تلویزیون واقعنما یا Reality Television به مجموعهای از برنامهها و تولیدات تلویزیونی گفته میشود که محور اصلی آنها افراد واقعی و موقعیتهایی است که به زندگی واقعی شباهت دارند. برخلاف سریالها و فیلمهای داستانی که شخصیتها و اتفاقات آنها از ابتدا در فیلمنامه طراحی میشوند، در آثار واقعنما معمولاً افراد واقعی در برابر دوربین قرار میگیرند و در یک موقعیت مشخص واکنش نشان میدهند.
البته «واقعنما» به این معنا نیست که دوربین کاملاً بدون دخالت گروه تولید اتفاقات را ثبت میکند. انتخاب شرکتکنندگان، طراحی قوانین، تعیین مکان، هدایت روند برنامه و تدوین تصاویر، همگی میتوانند بر نتیجه نهایی تأثیر بگذارند. تلویزیون واقعنما چه تفاوتی با فیلم و سریال معمولی دارد؟
در یک فیلم داستانی، بازیگران نقش شخصیتهایی را بازی میکنند که از قبل توسط نویسنده و کارگردان طراحی شدهاند. اما در تلویزیون واقعنما، شرکتکنندگان اغلب با نام و شخصیت واقعی خودشان حضور دارند. ویژگی فیلم و سریال داستانی تلویزیون واقعنما شخصیتها بازیگران معمولاً افراد واقعی فیلمنامه از پیش نوشتهشده معمولاً بدون دیالوگهای کاملاً از پیش تعیینشده داستان طراحیشده بر اساس موقعیت و واکنش افراد شکل میگیرد کارگردانی کنترل بالا بر صحنه کنترل بیشتر بر موقعیت و روند برنامه تدوین برای ساخت روایت داستانی برای ایجاد ریتم و روایت از اتفاقات واقعی مکان ممکن است دکور یا لوکیشن باشد اغلب مکان واقعی یا محیط طراحیشده برای برنامه هدف روایت یک داستان سرگرمی، رقابت، مشاهده رفتار یا نمایش زندگی بازیگری عنصر اصلی معمولاً عنصر اصلی نیست فیلمهای واقعنما چه نوع آثاری هستند؟
اصطلاح «فیلم واقعنما» میتواند کمی گمراهکننده باشد، زیرا بخش بزرگی از تلویزیون واقعنما در قالب برنامه، مسابقه، مجموعه مستند و برنامههای چندقسمتی تولید میشود، نه فیلم سینمایی.
برای نمونه، یک برنامه ممکن است چند نفر را در یک خانه یا محیط مشخص قرار دهد و رفتار و روابط آنها را در طول چند هفته دنبال کند. برنامه دیگری میتواند گروهی از آشپزها را در یک رقابت واقعی قرار دهد و نتیجه هر قسمت بر اساس عملکرد خود شرکتکنندگان مشخص شود. مهمترین گونههای تلویزیون واقعنما گونه موضوع اصلی نمونه موقعیت مسابقه واقعنما رقابت افراد آشپزی، خوانندگی، ورزش استعدادیابی کشف استعداد خوانندگی، رقص، اجرا واقعنمای خانوادگی زندگی خانوادهها روابط خانوادگی و روزمره واقعنمای روابط روابط عاطفی و اجتماعی آشنایی و انتخاب شریک واقعنمای بقا زندگی در شرایط دشوار طبیعت، جزیره، مناطق دورافتاده واقعنمای سفر سفر و ماجراجویی سفر گروهی و کشف مکانهای جدید واقعنمای آشپزی رقابت آشپزی تهیه غذا در زمان محدود واقعنمای کسبوکار رقابت اقتصادی راهاندازی یا توسعه یک کسبوکار واقعنمای تغییر سبک زندگی تحول زندگی افراد تغییر ظاهر، خانه یا شیوه زندگی مستند واقعنما ثبت زندگی واقعی زندگی افراد یا گروههای اجتماعی چرا تلویزیون واقعنما محبوب شد؟
یکی از دلایل محبوبیت این برنامهها، احساس نزدیکی مخاطب با شرکتکنندگان است. تماشاگر به جای اینکه فقط داستان شخصیتهای خیالی را دنبال کند، با آدمهایی روبهرو میشود که ظاهراً شرایطی شبیه خودش دارند.
از طرف دیگر، غیرقابلپیشبینی بودن واکنش افراد باعث ایجاد جذابیت میشود. مخاطب نمیداند یک شرکتکننده در یک رقابت چه تصمیمی میگیرد، در برابر شکست چه واکنشی نشان میدهد یا در یک موقعیت اجتماعی چگونه رفتار خواهد کرد. واقعنما واقعاً واقعی است؟
این یکی از مهمترین پرسشها درباره این ژانر است که در پاسخ باید بگوییم نه کاملاً. واقعنما معمولاً ترکیبی از واقعیت و طراحی تلویزیونی است. اتفاقات ممکن است واقعی باشند، اما تهیهکنندگان برای ساخت برنامه تصمیم میگیرند چه کسانی کنار هم قرار بگیرند، چه چالشی انجام شود، چه تصاویری ضبط شود و کدام بخشها در تدوین نهایی باقی بماند.
بنابراین بهتر است به جای «واقعی» از واژه «واقعیتنما» استفاده کنیم؛ یعنی اثری که تلاش میکند زندگی یا رفتار واقعی انسانها را به شکل تلویزیونی نمایش دهد. فیلمها و برنامههای معروف واقعنما
در تلویزیون جهان، نمونههای فراوانی از این ژانر ساخته شده است: نام برنامه کشور/بازار اصلی نوع محور برنامه Survivor آمریکا بقا و رقابت زندگی و رقابت شرکتکنندگان در محیط دشوار Big Brother بینالمللی زندگی و روابط زندگی گروهی شرکتکنندگان در یک خانه The Amazing Race آمریکا سفر و مسابقه رقابت گروهها در سفر به نقاط مختلف MasterChef بینالمللی آشپزی رقابت آشپزها The Voice بینالمللی استعدادیابی کشف خوانندگان Keeping Up with the Kardashians آمریکا خانوادگی زندگی خانواده مشهور Shark Tank آمریکا کسبوکار ارائه ایدههای تجاری به سرمایهگذاران واقعنما در ایران
در ایران نیز طی سالهای اخیر برنامههایی با ساختار واقعنما بیشتر مورد توجه قرار گرفتهاند. مسابقات استعدادیابی، مسابقات آشپزی، برنامههای چالشی، مسابقات گروهی و برخی رئالیتیشوهای شبکه نمایش خانگی از نمونههای نزدیک به این قالب هستند.
تفاوت مهم این است که ساختار و محتوای برنامههای ایرانی با توجه به قوانین رسانهای، فرهنگی و اجتماعی کشور طراحی میشود. مزایا و معایب تلویزیون واقعنما مزایا معایب سرگرمی و جذابیت بالا امکان دستکاری روایت در تدوین ایجاد حس نزدیکی با شرکتکنندگان نمایش بیش از حد زندگی خصوصی امکان کشف استعدادهای جدید ایجاد رقابت و تنش مصنوعی هزینه تولید برخی قالبها کمتر از سریالهای داستانی احتمال ایجاد کلیشه درباره افراد امکان مشارکت مخاطب گاهی تأکید بیش از حد بر حاشیه تنوع موضوعی زیاد مرز میان واقعیت و نمایش همیشه روشن نیست چرا به آن «رئالیتیشو» هم میگویند؟
رئالیتیشو همان اصطلاح رایج انگلیسی برای بخش بزرگی از برنامههای واقعنماست. واژه Reality به معنای «واقعیت» و Show به معنای «نمایش» است؛ بنابراین میتوان آن را «نمایش واقعیت» یا «برنامه واقعنما» ترجمه کرد.
در این برنامهها، زندگی یا رفتار افراد واقعی به یک روایت تلویزیونی تبدیل میشود. به همین دلیل، رئالیتیشو را نمیتوان دقیقاً مستند و همچنین نمیتوان کاملاً داستانی دانست؛ بلکه در مرز میان واقعیت و سرگرمی تلویزیونی قرار میگیرد. جمعبندی
تلویزیون واقعنما ژانری است که از افراد واقعی، موقعیتهای واقعی یا موقعیتهای طراحیشده با واکنشهای واقعی افراد استفاده میکند. مسابقه، آشپزی، استعدادیابی، سفر، بقا، روابط و زندگی خانوادگی از مهمترین گونههای آن هستند.
نکته مهم این است که واقعنما را نباید با «ثبت کاملاً بیواسطه واقعیت» یکی دانست؛ زیرا دوربین، تهیهکننده، قوانین برنامه و تدوین، همگی در شکل دادن به تصویری که مخاطب میبیند نقش دارند. همین ترکیب واقعیت + طراحی تلویزیونی + سرگرمی دلیل اصلی جذابیت این ژانر برای مخاطبان است. تلویزیون واقعنما چیست؟ از واکنشهای واقعی مردم تا رئالیتیشوهای سرگرمکننده
تلویزیون واقعنما یا Reality TV یکی از گونههای پرطرفدار برنامهسازی تلویزیونی است که در آن، برخلاف فیلمها و سریالهای داستانی، معمولاً خبری از شخصیتهای کاملاً داستانی و بازیگران حرفهای نیست. در این برنامهها، افراد واقعی مانند مردم عادی، دانشجویان، ورزشکاران، متخصصان، اعضای خانواده یا گروههای دوستان در موقعیتهایی قرار میگیرند که واکنش و رفتار واقعی آنها را به نمایش میگذارد.
البته «واقعی بودن» در این ژانر به معنای نبود طراحی و کارگردانی نیست. تیم تولید معمولاً موقعیت، قوانین، چالشها، مکان و وظایف شرکتکنندگان را از قبل طراحی میکند؛ اما واکنش شرکتکنندگان در برابر این شرایط الزاماً از روی یک فیلمنامه از پیش نوشتهشده نیست. تلویزیون واقعنما چگونه کار میکند؟
در یک برنامه واقعنما، تهیهکنندگان ابتدا یک موقعیت یا چارچوب مشخص طراحی میکنند. سپس شرکتکنندگان وارد این موقعیت میشوند و بر اساس شخصیت، تجربه، تصمیمگیری و شرایطی که با آن مواجه هستند، واکنش نشان میدهند.
برای مثال، ممکن است چند نفر در یک مسابقه آشپزی قرار بگیرند و از آنها خواسته شود در مدت مشخصی یک غذا آماده کنند. قوانین مسابقه و وظیفه شرکتکنندگان از قبل تعیین شده است، اما اینکه هر فرد چگونه عمل کند، چه تصمیمی بگیرد، شکست بخورد یا موفق شود، لزوماً از قبل نوشته نشده است. به همین دلیل، عنصر مهم در این ژانر، پیشبینیناپذیری رفتار انسانها است. آیا برنامههای واقعنما کاملاً واقعی هستند؟
پاسخ این سؤال خیر است.
برنامههای واقعنما در نقطهای میان واقعیت و نمایش قرار دارند. اتفاقات ممکن است واقعی باشند، اما نحوه شکلگیری و ارائه آنها تحت تأثیر گروه تولید است.
تهیهکنندگان انتخاب میکنند چه افرادی در کنار یکدیگر قرار بگیرند، چه چالشی برای آنها طراحی شود، دوربینها چه چیزی را ثبت کنند و در نهایت کدام تصاویر در تدوین نهایی قرار بگیرد.
بنابراین بهتر است Reality TV را «واقعیتنما» بدانیم، نه «واقعیت محض». تفاوت مهم واقعیتنما با سریال داستانی ویژگی سریال داستانی برنامه واقعنما شرکتکنندگان عمدتاً بازیگران حرفهای عمدتاً افراد واقعی شخصیتها از قبل در فیلمنامه تعریف میشوند معمولاً با هویت واقعی خود حضور دارند فیلمنامه بخش اصلی تولید است معمولاً متن دیالوگ از پیش نوشتهشده وجود ندارد موقعیت برای روایت داستان ساخته میشود برای ایجاد یک تجربه یا چالش طراحی میشود واکنش افراد بازیشده و تمرینشده معمولاً واکنش واقعی شرکتکنندگان نتیجه از ابتدا توسط داستان مشخص میشود میتواند در طول برنامه تغییر کند تدوین برای روایت داستان برای شکل دادن به روایت اتفاقات واقعی چه کسانی در برنامههای واقعنما حضور دارند؟
یکی از ویژگیهای مهم این ژانر، استفاده از افرادی است که لزوماً بازیگر حرفهای نیستند.
ممکن است شرکتکنندگان یک برنامه شامل مردم عادی، دانشجویان، دانشمندان جوان، ورزشکاران، آشپزها، خوانندگان، صاحبان کسبوکار، اعضای یک خانواده یا گروهی از دوستان باشند.
حضور این افراد باعث میشود مخاطب احساس کند با شخصیتهایی روبهرو است که زندگی و واکنشهایشان به دنیای واقعی نزدیکتر از شخصیتهای داستانی است. آیا شرکتکنندگان برای همه چیز آزاد هستند؟
خیر. شرکتکنندگان معمولاً در چارچوبی مشخص فعالیت میکنند.
برای مثال: قوانین برنامه از قبل تعیین شده است. زمان انجام هر چالش مشخص است. محل برگزاری برنامه از قبل انتخاب میشود. وظایف شرکتکنندگان طراحی میشود. ممکن است داور یا مجری روند مسابقه را هدایت کند. دوربینها و گروه تولید بر روند ضبط نظارت دارند.
اما در داخل این چارچوب، نحوه تصمیمگیری و واکنش شرکتکنندگان میتواند غیرقابل پیشبینی باشد.
همین موضوع یکی از جذابترین بخشهای رئالیتیشو محسوب میشود. چرا رئالیتیشوها جذاب هستند؟
بخش مهمی از جذابیت این برنامهها به این موضوع برمیگردد که مخاطب نمیتواند تمام اتفاقات را از قبل پیشبینی کند.
در یک فیلم داستانی، نویسنده و کارگردان میدانند شخصیت قرار است چه کاری انجام دهد. اما در یک برنامه واقعنما، شرکتکننده ممکن است تصمیمی بگیرد که حتی برای سازندگان برنامه نیز کاملاً قابل پیشبینی نباشد.
رقابت، هیجان، اختلاف نظر، همکاری، شکست، موفقیت و واکنشهای احساسی میتوانند به بخشی از روایت تبدیل شوند. مهمترین گونههای برنامههای واقعنما
تلویزیون واقعنما تنها به یک نوع برنامه محدود نمیشود و زیرگونههای متنوعی دارد. نوع رئالیتیشو محور اصلی نمونه محتوا مسابقهای رقابت شرکتکنندگان عبور از مراحل و رسیدن به فینال استعدادیابی کشف استعداد خوانندگی، آشپزی یا اجرا آشپزی رقابت غذایی تهیه غذا در زمان محدود بقا زندگی در شرایط سخت طبیعت و محیطهای دشوار سفر و ماجراجویی تجربه مکانهای جدید رقابت یا سفر گروهی خانوادگی زندگی افراد روابط و اتفاقات خانوادگی روابط اجتماعی تعامل افراد دوستی، رقابت و انتخاب کسبوکار رقابت اقتصادی ارائه ایده و راهاندازی کسبوکار چالشی انجام مأموریتهای خاص چالشهای فیزیکی یا ذهنی طنز و سرگرمی ایجاد موقعیتهای خندهدار بازی و واکنش شرکتکنندگان مسابقات سرگرمی؛ یکی از معروفترین گونههای واقعنما
یکی از شناختهشدهترین شکلهای Reality Show، مسابقات همراه با سرگرمی است.
در این قالب، گروهی از شرکتکنندگان وارد یک رقابت میشوند و باید مراحل مختلفی را پشت سر بگذارند. ممکن است در هر مرحله فرد یا گروهی حذف شود تا در نهایت چند نفر به مرحله نهایی برسند.
در چنین برنامههایی، علاوه بر نتیجه مسابقه، روابط میان شرکتکنندگان، تصمیمهای ناگهانی، واکنشها، رقابت و اتفاقات پیشبینینشده نیز به بخش مهمی از جذابیت برنامه تبدیل میشود. «جوکر» یک رئالیتیشو است؟
بله، «جوکر» را میتوان در دسته رئالیتیشوهای سرگرمی و کمدی قرار داد.
در این برنامه، گروهی از چهرهها در یک فضای مشخص قرار میگیرند و باید تلاش کنند دیگران را بخندانند، در حالی که خودشان نباید بخندند. قانون و چارچوب مسابقه از قبل تعیین شده است، اما واکنشها، شوخیها، تلاش برای خنداندن دیگران و موقعیتهایی که میان شرکتکنندگان شکل میگیرد، بخش اصلی جذابیت برنامه را تشکیل میدهد.
به همین دلیل، «جوکر» نمونهای از برنامههایی است که از یک قالب از پیش طراحیشده برای ایجاد موقعیتهای واقعی و واکنشهای پیشبینینشده استفاده میکند. تفاوت رئالیتیشو با مستند چیست؟
رئالیتیشو و مستند هر دو میتوانند از افراد و اتفاقات واقعی استفاده کنند، اما هدف و ساختار آنها متفاوت است.
مستند معمولاً با هدف شناخت، بررسی یا روایت یک موضوع واقعی ساخته میشود؛ در حالی که رئالیتیشو بیشتر بر سرگرمی، رقابت، تعامل افراد و ایجاد موقعیت جذاب برای مخاطب تمرکز دارد.
برای مثال، مستندی درباره زندگی یک دانشمند تلاش میکند زندگی و فعالیتهای او را روایت کند؛ اما یک رئالیتیشو ممکن است چند دانشمند را در یک مسابقه یا چالش قرار دهد تا واکنش آنها در یک موقعیت خاص به تصویر کشیده شود. مرز میان واقعیت و نمایش
یکی از بحثهای مهم درباره تلویزیون واقعنما، مرز میان واقعیت و نمایش است. اگرچه شرکتکنندگان ممکن است دیالوگهای خود را از قبل حفظ نکرده باشند، اما شرایطی که در آن قرار میگیرند، کاملاً طبیعی و تصادفی نیست. تیم تولید برای رسیدن به یک برنامه جذاب، موقعیتها را طراحی میکند و سپس نتیجه این موقعیتها را ثبت و تدوین میکند.
از سوی دیگر، تدوین میتواند نقش بسیار مهمی داشته باشد. ممکن است ساعتها فیلمبرداری انجام شود، اما تنها چند دقیقه از آن در نسخه نهایی برنامه دیده شود. بنابراین تصویری که مخاطب میبیند، واقعیتی انتخابشده و تدوینشده است. چرا به آن «Reality Show» میگویند؟
عنوان Reality Show از ترکیب دو واژه انگلیسی Reality به معنای «واقعیت» و Show به معنای «نمایش» ساخته شده است. در فارسی، اصطلاح «برنامه واقعنما» یا «تلویزیون واقعنما» برای آن استفاده میشود؛ زیرا این برنامهها تلاش میکنند بخشی از رفتار، زندگی یا واکنش واقعی افراد را در برابر دوربین به نمایش بگذارند.
بنابراین میتوان گفت رئالیتیشو نه کاملاً فیلم داستانی است و نه ثبت خام و بدون دخالت واقعیت؛ بلکه ترکیبی از افراد واقعی، موقعیتهای طراحیشده، واکنشهای واقعی و تدوین تلویزیونی است. جمعبندی
تلویزیون واقعنما ژانری است که در آن افراد واقعی در موقعیتهایی طراحیشده قرار میگیرند و رفتار و واکنش آنها در برابر این شرایط به تصویر کشیده میشود.
نکته کلیدی این است که موقعیت از قبل طراحی میشود، اما نتیجه الزاماً از قبل نوشته نشده است. به همین دلیل، واکنش شرکتکنندگان میتواند بخش مهمی از جذابیت برنامه را شکل دهد.
مسابقات، استعدادیابی، آشپزی، بقا، سفر، روابط، برنامههای خانوادگی و رئالیتیشوهای طنز از مهمترین گونههای این ژانر هستند و در ایران نیز نمونههایی مانند «جوکر» توانستهاند این قالب را در میان مخاطبان تلویزیون و نمایش خانگی محبوب کنند.
در نهایت، واقعنما را باید روایت تلویزیونیِ واقعیت در یک چارچوب از پیش طراحیشده دانست؛ جایی که مرز میان واقعیت، سرگرمی و نمایش عمداً به هم نزدیک میشود. پایان خبر / رکنا / کدخبر 1242489
اخبار وبگردی را در اینجا بخوانید: فیلم/ آذری خوانی مهران مدیری در کنسرت غوغا به پا کرد/ اجرای متفاوت نابغه طنز با استقبال تماشاگران مشاهده خبر خبر ویژه فیلم های تلویزیون واقع نما چیست؟ آدم فروشی زنجیره ای دزدان در مشهد
