سه سناریو برای روزهای پس از جنگ اقتصادی و اما و اگرهای بسیار

آرمان امروز-سرویس دیپلماسی: در روزهای اخیر این خبر به صورت گسترده پخش شده است که آمریکا قصد دارد شرکای تجاری ایران را هدف قرار دهد؛ موضوعی که نگرانی‌هایی را در چین ایجاد کرده است. تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز به‌شدت کاهش یافته و قیمت نفت همچنان در حال افزایش است.

ایرانی‌ها با اعتمادبه‌نفس سخن از شکست این طرح می‌گویند اما همزمان به هزینه‌های اقتصادی جنگ اذعان دارند. آمریکا و ایران در آستانه اعلام تحریم‌های اقتصادی جدید آمریکا که قرار است روز دوشنبه انجام شود، پیام‌هایی قاطعانه و مقابله‌جویانه ردوبدل کردند؛ تحریم‌هایی که می‌تواند جمهوری اسلامی و مهم‌ترین شرکای تجاری آن، از جمله چین، را تحت تأثیر قرار دهد.

در حالی که جنگ به شش ماه نزدیک می‌شود، دو طرف نه در حال تبادل آتش بودند و نه مذاکرات صلح را دنبال می‌کردند. در همین حال، انتقال محموله‌های نفتی از تنگه هرمز عملاً متوقف شده است؛ زیرا تهران همچنان با تهدید به حمله به هر نفتکش غیرمجازی که تلاش کند از این آبراه باریک عبور کند، از اهرم فشار خود استفاده می‌کند.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، قرار است روز دوشنبه ساعت ۲ بعدازظهر به وقت شرق آمریکا یک کنفرانس خبری برگزار کند. او وعده داده است که از «سخت‌ترین تحریم‌های تاریخ» علیه ایران رونمایی کند و همزمان از چین خواسته است با واشنگتن همکاری کند.

بر اساس داده‌های سال ۲۰۲۵ شرکت تحلیلی کپلر، چین بیش از ۸۰ درصد نفت صادراتی ایران را خریداری می‌کند. پکن خواستار دیپلماسی شده است.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز شنبه گفت اعلام قریب‌الوقوع تحریم‌های اقتصادی جدید آمریکا، «اعمال حاکمیت فرامرزی بر هر یک از اعضای مستقل سازمان ملل متحد» است.

او در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «چنین تحریم‌های ثانویه‌ای هیچ مبنایی در حقوق بین‌الملل ندارند.»

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، که هشدار داده است هر کشوری که «هر نوع راه نجاتی» در اختیار ایران قرار دهد با پیامدهای اقتصادی مواجه خواهد شد، روز جمعه گفت واشنگتن در حال مشاهده «آنچه در این درگیری اتفاق می‌افتد» است.

ترامپ درباره ایران گفت: «آنها دوست دارند به توافق برسند اما به نظر من هنوز آماده توافق درست نیستند.»

در حالی که آمریکا عملاً کشتی‌های ایرانی را در بنادرشان محاصره کرده است، تنگه هرمز همچنان مسدود مانده و هزاران دریانورد در صدها کشتی در آن گرفتار شده‌اند.

بر اساس داده‌های ردیابی کشتی‌ها، روز پنجشنبه تنها چهار کشتی حامل کالا از این تنگه عبور کردند و هیچ‌کدام از آنها نفتکش‌های بزرگ حامل نفت خام یا کشتی‌های حامل گاز طبیعی مایع‌شده نبودند.

با این حال، ایران پس از درخواست‌های مکرر بغداد، به تعدادی از نفتکش‌های عراقی اجازه عبور از تنگه هرمز را داده است.

رسانه ها اعلام کردند دریافت مجوز ویژه برای نفتکش‌های عراقی یکی از درخواست‌های اصلی بغداد در جریان سفر محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، به عراق بوده است.

کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، گفت ارتش آمریکا به انتقال نفت با میانگین هفت‌روزه ۸ میلیون بشکه در روز از طریق تنگه کمک کرده است.

این رقم در مقایسه با بیش از ۲۰ میلیون بشکه در روز پیش از جنگ کاهش شدیدی داشته است؛ یعنی پیش از جنگ تقریباً یک بشکه از هر پنج بشکه نفت مصرف‌شده در جهان از این تنگه عبور می‌کرد.

در همین حال، ترامپ هنوز نتوانسته به اهدافی که در آغاز جنگ تعیین کرده بود، از جمله برچیدن برنامه هسته‌ای ایران، دست یابد. وضعیت برنامه هسته‌ای ایران همچنان نامشخص است، زیرا بازرسان سازمان ملل از سال ۲۰۲۵ از دسترسی به ایران محروم بوده‌اند.

در میانه این تحولات به نظر می رسد که بزودی با یکی از سه سناریو احتمالی مواجه شویم.

این احتمال وجود دارد که در روز دوشنبه دولت ترامپ مانند سایر تهدیدهای خود یک قدم عقب بنشیند و خبر از پیشرفت مذاکرات بدهد و این بار نیز تحریم های سخت علیه ایران اعمال نشود.

سناریو دوم این است که این طرح اعلام و عملیاتی شود و پس از مدت کوتاهی با شکل گیری نرمش از سوی طرفین و با آغاز روندی مذاکراتی به فراموشی سپرده شود.

احتمال سوم نیز این است که این تحریم های سخت اقتصادی تا زمان انتخابات میان دوره ای آمریکا ادامه پیدا کند و پس از آن با حملات نظامی همراه شود تا تغییری در میدان شکل دهد.

هر کدام از این ۳ سناریو، طرفدارانی دارد اما به نظر می رسد که دو مولفه به شکل جدی روی این سناریوها موثر است. نخست، میزان استقمات روی مواضع فعلی و دوم نتایج انتخاباتی که بزودی در آمریکا و اسرائیل برگزار می شود.