چرا سهم تجدیدپذیرها در ایران ناچیز است؟

به گزارش هم‌میهن آنلاین و به نقل از ایسنا، ایران کشوری است که از یک سو دومین دارنده ذخایر گاز طبیعی و چهارمین دارنده ذخایر نفت خام جهان به شمار می‌رود و از سوی دیگر، با داشتن بیش از ۳۰۰ روز آفتابی در سال در بخش عمده‌ای از قلمرو خود و کریدورهای بادی مناسب، یکی از مستعدترین نقاط دنیا برای تولید انرژی پاک است.

با این حال، شکاف میان ظرفیت بالقوه و واقعیت موجود بسیار عمیق است. بر اساس داده‌های بررسی‌شده، در حالی که برآوردها از پتانسیل فنی تولید بیش از ۶۰ هزار مگاوات برق تجدیدپذیر (که بیش از نیمی از آن خورشیدی است) حکایت دارند، ظرفیت عملیاتی کشور تا اواسط سال ۲۰۲۳ اندکی بیش از ۱۰۰۰ مگاوات بوده است. این ظرفیت شامل حدود ۴۳۰ تا ۴۵۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی، ۳۱۰ تا ۳۳۰ مگاوات بادی، ۱۰۰ تا ۱۵۰ مگاوات برق‌آبی کوچک و ۵۰ تا ۱۰۰ مگاوات از سایر منابع مانند زیست‌توده و زمین‌گرمایی است.

تله یارانه‌های ارزان و تصویر ذهنی سوخت فسیلی 

پژوهشگران مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور، دانشگاه مازندران، دانشگاه شهید بهشتی و مؤسسه «دی‌دبلیوای انرژی» (DWA Energy Limited) بریتانیا با بررسی موانع توسعه انرژی‌های نو در ایران دریافته‌اند که تمرکز صرف بر جنبه‌های فنی و اقتصادی، باعث نادیده گرفتن پیچیدگی‌های اجتماعی و سیاسی شده است. در کشورهایی که از منابع غنی فسیلی برخوردارند، پدیده‌ای رخ می‌دهد که کارشناسان از آن به عنوان «نفرین منابع» یاد می‌کنند. در این وضعیت وفور سوخت‌های فسیلی به عرضه انرژی ارزان و یارانه‌ای منجر شده و انگیزه شهروندان و بخش خصوصی را برای ورود به حوزه انرژی‌های پاک از بین می‌برد.

در ایران نیز نگاه حاکم که انرژی را نه یک کالای اقتصادی و استراتژیک، بلکه یک «کالای عمومی» و ارزان می‌بیند، مانع از رقابت‌پذیر شدن برق تجدیدپذیر شده است. بر اساس گزارش‌های شرکت توانیر در مارس ۲۰۲۴، قیمت اسمی برق برای مصرف‌کننده نهایی در ایران حدود ۰.۰۰۲ دلار (دو هزارم دلار) به ازای هر کیلووات‌ساعت بوده است. این رقم فاصله عمیقی با هزینه واقعی تولید دارد و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در شبکه برق را از نظر اقتصادی توجیه‌ناپذیر می‌کند. افزون بر این، در دوره‌های مختلف، میزان یارانه‌های انرژی در ایران بین ۳۰ تا ۱۳۷ میلیارد دلار در نوسان بوده است که تداوم این روند، ناترازی‌های شدید در شبکه برق را رقم زده است. …