آخرین لفاظیهای دولت ترامپ در حالی است که تنگه حیاتی هرمز در خلیج فارس همچنان به روی کشتیرانی بسته است و بازارهای انرژی و مالی جهانی را تحت تأثیر قرار داده است. پیش از جنگ، حدود ۲۰ درصد از نفت و گاز طبیعی جهان از طریق این آبراه حمل میشد. با افزایش هزینههای بنزین و سایر هزینههای زندگی، این جنگ به طور فزایندهای در ایالات متحده منفور میشود.
بازارهای آمریکا چگونه به «جنگ اقتصادی» ترامپ واکنش نشان دادهاند؟
جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران، تنگه هرمز، تنها مسیر اقیانوس آزاد که تولیدکنندگان نفت خلیج فارس میتوانند صادرات خود را از طریق آن انجام دهند، فلج کرده است. پیش از جنگ، روزانه حدود ۱۳۰ کشتی از این تنگه عبور میکردند. اکنون به سختی تعداد انگشتشماری از آن عبور میکنند. این امر بازارهای انرژی و مالی جهانی را به شدت آشفته کرده است.
به دنبال تهدیدات اقتصادی ترامپ علیه ایران در روز چهارشنبه، قیمت جهانی نفت خام صبح پنجشنبه به بالاترین حد خود در یک ماه گذشته رسید و نفت خام برنت - معیار جهانی - از ۹۳ دلار در هر بشکه فراتر رفت. صبح جمعه، قیمت برنت در هر بشکه ۹۳.۲۸ دلار باقی ماند. در ایالات متحده، نفت خام ایالات متحده روز پنجشنبه به ۸۶.۷۰ دلار در هر بشکه رسید. صبح جمعه، حدود ۸۶.۲۰ دلار معامله شد.
در همین حال، بازارهای سهام ایالات متحده بدترین ضرر خود را در سه هفته گذشته تجربه کردند. شاخص میانگین صنعتی داو جونز با ۷۰۳.۸۴ واحد یا ۱.۳۲ درصد کاهش، عصر پنجشنبه در ۵۲۷۵۹.۲۱ واحد بسته شد. شاخص S&P ۵۰۰ با ۰.۸۷ درصد کاهش، در ۷۶۴۱.۱۶ واحد بسته شد. صبح جمعه، شاخصهای ایالات متحده نشانههایی از ثبات را نشان دادند.
فردریک اشنایدر، عضو ارشد غیرمقیم شورای امور جهانی خاورمیانه، خاطرنشان کرد که بازده اوراق خزانهداری 30 ساله ایالات متحده به بالای 5.25 درصد رسید که نزدیک به بالاترین حد خود در دو دهه پس از اعلام ترامپ است. این نشان میدهد قیمت اوراق قرضه ایالات متحده در حال کاهش است زیرا سرمایهگذاران از آنها اجتناب میکنند و این نشاندهنده بیاعتمادی به آمریکای ترامپ است.
اسکات بسنت، وزیر خرانهداری آمریکا، از یک اقدام اضطراری برای دو برابر کردن بازخرید بدهیهای بلندمدت خزانهداری به حداقل 4 میلیارد دلار خبر داد، اما این اقدام بازار را آرام نکرد. اشنایدر به الجزیره گفت: «این یک سیگنال قوی است، زیرا قدرتمندترین خزانهداری جهان مجبور شد به اقدامات فوقالعاده متوسل شود و نتوانست بازار را آرام کند.»
آیا ایالات متحده نیز با فشار اقتصادی گستردهتر روبرو است؟
بله. تحلیلگران میگویند هم ایران و هم آمریکا فشار اقتصادی جنگ واشنگتن علیه تهران را احساس کردهاند. اشنایدر به الجزیره گفت: «جنگ اقتصادی تنگه هرمز را بسته نگه میدارد که باعث بالا ماندن [قیمت] نفت میشود. اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده انتظار ندارد تولید خلیج فارس تا اوایل سال ۲۰۲۷ به سطح قبل از جنگ بازگردد و این کمبود، تورم آمریکا را تشدید میکند که به بازار اوراق قرضه دامن میزند، جایی که آسیب واقعی اکنون در حال نمایان شدن است.»
وی افزود که این جنگ، با وجود داشتن صنعت نفتی که قادر به تأمین نیازهای خود است، آسیبپذیریهای ایالات متحده را آشکار کرده است: «ایالات متحده از نظر فنی در حوزه انرژی خودکفاست، اما ایزوله نیست. قیمت بنزین و هزینههای زندگی به طور کلی موضوع اصلی در سال انتخابات میاندورهای هستند. اما فدرال رزرو نمیتواند نرخها را برای حمایت از اقتصاد رو به رکود کاهش دهد، بدون اینکه همان تورمی را که شوک نفتی ایجاد میکند، تشدید کند.»
به علاوه، این هفته، بهروزرسانی وزارت خزانهداری نشان داد کل بدهی آمریکا برای اولین بار در تاریخ - دو سال زودتر از حد انتظار - از ۴۰ تریلیون دلار فراتر رفته که دلیل آن هزینههای جنگ و کاهش مالیات شرکتها توسط ترامپ است. اشنایدر خاطرنشان کرد که ایالات متحده همچنین باید اقتصاد متحدان خود را در نظر بگیرد: «کشورهای خلیج فارس و اقتصادهای شرق آسیا بیشترین آسیب را از این جنگ دیدهاند و همچنین از بزرگترین دارندگان داراییهای آمریکا هستند.»
چهارشنبه شب، ترامپ همچنین هشدار داد که هر کشوری که «مؤسسات مالی، مشاغل، فرودگاهها یا نهادهای دولتی» آن به تهران کمک کنند، با «عواقب اقتصادی عظیمی» روبرو خواهد شد. ساعاتی پیش از آن، امارات متحده عربی، که مدتهاست مرکز تجاری ایران است، پس از متهم کردن ایران به شلیک موشک به خاک خود، تحریم نامحدودی را اعلام کرد، اقدامی که تحلیلگران با توجه به وابستگی ایران به دسترسی مالی امارات، آن را مهم خواندند.
روز جمعه، ترامپ در جمع هوادارانش گفت که پرداخت «کمی بیشتر برای بنزین» ارزش تضمین این را دارد که «یک کشور بسیار شرور»، یعنی ایران، سلاح هستهای نداشته باشد. با این حال، مذاکرات صلح بین واشنگتن و تهران، که شامل قابلیتهای هستهای ایران میشود، هنوز جدی نشده است، زیرا بحران در تنگه هرمز ادامه دارد. ایران در حال حاضر در حال مذاکره با عمان در مورد مدیریت آینده تنگه است که قبل از حمله ایالات متحده برای همه کشتیهای تجاری آزاد و باز بود.
ایران میگوید در این مورد مستقیماً با ایالات متحده صحبت نخواهد کرد و تا زمانی که موضوع هرمز و همچنین سایر شرایطی که برای مذاکرات تعیین کرده به طور کامل حل و فصل نشود، وارد مذاکره نخواهد شد. کارشناسان میگویند امید کمی برای پایان موفقیتآمیز در چشمانداز وجود دارد.
علاوه بر این، با وجود ادعای ترامپ مبنی بر اینکه نیروهای آمریکایی «کنترل کامل» تنگه هرمز را در دست دارند، دادههای تحلیلی الجزیره و کپلر، آژانس اطلاعات دریایی، نشان میدهد اپراتورهای کشتی در حال حاضر ممکن است بیش از اینکه از محاصره دریایی ایالات متحده در همان منطقه بترسند، از گرفتار شدن در محاصره تنگه توسط ایران بترسند.
میزان محبوبیت ترامپ در آمریکا اکنون به پایینترین سطح خود در دوران ریاست جمهوری او رسیده و اکثریت قریب به اتفاق آمریکاییها نگرانند که جنگ علیه ایران مدت زمان بسیار طولانی طول بکشد. طبق گزارش انجمن اتومبیل آمریکا، مصرفکنندگان از زمان آغاز جنگ در ماه فوریه شاهد افزایش چشمگیر قیمت سوخت بودهاند و هزینه بنزین در مقایسه با یک سال پیش تقریباً یک سوم افزایش یافته است.
طبق نظرسنجی رویترز/ایپسوس، تنها ۳۳ درصد از پاسخدهندگان عملکرد شغلی ترامپ را تأیید کردند. میزان محبوبیت با پایینترین میزان مشاهدهشده در دسامبر ۲۰۱۷ در دوره اول ریاست جمهوری او مطابقت دارد. ترامپ که با وعده مهار تورم و جلوگیری از جنگهای طولانیمدت وارد عرصه رقابتهای انتخاباتی شده بود، در ابتدا متعهد شد که درگیری با ایران تنها چند هفته طول خواهد کشید.
