برای فهم اینکه چرا امروز قرآن میتواند زبان یک مراسم اربعین باشد، باید به یک سؤال ساده برگشت: قرآن در زندگی رهبر شهید چه جایگاهی داشت که امروز جامعه قرآنی، یاد او را با آیات الهی روایت میکند؟
پاسخ را میتوان در مجموعهای از رفتارها، توصیهها و سیاستهایی دید که یک ویژگی مشترک دارند: قرآن نباید فقط خوانده شود؛ باید وارد زندگی شود.
قرآن باید از روی رحل، وارد زندگی مردم شود
در توصیههای رهبر شهید انقلاب، بارها بر استمرار ارتباط با قرآن تأکید شده بود؛ ارتباطی که قرار نبود به ماه رمضان، محافل قرآنی یا مناسبتهای مذهبی محدود بماند. ایشان بر تلاوت روزانه قرآن تأکید داشتند و حتی خواندن چند آیه یا یک صفحه در روز را راهی برای حفظ این ارتباط میدانستند.
اما این نگاه به قرآن، در توصیههای ایشان به قاریان نیز وجه دیگری پیدا میکند؛ جایی که اثرگذاری تلاوت بر مخاطب بیش از صرف زیبایی اجرا مورد توجه قرار میگیرد. در دیدار سال ۱۴۰۱ با قاریان قرآن، رهبر شهید ۱۴ توصیه درباره تلاوت مطرح کردند؛ از ضرورت پیشروی و تکامل قاری و مهندسی تلاوت پیش از اجرا، تا انتخاب لحن متناسب با مضمون آیات و توجه به کیفیت القای آن به مستمع.
در میان این توصیهها، بر یک نکته بیش از همه تأکید شده بود: تلاوت نباید به یک هنر صرف تبدیل شود. ایشان تصریح کردند که «هنر تلاوت باید در خدمت ذکر و دعوت باشد» و قاری باید بهگونهای بخواند که مستمع متذکر شود و به یاد خدا و قیامت بیفتد. همچنین تأکید داشتند: «وقتی شما قرآن میخوانید ایمان مستمعتان بایستی افزایش پیدا کند.»
مجموعه این ۱۴ توصیه، تصویری روشن از انتظاری که ایشان از تلاوت داشت ارائه میدهد؛ قاری فقط نباید خوب بخواند، بلکه باید بتواند قرآن را به دل و ذهن مخاطب برساند.
وقتی اهل قرآن از انس رهبر شهید با قرآن میگویند
برای شناخت نسبت رهبر شهید انقلاب با قرآن، روایت کسانی که سالها در محافل قرآنی و دیدارهای جامعه قرآنی با ایشان همراه بودهاند، تصویر روشنتری ارائه میکند؛ روایتی که از یک علاقه شخصی فراتر میرود و از حضور قرآن در اندیشه و سبک زندگی ایشان حکایت دارد.
محمدمهدی بحرالعلوم، استاد حفظ قرآن و دبیر ستاد راهبری طرح ملی حفظ قرآن کریم، میگوید:« این ارتباط به سالهای پیش از انقلاب بازمیگردد؛ زمانی که رهبر شهید در مشهد جلسات قرآن برگزار میکردند. این اهتمام پس از انقلاب نیز ادامه یافت؛ از حضور در مسابقات قرآن تا دیدارهای سالانه با قاریان، حافظان و فعالان قرآنی.»
به گفته بحرالعلوم، ایشان حفظ و قرائت را فعالیتی جدا از زندگی نمیدانستند، بلکه خود بر اساس قرآن زندگی میکردند و دیگران را نیز به چنین سبکی دعوت میکردند.
آیتالله احمد مروی، تولیت آستان قدس رضوی، نیز تأکید میکند که قرآن در زندگی رهبر شهید فقط در حد تلاوت نبود؛ آیات قرآن در سخنرانیها، مواضع و جهتگیریهای فکری و اجتماعی او حضور داشت. مروی همچنین گسترش فرهنگ قرآنی و تربیت نسل جدیدی از قاریان و حافظان را از آثار این اهتمام میداند.
سیدعلی سرابی، قائممقام شورای عالی قرآن، نیز مهمترین مطالبه قرآنی رهبر شهید را ساخت جامعهای مأنوس و عامل به قرآن میداند؛ جامعهای که قرآن را نه فقط بخواند، بلکه آن را در زندگی فردی و اجتماعی خود به کار بگیرد. از نگاه او، همین هویت قرآنی بود که رهبر شهید را برای بسیاری از جوانان جهان اسلام، فراتر از یک رهبر سیاسی و به عنوان شخصیتی تربیتیافته در مکتب قرآن معرفی کرد.
«زندگی با آیهها»؛ تحقق یک خواست قرآنی رهبر شهید
اینکه قرآن فقط خوانده شود، پایان این مسیر نیست؛ مسئله اصلی، ماندن آیات در ذهن و رسیدن آنها به موقعیتهای واقعی زندگی است؛ اینکه انسان در مواجهه با مسائل مختلف، بتواند آیهای از قرآن را به یاد بیاورد و با معنای آن ارتباط برقرار کند. حجتالاسلام محمد قمی، رئیس سازمان تبلیغات اسلامی، میگوید این همان دغدغهای بود که رهبر شهید انقلاب بارها بر آن تأکید داشتند؛ اینکه مفاهیم قرآن به مسلمات ذهنی جامعه تبدیل شود و مردم برای مسائل مختلف زندگی، به آیات قرآن رجوع کنند.
در امتداد همین دغدغه، نهضت مردمی «زندگی با آیهها» شکل گرفت؛ حرکتی که بنا داشت قرآن را از محدوده تلاوت فراتر ببرد و به متن زندگی مردم بیاورد. قمی تأکید میکند که این حرکت، صرفاً یک برنامه برای بیشتر خواندن قرآن نبود، بلکه قرار بود جامعه با قرآن زندگی کند؛ هدفی که مورد تشویق و تحسین رهبر شهید قرار گرفت و ایشان از خادمان این عرصه حمایت و تقدیر کردند.
به گفته رئیس سازمان تبلیغات اسلامی، اصل این حرکت به عنایت رهبر شهید بازمیگردد و ایشان از شکلگیری آن خرسند بودند. به گفته قمی نهضت ملی زندگی با ایهها اکنون بیش از ۴۰ میلیون نفر را مخاطب خود کرده است؛ گسترهای که نشان میدهد یک حرکت قرآنی، وقتی با زبان زندگی مردم و با تکیه بر ظرفیتهای مردمی پیش برود، میتواند از مرز محافل رسمی عبور کند و به بخشهای مختلف جامعه برسد.
برای اولین بار در جهان اسلام؛ انتشار تلاوت اعجازانگیز قرآن کریم
«توسعه دیپلماسی قرآنی از طریق معرفی و ترویج فرهنگ قرآن کریم به عنوان محور وحدت امت اسلامی» از جمله مطالبات و منویات رهبر شهید انقلاب بود؛ مطالبهای که در سال ۱۴۰۳ در حکم انتصاب حامد شاکرنژاد به عنوان سفیر قرآنی جمهوری اسلامی ایران نیز مورد تأکید قرار گرفت. شاکرنژاد اما در ادامه این مأموریت، دست به کاری زد که حاصل آن را میتوان یکی از کمسابقهترین پروژههای تلاوت قرآن در جهان اسلام دانست؛ دو سال کار مداوم برای ضبط کامل قرآن کریم، از «فاتحةالکتاب» تا «الناس»
در این پروژه، تمام آیات قرآن به صورت استودیویی و به شیوه تحقیق ضبط شده و برای نخستینبار این دوره کامل به صورت تصویری نیز تولید شده است. ویژگی دیگر اثر، استفاده از مقامات مختلف قرآنی در بخشهای گوناگون تلاوت است؛ بهگونهای که مخاطب در شنیدن کل قرآن، با مجموعهای متنوع از ظرفیتهای موسیقایی تلاوت نیز روبهرو میشود.
اهمیت این کار فقط در کامل بودن آن نیست؛ شاکرنژاد دو سال از عمر حرفهای خود را صرف پروژهای کرده که قرار است تمام قرآن را با یک روایت صوتی و تصویری واحد در اختیار مخاطب قرار دهد؛ اثری که قطعات آن بهتدریج در بسترهای مختلف منتشر خواهد شد.
این پرونده سرانجام جمعه ۲۳ مردادماه بسته شد؛ روزی که شاکرنژاد در پیامی نوشت:
«امروز ۲۳ مرداد ۱۴۰۵ مهمترین پرونده عمرم بسته شد. یک دوره کامل تلاوت استودیویی قرآن کریم از «فاتحةالکتاب» تا «الناس» سجده شکر بر خداوندی که این توفیق را ارزانی داشت...
امیدوارم این مجموعه شایسته گوشه چشم پیامبر اکرم و خاندان پاک آن حضرت باشد؛ و تشکر از خانواده محفل که همراه این مسیر بودند.
همچنین لازم میدانم از کسی که حتی تا آخرین روزهای عمر شوق بزرگی برای من و همه اهالی قرآن این مرز و بوم بود یاد کنم «شهید آیتالله سیدعلی حسینی خامنهای» برای ایشان بالاترین درجات بهشت و همنشینی با بهترین بندگان را آرزو میکنم.
انشاءالله مقبول قرآن کریم و موجب رضایت امام زمان عجلالله تعالی فرجه الشریف واقع شود.»
در چهلمین روز؛ مشهد میزبان یک محفل قرآنی
امروز، چهلمین روز پس از تشییع تاریخی و تدفین پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب و خانواده ایشان، مراسم بزرگداشت رهبر شهید از سوی حضرت آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای در تهران، قم و مشهد برگزار میشود.
در مشهد، صدای قرآن قرار است روایتگر این بزرگداشت باشد؛ برنامهای که ساعت ۱۹ امروز در عرصه میدان شهدای مشهد و با حضور میزبانان برنامه «محفل» و قاریان بینالمللی برگزار خواهد شد.
انتخاب مشهد برای این محفل، بیارتباط با پیشینه قرآنی رهبر شهید در این شهر نیست؛ شهری که سالها پیش، شاهد جلسات قرآن او بود و حالا در چهلمین روز فقدانش، بار دیگر میزبان قاریان و قرآن است.
امشب قرار نیست فقط از یک رهبر سیاسی یاد شود؛ قرار است بخشی از هویت قرآنی او با زبان قرآن روایت شود. تلاوتهایی که قرار است فراتر از یک اجرای صوتی باشند؛ همانگونه که او از قاریان میخواست، «ذکر» و «دعوت» باشند و دل مخاطب را به قرآن نزدیک کنند.
