کامیون‌های نفتکش؛ جایگزین هرمز؟

خط لوله کرکوک–جیهان، خطوط قدیمی عبوری از سوریه و طرح‌های متعدد برای ایجاد مسیرهای تازه، هیچ‌کدام نتوانستند وابستگی صادراتی بغداد به بصره را به‌طور جدی کاهش دهند. اما بحران، کاری را پیش برده که سال‌ها برنامه‌ریزی و وعده نتوانسته بود انجام دهد. فشار برای حفظ جریان صادرات، مسیر خشکی سوریه را بار دیگر به یک گزینه عملی تبدیل کرده است. تغییر شرایط سیاسی سوریه نیز در این میان بی‌اهمیت نیست. پایان سال‌ها درگیری و باز شدن نسبی فضای همکاری منطقه‌ای، کریدوری را که برای دهه‌ها عملا از نقشه صادرات نفت کنار گذاشته شده بود، دوباره قابل استفاده کرده است. با این حال، آنچه این تحول را معنادارتر می‌کند، صرفا بازگشت یک مسیر قدیمی نیست، بلکه آمادگی بغداد برای پذیرش هزینه بالای آن است. عراق ظاهرا در شرایط کنونی، «تداوم جریان صادرات» را بر «حداقل‌سازی هزینه صادرات» ترجیح داده است. حجم هدف این مسیر، حدود ۱۲۰ تا ۱۵۰هزار بشکه در روز اعلام شده است؛ رقمی که در مقایسه با تولید حدود ۴.۵‌میلیون بشکه‌ای عراق در اکتبر، کمتر از ۴درصد به شمار می‌رود. دریچه اضطراری

 از این منظر، مسیر سوریه نمی‌تواند جایگزین بنادر جنوبی عراق باشد. اما اهمیت آن در حجم نیست، بلکه در نقشی است که می‌تواند به‌عنوان یک دریچه اضطراری ایفا کند. هزینه این دریچه نیز قابل‌توجه است. تخفیف حدود ۳۸دلاری برای هر بشکه نفت سنگین نسبت به قیمت مرجع، بخش مهمی از هزینه ریسک و تضمین جریان عرضه را منعکس می‌کند. علاوه بر آن، حدود ۱۲دلار به ازای هر بشکه برای حمل کامیونی و ترانزیت از مسیر سوریه در نظر گرفته شده است؛ در شرایطی که چرخه رفت‌وبرگشت کامیون‌ها می‌تواند تا پنج روز طول بکشد و ظرفیت ناوگان نیز محدودیت طبیعی این مسیر است. در نتیجه، انتقال نفت عراق از راه سوریه را نمی‌توان یک گزینه اقتصادی ارزان دانست. این مسیر در شرایط عادی احتمالا توان رقابت با صادرات دریایی را ندارد؛ اما در یک بحران، معیار تصمیم‌گیری تغییر می‌کند. ارزش یک مسیر جایگزین، دیگر فقط با هزینه حمل سنجیده نمی‌شود، بلکه «دسترس‌پذیری» و توان حفظ جریان درآمد نیز به بخشی از قیمت آن تبدیل می‌شود. …