حرکت باید به سوی پساتجدد باشد، نه بازگشت به پیشاتجدد

حجت‌الاسلام و المسلمین سیدمحمد خاتمی در پیامی به آیین نکوداشت رضا داوری اردکانی نوشت:

«به نام پروردگار بزرگ که انسان را آفرید

و انسان را خردمند و آزاد آفرید

سخن گفتن از حضرت استاد داوری سخن گفتن از معرفت است و فضیلت، اعم از عقلی و اخلاقی.

این بزرگوار عمر شریف را (که دراز باد و همچون گذشته پربار!) در پی یافتن حقیقت (که بسی دیریاب است) گذرانده است و دلش به آهنگ درد و درک انسانی طپیده است که در بیشتر زمان‌ها در بند هوای نفس خود یا هوس قدرت‌های زورگو یا هر دو بوده است و رهائی این آفریده ممتاز خداوند را از این بند‌ها (که البته باید به دست خود انسان برداشته شود) خواسته است؛ و از این رو مدام او را هشدار و تذکر داده است و در نمودن راه کوتاهی نکرده است و همواره، به ویژه در مرحله اخیر عمر شریفش مسائل ایران و ایرانی مورد اهتمام بیشترشان بوده است.

تمدن جدید، پدیده‌ای شگفتی آوراست و دست‌آورد‌های شگرف و عظیمی برای بشریت داشته است و زندگی انسان‌ها را از رنج‌ها و محرومیت‌ها و ناخشنودی‌های فراوان رهانیده است؛ گرچه این دست‌آورد‌ها عادلانه و منصفانه میان بشریت تقسیم نشده و بخش‌هائی از جهان از این بابت دچار رنج‌های مضاعف شده است.

این پدیده بزرگ و شگفت‌انگیز، اما، بحران‌ها و درد‌های تازه‌ای را پدید آورده که پاره‌ای شناخته شده است و پاره دیگر هرچند که احساس یا به شهود دریافته می‌شود ولی به‌درستی درک و تعریف نشده است.

دانش جدید و زاده سترگ آن فن‌آوری (تکنولوژی) که بنا بوده است بهشت موعود دین‌ها را در زمین و برای انسان (که به‌جای خدا نشانده شده است) فراهم آورد، برای بشریت از جهاتی جهنمی به همان سوزانی که در بیان پیشینیان آمده است ایجاد کرده است.

آنچه بنا بود ابزاری باشد در استخدام و خدمت انسان برای بهبود زندگی و آسان کردن و لذت‌بخش کردن آن به تعبیری جان و جهان انسان را تسخیر کرده است که نمونه بارز آن را این روز‌ها در هیبت غول از بند رها شده توانمندِ (ولی بی احساس و عاطفه و...) به اصطلاح «هوش مصنوعی»‌ می‌بینیم که می‌تواند منشأ آینده بسیار وحشت‌آورتری از وضعیت کنونی برای بشر باشد، امری که حتی آفرینندگان این پدیده را نیز نگران کرده است. …