اومانیسم دیجیتال

مرتضی چگینی، استاد فلسفه علم /   فناوری چه نوع جامعه‌ای می‌سازد؟ مارک کوکلبرگ، فیلسوف فناوری و استاد دانشگاه وین، معتقد است مسأله اصلی عصر دیجیتال نه خود فناوری، بلکه نسبت آن با قدرت، آزادی و دموکراسی است. روزگاری گفته می‌شد فناوری ابزاری خنثی است و این انسان است که به آن معنا می‌دهد، تجربه دو دهه اخیر نشان داده است که این تصور دیگر برای فهم جهان دیجیتال کافی نیست. شبکه‌های اجتماعی، موتورهای جست‌وجو، پلتفرم‌های ارتباطی، کلان‌داده‌ها و سامانه‌های هوشمند، در حال بازتعریف شیوه های اندیشیدن، تصمیم‌گیری، ارتباط برقرار کردن و حتی اعمال قدرت در جامعه‌اند. از این رو، فناوری به یکی از مسائل بنیادین «فلسفه سیاسی» بدل شده است. مارک کوکلبرگ از جمله اندیشمندانی است که می‌کوشد با عبور از نگاه صرفاً فنی یا اخلاقی به فناوری، آن را در پرتو مفاهیمی چون قدرت، عدالت، آزادی و دموکراسی تحلیل کند. اهمیت این رویکرد در آن است که به ما یادآوری می‌کند آینده جوامع، بیش از آنکه به خود فناوری وابسته باشد، به نحوه سازمان‌دهی سیاسی و اجتماعی آن بستگی دارد.

از اخلاق فناوری  تا سیاست فناوری

بیشتر بحث‌های عمومی درباره فناوری حول موضوعاتی مانند حریم خصوصی، امنیت اطلاعات، تبعیض الگوریتمی یا مسئولیت شرکت‌های فناوری شکل گرفته است. این مسائل بی‌تردید اهمیت دارند، اما به باور مارک کوکلبرگ، تنها بخشی از ماجرا را توضیح می‌دهند. از نگاه او، اینکه یک الگوریتم تا چه اندازه منصفانه عمل می‌کند یا یک سامانه هوشمند چه میزان خطا دارد، مسأله‌ای مهم است، اما پرسش بنیادین‌تر این است که این فناوری‌ها چه نوع روابط قدرتی را ایجاد می‌کنند و چه تغییری در ساختار جامعه بوجود می‌آورند. …