[محمودرضا امینی] تله هسته‌ای

اما به نظر می‌رسد گزاره‌ جذابِ «اگر بمب هسته‌ای داشته باشیم، جنگ متوقف و میز مذاکره از موضع برابر آغاز می‌شود»، تقلیل فریبنده‌ امنیت جامع به یک ابزار تک‌ساحتی است. واکاوی ادعاهای ترامپ و محاسبات استراتژیک ایالات متحده نشان می‌دهد القای این ذهنیت نه یک پنجره مصونیت، بلکه ایجاد پیش‌فرضی برای امنیتی‌سازی حقوقی-بین‌المللی و گشودن چرخه جدیدی از فشارهای تصاعدی به عنوان «تله بازدارندگی» است.

پالس‌های ترامپ و ظهور یک انگاره انحرافی

در ماه‌ها و سال‌های اخیر، برخی تحلیلگران و سیاستمداران غربی، به‌ویژه در لفاظی‌های دونالد ترامپ و جریان‌های نومحافظه‌کار، به‌تناوب این مضمون را مطرح کرده‌اند که: «اگر ایران سلاح هسته‌ای داشت، وارد جنگ نمی‌شدیم یا پای میز مذاکره مستقیم با رهبران آن می‌نشستیم.» هم‌زمان در داخل نیز پاره‌ای نگرش‌ها با بازتولید ناقص ادبیات واقع‌گرایی کلاسیک (مکتب کنت والتز)، به این نتیجه رسیده‌اند که تنها سد مانع از تجاوز نظامی و اعمال فشار، عبور از آستانه هسته‌ای است.

اما این فرضیه با یک پرسش بنیادی مواجه است: آیا چنین سیگنال‌هایی ناشی از واقع‌بینی راهبردی دشمن است، یا تله‌ای شناختی برای سوق دادن حریف به نقطه‌ای آسیب‌پذیر که فشارها را قانونی، اجماعی و ابدی کند؟!

مرز ظریف واقعیت و فریب 

نظریه بازدارندگی هسته‌ای مدعی است که تسلیحات نامتعارف، هزینه تهاجم را نامتقارن و غیرقابل‌محاسبه می‌کند. با این حال، تجربه نظام بین‌الملل مؤید سه حقیقت کلیدی است که در ساده‌سازی‌های رسانه‌ای نادیده گرفته می‌شوند:

۱ـ دوگانه ثبات–بی‌ثباتی

حتی اگر بمب اتمی مانع از سقوط کامل یک پایتخت شود، راه را برای جنگ‌های محدود، ضربات نیابتی، خرابکاری‌های سایبری و حملات پیش‌دستانه در دالان خاکستری مسدود نمی‌کند. درگیری نظامی هند و پاکستان در جنگ کارگیل (۱۹۹۹) با وجود بمب اتمی در هر دو کشور، نمونه برجسته تاریخی در این زمینه است.

۲- بیمه‌نامه بقا در برابر فرسایش ژئوپلیتیک: 

بمب اتمی می‌تواند مانع از اشغال کلاسیک سرزمینی شود، اما مانع از فروپاشی در اثر محاصره مالی، بحران ارزی و فرسایش ساختاری نمی‌شود؛ اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ در اوج داشتن ده‌ها هزار کلاهک استراتژیک، نه با موشک، بلکه با ناترازی سیستمی، اقتصادی و نفوذ اطلاعاتی فروپاشید. …