در بخشی از این گزارش آمده است؛
کمبود دارو دیگر فقط به داروهای خاص، خارجی یا گرانقیمت محدود نیست؛ حالا گاهی برای پیدا کردن یک مسکن، داروی معده یا بعضی داروهای اعصاب و آرامبخش هم باید چند داروخانه را گشت. مسئله فقط «نبودن دارو» نیست؛ گاهی دارو در کشور وجود دارد اما نه همیشه، نه در همه داروخانهها و نه درست زمانی که بیمار به آن نیاز دارد. نسخهای که در یک داروخانه کامل نمیشود
بیمار نسخهای پنجقلمی روی پیشخوان میگذارد؛ دو قلم موجود است، یکی شاید جایگزین داشته باشد و دو قلم دیگر هنوز از شرکت پخش نرسیدهاند. نسخه دوباره جمع میشود و جستوجو در داروخانه بعدی ادامه پیدا میکند.
در ماههای اخیر نام برخی داروهای معمولی و پرمصرف نیز در میان اقلامی شنیده شده که دسترسی به آنها دشوار شده است؛ از کلونازپام، آسنترا و بوسپیرون گرفته تا کلیدینیومسی و حتی ژلوفن.
همین موضوع معنای کمبود را تغییر داده است. بیمار دیگر الزاماً دنبال یک داروی خاص یا خارجی نیست؛ ممکن است نسخهای برای سردرد، اضطراب یا مشکل گوارشی داشته باشد و انتظار داشته باشد همان داروخانه اول نسخهاش کامل شود. دارو هست؛ اما دسترسی به آن پایدار نیست
پشت پیشخوان داروخانه، کمبود همیشه به معنای نایابی کامل نیست. ممکن است دارویی هفته قبل رسیده باشد، چند روز فروخته شود و دوباره موجودی آن به صفر برسد؛ بدون اینکه زمان محموله بعدی مشخص باشد.
به همین دلیل یک بیمار ممکن است همان دارو را در یک داروخانه پیدا نکند اما چند خیابان آنطرفتر به آن برسد. برای شبکه توزیع این وضعیت شاید «موجودی نامنظم» باشد، اما برای بیماری که دارویش را همان روز لازم دارد، نتیجه چیزی جز کمبود نیست.
آخرین آمار اعلامشده نزدیک نیمه مرداد از ۴۲ قلم کمبود دارویی حکایت داشت، اما گزارش میدانی اقتصادنیوز نشان میدهد دشواری دسترسی فقط با شمار اقلام موجود در فهرست رسمی اندازهگیری نمیشود. سؤال مهمتر این است که بیمار برای کامل کردن یک نسخه چند داروخانه را باید بگردد. دارو ایرانی است؛ پس چرا پیدا نمیشود؟
یکی از پرسشهای تکراری بیماران این است که چرا بعضی داروهای تولید داخل نیز کمیاب میشوند. پاسخ در زنجیرهای قرار دارد که پشت جعبه دارو دیده نمیشود.
بخشی از مواد مؤثره، مواد جانبی، بستهبندی و نهادههای صنعت دارو همچنان به واردات وابستهاند. بنابراین حتی یک داروی ایرانی هم میتواند تحتتأثیر ارز، واردات مواد اولیه و اختلال حملونقل قرار گیرد.
از سوی دیگر، اثر این اختلالها الزاماً همان روز در داروخانه دیده نمیشود؛ کارخانه ذخیره مواد اولیه دارد، شرکت پخش موجودی انبار و داروخانه چند بسته در قفسه. ممکن است مشکلی ماهها قبل آغاز شده باشد و بیمار تازه امروز نتیجه آن را با یک جمله بشنود: «فعلاً نداریم.» داروی ارزان هم باید برای تولیدکننده صرف داشته باشد
بخشی دیگر از مشکل به اقتصاد تولید برمیگردد. داروهای قدیمی و معمولی ممکن است قیمت پایینی داشته باشند، اما هزینه ماده اولیه، بستهبندی، حملونقل، نیروی انسانی و سرمایه در گردش ثابت نمانده است.
اگر قیمت نهایی یک دارو نتواند هزینه تولید آن را پوشش دهد، تولید بعضی اقلام برای کارخانه صرفه اقتصادی کمتری پیدا میکند و کاهش تولید میتواند در نهایت خودش را در قفسه خالی داروخانه نشان دهد.
در مقابل، افزایش مستقیم قیمت هم راهحل سادهای نیست؛ زیرا ممکن است دارو دیگر کمیاب نباشد اما بیمار توان خرید آن را از دست بدهد. اینجاست که نقش بیمه و نحوه تأمین مالی زنجیره دارو اهمیت بیشتری پیدا میکند. گاهی دارو هست، اما سهم همه نیست
گزارش میدانی اقتصادنیوز از لایه دیگری نیز حکایت دارد؛ نحوه مدیریت موجودی محدود داخل داروخانهها. بعضی بیماران روایت کردهاند که داروخانهها در شرایط کمبود، بخشی از موجودی بعضی داروها را برای بیماران ثابت، نسخههای مشخص یا مراجعهکنندگان پزشکان نزدیک نگه میدارند.
در مواردی دیگر نیز گفته میشود داروخانه ممکن است یک قلم کمیاب را برای نسخهای نگه دارد که چند قلم دیگر آن نیز همانجا قابل تحویل است. این رفتار را نمیتوان به همه داروخانهها تعمیم داد، اما نشان میدهد کمبود طولانیمدت میتواند خود داروخانه را هم به سمت اولویتبندی موجودی سوق دهد.
برای بیمار اما مرز میان دو جمله هر روز مبهمتر میشود: «دارو نیست» و «دارو هست، اما به من نمیرسد.» «نداریم» نباید پاسخ معمول یک نسخه معمولی باشد
قفسه داروخانه آخرین حلقه بازار داروست، اما نخستین جایی است که خرابی تمام حلقههای پیش از آن برای بیمار دیده میشود.
برای همین شاید در کنار پرسش «چند قلم کمبود رسمی داریم؟» باید پرسید چند نسخه در همان داروخانه اول کامل میشود، بیمار برای پیدا کردن یک داروی معمولی چند بار باید شهر را بگردد و روزانه چند بار جمله «فعلاً نداریم» پشت پیشخوان تکرار میشود؟
وقتی این جمله از نسخه بیماران خاص عبور کند و به داروهای معمولی برسد، مسئله دیگر فقط کمبود چند قلم دارو نیست؛ مسئله از بین رفتن اطمینان بیمار از این است که دارویی که امروز پیدا کرده، ماه بعد هم در دسترس خواهد بود.
همچنین بخوانید دردِ دارو؛ نسخه بیماران در صف، گرانی و بازار سیاه چندپاره میشود | اگر پول داشته باشی، میتوانی از مریضت نگهداری کنی! اقداماتِ جزیرهای در بازار دارو | صبور: اثر تحریم بر حوزه دارو 30 درصد است | تجربه جنگ ثابت کرد باید بروکراسیها را کنار زد تصویر نگرانکننده از قفسه خالی داروخانهها؛ چرا نسخههای ساده کامل پیچیده نمیشوند؟ | گاهی دارو هست اما سهم همه نیست! حذفِ خاموش و خودخواسته دارو از نسخه درمان بیمار | فاصله معنادار دسترسی به دارو در ایران با استانداردهای جهانی
