استفاده و سوء استفاده از اقتصاد آزاد

 از «لیست» تا «ویتگنشتاین»

عنوان کتاب «انداختن نردبان» هاجون چانگ در نگاه نخست، استعاره‌ای ساده و حتی روزمره به نظر می‌رسد؛ اما پشت این تعبیر، یکی از مهم‌ترین نقدهای چانگ به روایت مسلط درباره توسعه اقتصادی قرار دارد. چانگ این عنوان را از اقتصاددان آلمانی قرن نوزدهم، فریدریک لیست، وام گرفته است؛ اقتصاددانی که از منتقدان جدی تجارت آزاد در شرایط نابرابر میان کشورهای صنعتی و در حال توسعه بود. چانگ نیز کتاب خود را با همین استعاره بنا می‌کند تا بپرسد: کشورهایی که امروز به قله توسعه رسیده‌اند، خودشان با چه سیاست‌هایی به آنجا رسیدند و آیا همان سیاست‌ها را به کشورهای در حال توسعه نیز توصیه می‌کنند؟

لیست (۱۸۴۶-۱۷۸۹) در نظام ملی اقتصاد سیاسی تصویری بسیار گویا ارائه می‌کند: «کاملاً قابل درک است که وقتی کسی به قله عظمت برسد، نردبانی را که از آن بالا رفته به زمین بیندازد تا پس از او دیگران نتوانند از این وسیله استفاده کنند.» سپس این استعاره را مستقیماً به سیاست تجاری بریتانیا پیوند می‌زند و از «دکترین سیاسی بین‌المللی» آدام اسمیت و گرایش‌های ویلیام پیت و جانشینان او در دولت بریتانیا سخن می‌گوید. …