مدرسه و تحصیل از مهمترین شاخصهایی است که میزان پیشرفت هر کشور را نشان میدهد. آینده هر جامعه از کلاسهای درس آغاز میشود؛ از همان جایی که کودکان و نوجوانان خواندن، اندیشیدن، زیستن و ساختن فردای خود را میآموزند. در کلاس درس است که استعدادها کشف میشود، اعتمادبهنفس شکل میگیرد و زیربنای توسعه انسانی ریخته میشود. از همین رو، ساخت مدرسه فقط برپا کردن چند دیوار و چند کلاس نیست، بلکه ساختن آینده یک نسل و سرمایهگذاری برای فردای یک جامعه است. هر مدرسهای که ساخته یا نوسازی میشود، در واقع گامی برای کاهش نابرابری، تقویت عدالت آموزشی و فراهم کردن فرصتهای برابر برای دانشآموزان است.
فرسودگی پنهان پشت آمارها
اگرچه سرانه فضای آموزشی خراسان جنوبی در مجموع ۷/۶ مترمربع به ازای هر دانشآموز اعلام میشود و از متوسط کشوری بالاتر است، اما این تصویر کلی، همه واقعیت را نشان نمیدهد. پشت این عدد، مناطقی قرار گرفتهاند که هنوز با کمبود شدید فضا، فرسودگی ساختمانها و نیاز جدی به بازسازی روبهرو هستند. مهمتر از همه بیرجند است؛ شهری که پایینترین سرانه آموزشی استان را با ۷/۴ مترمربع به ازای هر دانشآموز دارد و حتی از میانگین کشوری ۴۵/۵ مترمربع نیز پایینتر ایستاده است.
مدیرکل نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس خراسان جنوبی، تصویری روشن از ابعاد این نیاز ارائه میکند و میگوید: «در استان ۹۷۱ کلاس نیازمند تخریب و بازسازی است و برای این منظور به ۳۲ هزار میلیارد ریال اعتبار نیاز داریم. تلاش ما این بوده مدارسی که هنوز به عمر مفید خود نرسیدهاند و از نظر کارشناسی قابل استفاده هستند، بازسازی شوند، اما هر جا نیاز به تخریب باشد، این کار حتماً انجام خواهد شد.»
حامد رخسارپور با اشاره به اولویت دولت در حوزه مدرسهسازی میافزاید: «از آنجا که مدرسهسازی یکی از اولویتهای مهم دولت چهاردهم است، نهضت توسعه عدالت آموزشی در کشور اجرا شده و خراسان جنوبی از استانهای موفق در اجرای این طرح است.»
این موفقیت، اما به معنای پایان مشکلات نیست. فرسودگی مدارس، به ظاهر ساختمان ختم نمیشود، بلکه مسئله امنیت، آرامش و کیفیت آموزش است. کلاس فرسوده، پنجره شکسته، تجهیزات قدیمی، نبود فضای مناسب و تراکم بالای دانشآموز، همگی زنجیرهای از مشکلات را میسازند که مستقیماً بر یادگیری اثر میگذارند. در استانی زلزلهخیز مانند خراسان جنوبی، این نگرانی دوچندان میشود و نوسازی مدارس دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر است. رخسارپور با تأکید بر گستردگی فعالیتهای میدانی میگوید: «اکنون ۱۳۷ پروژه مدرسهسازی در خراسان جنوبی در حال فعالیت است و حتی در شرایط دشوار هم کارها متوقف نشده است؛ بخش خصوصی و خیران هم پای کار هستند.»
خیران، ستون امید مدرسهسازی
در سالهایی که محدودیت اعتبارات دولتی، سرعت رفع کمبودها را کاهش داده، نقش خیران مدرسهساز در خراسان جنوبی پررنگتر از همیشه شده است. مشارکت ۳۵۰ میلیارد تومانی خیران، نشانهای از زنده بودن حس مسئولیت اجتماعی در استانی است که مردم آن بارها نشان دادهاند آموزش را سرمایهای عمومی میدانند.
رخسارپور درباره این همراهی میگوید: «سال گذشته خیران ۳۵۰ میلیارد تومان برای مدرسهسازی در خراسان جنوبی مشارکت کردند و خیران خرد نیز میتوانند از طریق سامانه «بساز» در تأمین تجهیزات و هوشمندسازی مدارس مشارکت داشته باشند.»
او تعداد خیران مدرسهساز استان را ۱۲۰ نفر اعلام میکند، اما توضیح میدهد که بیش از ۶۰۰ نفر در مجمع خیران ثبتنام کردهاند و بیش از ۹۰ درصد پروژههایی که ساخته میشود، با همت و مشارکت خیران است.
در قالب نهضت مدرسهسازی، ۱۰۵ طرح آموزشی با حدود ۴۷۰ کلاس درس و بیش از ۷۳ هزار مترمربع زیربنا در خراسان جنوبی تعریف شده و تاکنون دهها طرح به بهرهبرداری رسیده است. برای مهر امسال نیز افتتاح ۲۱ طرح آموزشی شامل ۸۷ کلاس درس هدفگذاری شده است. این اعداد گرچه امیدآفرینند، اما وقتی کنار نیاز ۳ هزار میلیارد تومانی برای رفع فرسودگی قرار میگیرند، روشن میشود که مشارکت کنونی هنوز تنها آغاز راه است.
در مناطق روستایی، مشارکت مردم جلوهای ملموستر پیدا کرده است. نهضت توسعه عدالت در فضاهای آموزشی، با همراهی مردم محلی، گروههای جهادی و خیران، نشان داده که مدرسهسازی میتواند به یک حرکت جمعی تبدیل شود. استفاده از گروههای جهادی متخصص برای ساختوساز، تعمیر، رنگآمیزی و بهسازی مدارس، بخشی از این ظرفیت اجتماعی است که در سالهای اخیر فعالتر شده است.
از سوی دیگر، نیازهای آموزشی استان تنها به مدارس عادی محدود نیست. نماینده مردم بیرجند، درمیان و خوسف، با اشاره به فرسودگی زیرساختهای آموزشی در مناطق مرزی میگوید: «انتظار ما این است که به شکل ویژه به زیرساختهای آموزشی استانهای مرزی توجه شود، چراکه نیازها کاملاً ضروری و فوری است.»
سیدحسن هاشمی درباره پژوهشسرای بیرجند نیز تصریح میکند: «این مرکز با وجود ظرفیتهای علمی بالا از نظر تجهیزات و زیرساختها فرسوده است.»
او بر لزوم تجهیز استان به فناوریهای نوین، از جمله زیرساختهای هوش مصنوعی تأکید دارد و میگوید: استعدادهای درخشان خراسان جنوبی نباید با حداقل امکانات رشد کنند.
این نماینده مجلس همچنین از ضرورت توجه به مدارس عشایری، چندپایه و هنرستانها سخن میگوید و تأکید میکند: «قابل قبول نیست دانشآموز مناطق مرزی و عشایری نتواند به سطح استاندارد آموزشی دست یابد، در حالی که از استعداد بالایی برخوردار است.»
در همین چارچوب، موضوع بهرهگیری از مسئولیت اجتماعی معادن، سازمانها و نهادها نیز اهمیتی ویژه پیدا میکند. سال گذشته نیز استاندار خراسان جنوبی از قول مساعد رئیس سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور برای تأمین اعتبار ویژه و تسریع در روند تخریب و بازسازی مدارس فرسوده خبر داده بود. آن وعدهها امروز باید در میدان عمل سنجیده شوند؛ جایی که دانشآموز، معلم و خانواده بیش از هر چیز به نتیجه نیاز دارند نه تکرار جلسه و آمار. واقعیت این است که خراسان جنوبی با همه پیشینه درخشان آموزشی خود، امروز در نقطهای قرار گرفته که باید با تصمیمهای جدیتر، سرعت بیشتری به نوسازی مدارس بدهد. حذف مدارس کانکسی و نبود مدارس سنگی در استان، اتفاق مثبتی است، اما تا رسیدن به مدارس ایمن، مجهز، هوشمند و متناسب با نیازهای روز، فاصله باقی است. اگر دولت با تأمین اعتبارات پایدار، خیران با تداوم حضور مؤثر، مردم با مشارکت اجتماعی و نهادهای مسئول با پیگیری بیوقفه وارد میدان بمانند، میتوان امید داشت که کلاسهای فرسوده یکی پس از دیگری جای خود را به فضاهایی امن و شایسته بدهند.
