماً بر اساس میزان تخریب‌هایی که صورت می‌گیرد، باعث ایجاد آلودگی آب، خاک و همچنین هوا می‌شود. هادی حیدرزاده افزود: به دلیل تخریب صنایع توسط دشمن در دوران جنگ، مواد شیمیایی منتشر شده است و این مواد تأثیر زیادی بر آلودگی محیط زیست ما خواهد داشت. 

‌حیدرزاده عنوان کرد: متأسفانه یکسری خسارت‌های غیرمستقیم حاصل از آلودگی صوتی و شیمیایی نیز بر گونه‌های گیاهی و جانوری ایجاد شده است و همچنین پوشش گیاهی در بسیاری نقاط تخریب شده است. 

وی گفت: یکی دیگر از خسارات این جنگ ذرات معلقی است که حاصل از تخریب‌های ساختمان‌ها و نقاط مختلف در کشور به وجود آمده است. متأسفانه محیط‌زیست همیشه مظلوم واقع شده است و با توجه به اینکه محیط سالم برای کشور از هر جهت واجب‌تر است، نیاز است تا بعد از اتمام جنگ به دنبال راهکار‌هایی برای بهبود وضعیت آلودگی‌هایی که در خاک، آب و هوا وارد می‌شود، باشیم.