واقعیت بازار این است که در بسیاری از گروههای پرمصرف، قطعه همچنان وجود دارد و نمیتوان از کمبود گسترده صحبت کرد. قطعات مربوط به خودروهای داخلی و مدلهای پرتیراژ، در بیشتر موارد از طریق تولیدکنندگان داخلی، فروشگاهها و شبکههای عمدهفروشی قابل تأمین هستند. با این حال، تنوع قیمت و کیفیت در بازار افزایش یافته و پیدا کردن کالای اصلی با قیمت متناسب، نسبت به گذشته زمان و دقت بیشتری میخواهد. در برخی خودروهای مونتاژی، وارداتی یا کمتیراژ نیز تأمین بعضی قطعات بدنه، اجزای برقی، سنسورها، قطعات الکترونیکی و تجهیزات خاص موتور و گیربکس دشوارتر شده است.
تفاوت میان “نبود قطعه” و “سخت شدن دسترسی به قطعه” در شرایط فعلی اهمیت دارد. گاهی یک قطعه در بازار موجود است، اما قیمت آن نسبت به چند ماه قبل بهطور محسوسی بالا رفته یا فروشنده بهدلیل نوسان قیمت و دشواری جایگزین کردن موجودی، تمایل کمتری به فروش فوری دارد. در برخی موارد نیز اختلاف قیمت میان فروشگاهها، نمایندگیها و بازار آزاد، خریدار را با گزینههای متعددی روبهرو میکند که تشخیص کیفیت و اصالت آنها همیشه ساده نیست.
بخشی از این وضعیت به ساختار بازار قطعات خودرو بازمیگردد. حتی قطعاتی که در داخل تولید میشوند، از تغییر قیمت فولاد، آلومینیوم، مواد پلیمری، لاستیک، مواد شیمیایی، بستهبندی، انرژی و حملونقل اثر میپذیرند. از سوی دیگر، بسیاری از تولیدکنندگان برای تهیه مواد اولیه، ماشینآلات، قالب، تجهیزات کنترل کیفیت یا برخی اجزای تخصصی، به واردات وابستگی دارند. بنابراین، نوسان نرخ ارز فقط روی قطعات وارداتی اثر نمیگذارد و میتواند هزینه تولید داخلی را نیز بالا ببَرد.
این فشار هزینهای در بازار تایر و روانکارها نیز دیده میشود. تایر و روغن موتور از اقلامی هستند که مصرفکننده نمیتواند برای مدت طولانی خرید یا تعویض آنها را نادیده بگیرد، اما افزایش قیمت باعث شده بخشی از رانندگان زمان تعویض را به تأخیر بیندازند یا به سراغ گزینههای ارزانتر بروند. این تصمیم ممکن است در کوتاهمدت هزینهها را کمتر کند، اما اگر محصول انتخابشده استاندارد نباشد یا سرویس خودرو بیش از حد به تعویق بیفتد، هزینههای سنگینتری را در آینده به مالک خودرو تحمیل خواهد کرد.
در بخش روغن موتور و روانکارها افزایش هزینه تأمین مواد اولیه و تغییرات قیمت در زنجیره محصولات نفتی و پتروشیمی، بازار روغن موتور، روغن گیربکس و گریس را تحت فشار قرار داده است. با وجود این، مهمترین نگرانی در این بخش، نه صرفاً افزایش قیمت، بلکه گسترش احتمال استفاده از محصولات بیکیفیت یا تقلبی است. روغن موتور نامناسب میتواند به مرور زمان آسیب جدی به موتور وارد کند و هزینهای بهمراتب بالاتر از اختلاف قیمت میان محصول استاندارد و نمونه نامعتبر به وجود آورد.
در چنین فضایی، تعمیر قطعات خودرو بیشتر از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. بسیاری از قطعاتی که در سالهای گذشته سریعتر تعویض میشدند، اکنون برای تعمیر، بازسازی یا احیا به تعمیرگاههای تخصصی فرستاده میشوند. قطعات برقی، دینام، استارت، برخی اجزای سیستم تهویه، قطعات الکترونیکی، پمپها، بخشی از تجهیزات جلوبندی و حتی بعضی قطعات موتور و گیربکس، در صورت برخورداری از قابلیت فنی و تعمیرکار متخصص، امکان تعمیر یا بازسازی دارند.
این تغییر لزوماً نشانه منفی نیست. تعمیر اصولی و تخصصی یک قطعه سالم یا قابل بازسازی، میتواند هزینه نگهداری خودرو را کاهش دهد و از دورریز قطعاتی که هنوز قابلیت استفاده دارند جلوگیری کند. در بسیاری از کشورها نیز صنعت بازسازی قطعات، بخشی رسمی و مهم از زنجیره خدمات خودرو به شمار میرود. اما تفاوت اصلی در کیفیت فرایند تعمیر، استفاده از ابزار مناسب، قطعات جایگزین استاندارد و مسئولیتپذیری تعمیرکار است. تعمیر غیرحرفهای ممکن است عمر مفید قطعه را کوتاه کند یا باعث بروز خرابیهای زنجیرهای در بخشهای دیگر خودرو شود.
همزمان با افزایش گرایش به تعمیر، بازار قطعات استوک نیز رونق بیشتری گرفته است. قطعات استوک، قطعات دستدومی هستند که از خودروهای تصادفی، خودروهای از رده خارج یا نمونههای اوراقی جدا میشوند و پس از بررسی و گاهی بازسازی، دوباره به بازار بازمیگردند. این بخش از بازار بهویژه برای خودروهای وارداتی و مونتاژی که قطعات نو آنها گران یا کمیاب است، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
برای بسیاری از مالکان خودرو، خرید قطعه استوک به دلیل قیمت پایینتر، یک راهحل عملی است. در برخی موارد، یک قطعه استوک اصلی که از خودروی سالم باز شده، میتواند از نظر کیفیت ساخت و دوام، انتخاب قابل قبولی باشد؛ بهخصوص در قطعات بدنه، تریم داخلی، چراغها، آینهها، برخی تجهیزات جانبی و اجزایی که استهلاک بالایی ندارند. همچنین در خودروهای خاص، قطعه استوک ممکن است سریعتر از نمونه نو در دسترس باشد.
با این حال، بازار استوک نیازمند دقت بیشتری است. سلامت واقعی قطعه، سابقه استفاده، میزان کارکرد، آسیبهای پنهان و امکان نصب و آزمایش، مواردی هستند که باید پیش از خرید بررسی شوند. قطعات برقی و الکترونیکی، تجهیزات موتور، اجزای گیربکس و قطعاتی که عمر مصرفی مشخصی دارند، ممکن است در ظاهر سالم به نظر برسند اما عمر مفید محدودی داشته باشند. به همین دلیل، خرید این دسته از قطعات بدون نظر تعمیرکار مطمئن یا بدون دریافت مهلت تست، میتواند ریسک هزینه دوباره را افزایش دهد.
مرز میان صرفهجویی اقتصادی و به خطر انداختن ایمنی خودرو نیز نباید نادیده گرفته شود. استفاده از قطعات استوک یا تعمیرشده در همه بخشهای خودرو یکسان نیست. در قطعات تزئینی، بدنه یا اجزای کمخطر، انتخاب نمونه استوک میتواند تصمیمی منطقی باشد؛ اما در سیستم ترمز، فرمان، تعلیق، تایر، ایربگ، تسمه تایم، اجزای حساس موتور و قطعات مؤثر بر کنترل خودرو، اولویت باید با کالای استاندارد، نو و دارای اصالت قابل پیگیری باشد. کاهش هزینه در این بخشها، اگر به خرید محصول فاقد کیفیت منجر شود، میتواند هزینههای مالی و ایمنی بسیار بیشتری به همراه داشته باشد.
بازار قطعات یدکی در عین حال با مسئله قطعات تقلبی نیز روبهروست؛ کالاهایی که گاه با بستهبندی مشابه نمونه اصلی عرضه میشوند، اما از نظر مواد اولیه، دوام و استانداردهای فنی کیفیت لازم را ندارند. گران شدن قطعات اصلی، زمینه را برای فعالیت چنین کالاهایی فراهم میکند، زیرا بخشی از مصرفکنندگان به دنبال گزینههای ارزانتر هستند. دریافت فاکتور، خرید از فروشگاههای معتبر، بررسی بستهبندی، شناسه اصالت و مشورت با تعمیرکار قابل اعتماد، در شرایط فعلی بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد.
فعالان صنفی نیز در این میان با چالشهای خاص خود مواجه هستند. فروشندهای که باید موجودی فروشگاه را جایگزین کند، با ریسک نوسان قیمت و نیاز به سرمایه در گردش بیشتر روبهروست. تعمیرکار نیز میان خواسته مشتری برای کاهش هزینه و ضرورت استفاده از قطعه باکیفیت قرار میگیرد. تولیدکنندگان کوچک قطعات نیز با هزینه مواد اولیه، دسترسی به نقدینگی و رقابت با کالاهای وارداتی یا کمکیفیت مواجهاند. حفظ تعادل در چنین بازاری، نیازمند شفافیت بیشتر در مسیر عرضه، نظارت مؤثر بر کیفیت کالا و حمایت از تولیدکنندگانی است که محصول استاندارد ارائه میکنند.
بازار قطعات یدکی خودرو در حال حاضر نه در وضعیت کمبود فراگیر قرار دارد و نه از ثبات قیمتی مطلوب برخوردار است. کالا در بازار وجود دارد، اما مسیر انتخاب برای مصرفکننده سختتر شده و هزینه نگهداری خودرو بالا رفته است. افزایش تمایل به تعمیر و خرید قطعات استوک نیز پاسخی طبیعی به همین شرایط است؛ پاسخی که در صورت انتخاب آگاهانه و استفاده از خدمات تخصصی، میتواند بخشی از فشار هزینهها را کاهش دهد.
با این حال، ثبات پایدار بازار تنها با افزایش موجودی کالا به دست نمیآید. کاهش فاصله قیمت در کانالهای مختلف فروش، شفافیت شبکه توزیع، جلوگیری از عرضه کالای تقلبی، پشتیبانی از تولیدکنندگان داخلی و دسترسی سادهتر مصرفکننده به قطعه استاندارد، میتواند بازار را به سمت آرامش بیشتری هدایت کند. تا آن زمان، نگهداری منظم خودرو و انتخاب دقیق قطعه، مهمترین ابزار مالکان خودرو برای جلوگیری از هزینههای سنگینتر خواهد بود.
منبع: تسنیم
