پایان مهلت ۶۰ روزه ایران و آمریکا و سنگینی وزن صلح در برابرجنگ

آرمان امروز-سرویس دیپلماسی: مقام‌های آمریکایی در روزهای اخیر به طور غیررسمی تأکید کرده‌اند که کاخ سفید به‌خوبی آگاه است مهلت تعیین‌شده برای روز دوشنبه بدون تحقق اهداف اصلی تفاهم‌نامه اسلام‌آباد سپری خواهد شد. این تفاهم‌نامه که در ژوئن ۲۰۲۶ با میانجی‌گری پاکستان و حمایت قطر امضا شد، قرار بود زمینه را برای بازگشایی کامل و پایدار تنگه هرمز، پایان محاصره دریایی آمریکا و پیشروی به سوی توافق نهایی فراهم کند.

با این حال، مقام‌های آگاه در واشنگتن اذعان می‌کنند که هیچ‌یک از این اهداف کلیدی تا زمان پایان مهلت محقق نشده و کاخ سفید از مدت‌ها پیش این واقعیت را پذیرفته است.

به گفته این مقام‌ها، کاخ سفید از همان هفته‌های نخست اجرای تفاهم‌نامه متوجه شد که درگیری با ایران به‌تدریج از یک رویارویی نظامی مستقیم به یک جنگ اقتصادی تمام‌عیار تبدیل شده است.

محدودیت‌های باقی‌مانده بر صادرات نفت ایران، مشکلات تردد کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز، نوسانات شدید قیمت انرژی و فشارهای مالی متقابل، اکنون اصلی‌ترین میدان نبرد را تشکیل می‌دهند.

در حالی که تبادل آتش نظامی کاهش یافته، رقابت بر سر کنترل جریان نفت، دارایی‌های مسدودشده و دسترسی به بازارهای جهانی همچنان ادامه دارد و هر دو طرف از ابزارهای اقتصادی برای حفظ موقعیت خود استفاده می‌کنند. این تغییر ماهیت درگیری باعث شده است که تحقق مفاد تفاهم‌نامه، به‌ویژه بازگشایی بی‌قیدوشرط و بدون عوارض تنگه هرمز، با موانع پیچیده‌تری روبه‌رو شود.

میانجی‌های پاکستان و قطر همچنان نقش کانال ارتباطی میان واشنگتن و تهران را ایفا می‌کنند و پیام‌ها را در هر دو جهت منتقل می‌سازند. با این وجود، مقام‌های آمریکایی تأکید دارند که این تبادل پیام‌ها تاکنون به پیشرفت ملموس و قابل اندازه‌گیری منجر نشده است.

جلسات فنی و رایزنی‌های غیرمستقیم ادامه دارد، اما بر سر مسائل محوری مانند شرایط دقیق مدیریت تنگه هرمز، زمان‌بندی رفع کامل محدودیت‌های دریایی و سازوکارهای نظارت بر اجرای تعهدات، اختلاف‌های اساسی پابرجا مانده است. هیچ نشانه‌ای از نزدیک شدن طرفین به یک راه‌حل عملی در کوتاه‌مدت دیده نمی‌شود و بن‌بست دیپلماتیک همچنان حاکم است.

در این میان، پاکستان به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین میانجی‌ها ارزیابی‌هایی ارائه می‌دهد که از دیدگاه مقام‌های آمریکایی خوش‌بینانه‌تر از واقعیت میدانی است.

این ارزیابی‌ها اغلب بر وجود روندی رو به پیشرفت تأکید می‌کنند و تصویری از حرکت تدریجی به سوی توافق ترسیم می‌سازند. به گفته منابع آمریکایی، این رویکرد عمدی است و هدف آن ایجاد فضایی روانی است که بتواند به شکستن بن‌بست کمک کند.

پاکستان امیدوار است با القای حس پیشرفت، انگیزه طرفین برای ادامه مذاکرات را حفظ کند و از فروپاشی کامل چارچوب تفاهم‌نامه جلوگیری نماید. با این حال، مقام‌های واشنگتن معتقدند این خوش‌بینی بیش از حد می‌تواند انتظارات غیرواقع‌بینانه‌ای ایجاد کند و در نهایت به ناامیدی بیشتر منجر شود.

کاخ سفید در ارزیابی‌های داخلی خود به این نتیجه رسیده که بدون تحقق اهداف اصلی تفاهم‌نامه، عبور از مهلت دوشنبه اجتناب‌ناپذیر است. این مهلت که به‌عنوان نقطه عطف برای رسیدن به توافق نهایی در نظر گرفته شده بود، اکنون به نمادی از فاصله میان وعده‌ها و واقعیت‌های میدانی تبدیل شده است.

بازگشایی کامل تنگه هرمز که یکی از ستون‌های اصلی تفاهم‌نامه به شمار می‌رفت، هنوز با مشکلات عملی و اختلاف‌های تفسیری مواجه است. ایران بر شرایط خاصی برای مدیریت آبراه تأکید دارد و آمریکا نیز بر بازگشت به وضعیت پیش از درگیری و حذف هرگونه محدودیت اصرار می‌ورزد. این شکاف باعث شده است که جریان عادی تجارت دریایی همچنان مختل بماند و بازارهای جهانی انرژی با نااطمینانی روبه‌رو باشند.

مقام‌های آمریکایی همچنین اشاره می‌کنند که تبدیل شدن درگیری به جنگ اقتصادی، هزینه‌های سنگینی برای هر دو طرف به همراه داشته است.

فشار بر اقتصاد ایران از یک سو و تأثیرات تورمی و اختلال در زنجیره تأمین انرژی برای اقتصادهای غربی از سوی دیگر، انگیزه‌های متفاوتی برای ادامه یا پایان دادن به وضعیت فعلی ایجاد کرده است.

در چنین شرایطی، میانجی‌گری‌های پاکستان و قطر اگرچه کانال ارتباطی را باز نگه داشته‌اند، اما نتوانسته‌اند شکاف‌های اساسی را پر کنند. پیام‌های رد و بدل‌شده بیشتر جنبه تشریفاتی پیدا کرده‌اند و فاقد محتوای عملی برای حل اختلافات هستند.

با وجود این ارزیابی‌های واقع‌بینانه در کاخ سفید، تلاش‌ها برای حفظ چارچوب دیپلماتیک ادامه دارد. مقام‌های آمریکایی معتقدند که حتی اگر مهلت دوشنبه بدون نتیجه بگذرد، این به معنای پایان کامل مسیر مذاکره نیست، اما نشان‌دهنده نیاز به بازنگری اساسی در رویکردهاست.

پاکستان همچنان سعی دارد با ارائه چشم‌اندازی مثبت‌تر، فضای سیاسی را برای ازسرگیری گفت‌وگوهای جدی‌تر آماده کند. با این حال، واقعیت‌های روی زمین نشان می‌دهد که بدون پیشرفت ملموس در اجرای مفاد تفاهم‌نامه، به‌ویژه در مورد تنگه هرمز، هرگونه تمدید مهلت یا ادامه مذاکرات با چالش‌های جدی روبه‌رو خواهد بود.

کاخ سفید این وضعیت را به‌عنوان یک واقعیت پذیرفته و خود را برای سناریوهای مختلف پس از عبور از مهلت آماده کرده است. این ارزیابی‌ها نشان‌دهنده درک عمیق از پیچیدگی‌های موجود و محدودیت‌های ابزارهای دیپلماتیک فعلی است.