در چنین شرایطی قدرت ملی تنها با اتکای صرف به ساختارهای رسمی و ظرفیتهای سختافزاری تضمین نمیشود بلکه نیازمند بسیج شدن هدفمند نیروی اجتماعی مومن، آگاه، آموزشدیده و سازمانیافته است.
از همین منظر، فرمان انتصاب فرمانده جدید سازمان بسیج مستضعفین را باید فراتر از یک جابهجایی مدیریتی فهم کرد. این فرمان درواقع نقشه راهی برای بازتعریف نسبت بسیج با اقتضائات جدید کشور است. تصریح رهبر انقلاب به «تعمیق و گسترش فرهنگ بسیج و مقاومت» برای تحقق شعار «هر ایرانی، یک بسیجی» و نیز تاکید بر بهرهگیری از «ظرفیت آحاد مردم مبعوثشده و اقشار میلیونی جانفدا» نشان میدهد مسأله امروز، صرفا حفظ ساختار موجود نیست بلکه جهش بهسوی یک سازماندهی نوین، پویا و چندلایه از ظرفیت مردمی است.
این تعبیرات بسیار فراتر از ادبیات شعاریاند. وقتی در متن حکم از «آحاد مردم مبعوثشده» سخن گفته میشود، مقصود آن است که در لحظههای حساس، بدنه اجتماعی کشور آمادگی برخاستن، حضور و ایثار دارد. وقتی از «اقشار میلیونی جانفدا» یاد میشود، سخن از یک ذخیره راهبردی مردمی است که باید از سطح اعلام آمادگی، به سطح شبکه اقدام، مسئولیتپذیری و نقشآفرینی مؤثر ارتقا یابد. این همان نقطهای است که حکمرانی اسلامی باید خود را نشان دهد: تبدیل شور اجتماعی به نظم انقلابی و تبدیل سرمایه عاطفی به توان مسألهحلکن ملی.
در این چارچوب، سازماندهی داوطلبان جانفدا یک ضرورت دفعی و موقت نیست بلکه بخشی از معماری جدید قدرت ملی است. اگر این ظرفیت در قالبی هوشمند، شفاف، ماموریتمحور و متناسب با نیازهای واقعی کشور فعال نشود، بخشی از بزرگترین امکان راهبردی نظام بلااستفاده خواهد ماند، اما اگر این سازماندهی بهدرستی صورت گیرد، میتوان از آن برای افزایش تابآوری ملی، ارتقای امنیت مردمی، تقویت همبستگی اجتماعی، کمک به حل مسائل اقتصادی و فرهنگی و گسترش خدمات عمومی اثرگذار بهره گرفت.
فرمان انتصاب، چهار جهتگیری کلان را پیش روی مدیریت جدید بسیج قرار داده که هر یک، مستقیما با موضوع سازماندهی داوطلبان جانفدا پیوند دارد.
نخست، تعمیق فرهنگ بسیج و مقاومت است. این بدان معناست که سازماندهی جدید نباید صرفا اداری یا آماری باشد. مسأله اصلی، ساختن انسانی است که هم مومن و باانگیزه باشد، هم بصیر و منضبط، هم آماده خدمت و هم آماده دفاع. سازماندهی واقعی از تربیت آغاز میشود، نه از ثبتنام.
دوم، تقویت شبکه اطلاعات مردمی، مهارتافزایی و بهرهگیری از فناوریهای نوین برای مقابله مردمپایه با تهدیدات دشمن است. این بند، معنای بسیار مهمی دارد: تهدیدات جدید با سازوکارهای قدیمی دفع نمیشوند. بسیج امروز باید بتواند در سطح محلات، اصناف، دانشگاهها، مساجد و گروههای اجتماعی، از ظرفیت مردمی برای رصد آسیبها، کشف گسلها، تقویت هوشیاری عمومی و ارتقای آمادگی ملی استفاده کند. این امر البته مستلزم آموزش، ساماندهی دقیق، تقسیم ماموریت و انضباط تشکیلاتی است.
سوم، تعامل مؤثر با نهادهای حاکمیتی و عمومی و توسعه گروههای جهادی و بسیج اقشار و محلات با محوریت مسجد است. این محور نشان میدهد الگوی مطلوب، انزوا یا موازیکاری نیست بلکه شبکهسازی اجتماعی در دل حکمرانی اسلامی است. داوطلب جانفدا باید در نسبت با مسائل واقعی جامعه تعریف شود: از محرومیتزدایی و خدمات اجتماعی تا کاهش آسیبهای اجتماعی، از تقویت انسجام محلهای تا کمک به حل گرههای معیشتی و فرهنگی.
محوریت مسجد نیز در این میان، نه صرفا یک نشانه سنتی بلکه یک انتخاب هوشمندانه برای پیوند هویت دینی، اعتماد اجتماعی و سازماندهی مردمی است.
چهارم، ترویج فرهنگ بسیجی بهعنوان الگوی مقاومت و پایداری مردمی است. معنای راهبردی این بند آن است که سازماندهی داخلی این ظرفیت عظیم، فقط برای مصرف درونمرزی نیست بلکه میتواند به یک الگوی الهامبخش در سطح منطقهای و جهانی تبدیل شود؛ الگویی که نشان دهد چگونه یک ملت میتواند بر پایه ایمان، مردمباوری و سازمان اجتماعی، در برابر فشارهای مرکب بایستد.
بر این اساس، دوره جدید بسیج را باید دوره بازآرایی ماموریتها دانست. امروز دیگر کافی نیست که از ظرفیت میلیونی سخن گفته شود. باید این ظرفیت به نقشه عملیاتی حکمرانی مردمی تبدیل شود. این نقشه میتواند شامل چند اولویت باشد:
*سازماندهی تخصصی داوطلبان براساس مهارت، سن، حرفه و جغرافیا
*پیوند نیروهای مردمی با ماموریتهای مشخص در حوزههای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و امنیت محلهمحور
*طراحی نظام آموزش، ارزیابی و ارتقای مستمر برای داوطلبان
*بهرهگیری از فناوری برای ارتباط، هماهنگی، هشدار سریع و مدیریت شبکهای
*در نهایت، تعریف شاخصهای روشن برای سنجش اثرگذاری واقعی این ظرفیت در حل مسائل کشور
انتخاب فرماندهی که هم سابقه مدیریت در بسیج دارد، هم با مسائل پیچیده امنیتی و اطلاعاتی آشناست و هم درگیر میدان واقعی مبارزه با فساد و نابسامانیهای اقتصادی بوده، از این جهت معنادار است که دوره جدید، نیازمند جمع میان فهم امنیتی، قدرت سازماندهی، شناخت اجتماعی و رویکرد مسألهمحور است. این ترکیب اگر با هدایتهای مندرج در فرمان رهبری بهدرستی به میدان بیاید میتواند بسیج را یک گام بلند به جلو ببرد.
جمعبندی آنکه فرمان انتصاب فرمانده جدید سازمان بسیج را باید فراخوانی برای گذار از ظرفیت بالقوه به قدرت بالفعل مردمی دانست. امروز سازماندهی داوطلبان جانفدا نه یک انتخاب فرعی بلکه یک ضرورت ملی در تراز حکمرانی اسلامی است. هرچه این سازماندهی عمیقتر، هوشمندتر، مردمیتر و مسألهحلکنتر باشد، اقتدار ملی نیز پایدارتر، درونزاتر و الهامبخشتر خواهد شد.
