عدالت باید در زندگی روزمره مردم احساس شود - حکمرانی هوشمند

عضو هیئت مدیره اندیشکده اقامه عدل معتقد است تحقق عدالت تنها به وجود قوانین و حقوق رسمی محدود نمی‌شود، بلکه شهروندان باید بتوانند برخورداری از حقوق، فرصت‌های منصفانه و رفتار برابر در برابر قانون را در زندگی روزمره خود تجربه کنند؛ ازاین‌رو، سیاست‌گذاری عادلانه علاوه بر جبران محرومیت‌ها، باید بر اصلاح ساختارها و سازوکارهایی متمرکز شود که زمینه شکل‌گیری نابرابری را فراهم می‌کنند. به گزارش پایگاه خبری حکمرانی هوشمند، هومن قاپچی، عضو هیئت‌مدیره اندیشکده اقامه عدل، در یادداشتی با بررسی ابعاد مختلف عدالت در سیاست‌گذاری عمومی، بر ضرورت فاصله‌گرفتن از رویکردهای صرفاً جبرانی و حرکت به سمت شناسایی و اصلاح ریشه‌های ساختاری بی‌عدالتی تأکید کرده است.

قاپچی با طرح این دیدگاه که «عدالت در ایران باید احساس شود؛ چه‌بسا در زمینه‌هایی هست، اما حس نمی‌شود»، معتقد است ارزیابی وضعیت عدالت نباید تنها به بررسی قوانین و عملکرد رسمی نهادها محدود بماند. به باور او، سیاست‌گذار باید هم‌زمان سه موضوع را بررسی کند: نحوه توزیع واقعی حقوق و فرصت‌ها، کیفیت فرایندهای تصمیم‌گیری و تجربه شهروندان از مواجهه با نهادهای عمومی.

از نگاه این پژوهشگر، احساس بی‌عدالتی به‌تنهایی اثبات‌کننده تضییع حق در همه موارد نیست؛ همان‌طور که رضایت عمومی نیز لزوماً عادلانه‌بودن ساختارها را نشان نمی‌دهد. بااین‌حال، نادیده‌گرفتن برداشت مردم از عدالت، بخشی از واقعیت اجتماعی را از دید سیاست‌گذاران پنهان می‌کند. عدالت باید پیش از شکل‌گیری محرومیت محقق شود

قاپچی برای توضیح اهمیت اصلاحات ساختاری، به حوزه سلامت اشاره می‌کند؛ جایی که هزینه درمان ممکن است به مانعی جدی برای دسترسی افراد به خدمات ضروری تبدیل شود. از دیدگاه او، مسئله فقط کمک به بیمار کم‌درآمد نیست، بلکه باید بررسی کرد چرا برخورداری از خدمات اساسی تا این اندازه می‌تواند به توان مالی افراد وابسته باشد.

بر اساس داده‌های سازمان جهانی بهداشت که در پایگاه بانک جهانی منتشر شده، حدود ۴۳٫۱۵ درصد از هزینه‌های جاری سلامت ایران در سال ۲۰۲۳ از پرداخت مستقیم خانوارها تأمین شده است. قاپچی این شاخص را به‌تنهایی برای اثبات میزان محرومیت درمانی کافی نمی‌داند، اما آن را یکی از موضوعات مهم برای بررسی عدالت در نظام سلامت معرفی می‌کند. …