دیپلماسی ایرانی: روابط قطر و مصر یکی از نمونههای قابلتأمل در خاورمیانه از پیوند پیچیده میان سیاست و اقتصاد است؛ رابطهای که طی چند دهه گذشته میان همکاری، رقابت، تنش و آشتی در نوسان بوده، اما در سالهای اخیر بهتدریج وارد مرحلهای متفاوت شده است. در این مرحله تجارت، سرمایهگذاری و پروژههای بزرگ اقتصادی نهتنها از تحولات سیاسی تأثیر میپذیرند، بلکه خود به عاملی برای تثبیت و تعمیق روابط سیاسی تبدیل شدهاند. آنچه امروز میان دوحه و قاهره در حال شکلگیری است، صرفاً بازگشت به روابط عادی گذشته نیست، بلکه حرکت تدریجی از عادیسازی سیاسی به سوی نوعی شراکت اقتصادی راهبردی است.
روابط اقتصادی قطر و مصر سابقهای طولانی دارد و چارچوبهای همکاری میان دو کشور از دهه ۱۹۹۰ شکل منظمتری پیدا کرد. در سالهای بعد نیز توافقهایی در زمینه تجارت، سرمایهگذاری و همکاری اقتصادی به امضا رسید و مصر به یکی از بازارهای مهم سرمایهگذاری کشورهای عربی خلیج فارس تبدیل شد. با این حال تجربه چند دهه گذشته نشان داد که روابط اقتصادی دو کشور بهشدت از تحولات سیاسی تأثیر میپذیرد و هرگاه روابط سیاسی تیره شده ظرفیتهای اقتصادی نیز آسیب دیده است.
پس از تحولات سیاسی مصر در سال ۲۰۱۱، قطر در دوره ریاستجمهوری محمد مرسی به یکی از مهمترین حامیان مالی اقتصاد مصر تبدیل شد و میلیاردها دلار منابع در قالب سپرده، کمک و تسهیلات در اختیار قاهره قرار داد. در همان دوره پیشنهادهای بزرگی برای سرمایهگذاری قطری در بخشهای مختلف اقتصاد مصر مطرح شد. با تغییر سیاسی مصر در سال ۲۰۱۳ اما مسیر روابط دو کشور تغییر کرد و اختلافات سیاسی بر همکاریهای اقتصادی سایه افکند. بخشی از منابع مالی قطر بازپرداخت شد و بسیاری از طرحهای سرمایهگذاری نیز از مسیر اولیه خود خارج شدند.
این روند در سال ۲۰۱۷ به اوج رسید؛ زمانی که مصر در کنار عربستان سعودی، امارات متحده عربی و بحرین روابط خود را با قطر قطع کرد. بحران خلیج فارس عملاً روابط اقتصادی قطر و مصر را نیز تحت تأثیر قرار داد و تجارت و سرمایهگذاری دوجانبه برای چند سال با محدودیت جدی مواجه شد. تجربه این دوره یک واقعیت مهم را آشکار کرد: در اقتصاد سیاسی خاورمیانه، سیاست میتواند در مدت کوتاهی جریان سرمایه و تجارت را تغییر دهد. …
