حضرت فاطمه(س)؛ از ولایت‌پذیری تا مسئولیت اجتماعی

همشهری‌آنلاین- علی‌الله سلیمی: کتاب «حماسه فاطمی؛ بازخوانی نقش حضرت فاطمه در دفاع از امامت» با محوریت مباحثی در راستای پاسخ به شبهات و پرسش‌های بی‌پاسخ مخالفان شیعه، اثری قابل توجه در زمینه جایگاه والای حضرت زهرا(س) در دفاع از امامت محسوب می‌شود که مطالعه آن می‌تواند در روشنگری مباحث تاریخی موثر باشد. یکی از ویژگی‌های قابل توجه کتاب، سازمان‌دهی مباحث در دو محور اصلی «بیدارگری» و «پاسداری» است. این تقسیم‌بندی کمک می‌کند نقش حضرت فاطمه(س) تنها در قالب اعتراض به رویدادهای پس از رحلت پیامبر(ص) بررسی نشود، بلکه تلاش ایشان برای تبیین حقیقت امامت و پاسداری از آن هم مورد توجه قرار گیرد. در بخش بیدارگری، خطبه‌ها، احتجاج‌ها و مطالبات حضرت فاطمه(س) از منظر روشنگری و آگاهی‌بخشی بررسی می‌شود و در بخش پاسداری، ابعاد مختلف دفاع ایشان از جایگاه ولایت و امامت مورد توجه قرار می‌گیرد.

در این میان، پرداختن به ماجرای فدک و بررسی استدلال‌های مطرح‌شده درباره آن، از جمله حدیث «لا نورث»، اهمیت ویژه‌ای دارد. کتاب تلاش می‌کند این ماجرا را در بستر تاریخی و اعتقادی خود قرار دهد و نشان دهد چرا مطالبه فدک در مواضع حضرت فاطمه(س) جایگاهی فراتر از یک مسئله اقتصادی پیدا می‌کند. همچنین بررسی حوادث مربوط به هجوم به خانه حضرت، شهادت فرزند ایشان و دفن شبانه، از دیگر موضوعاتی است که در بازخوانی این دوره تاریخی مورد توجه قرار گرفته است. نکته دیگر، توجه کتاب به برخی پرسش‌ها و شبهات درباره زندگی و مواضع حضرت فاطمه(س) است؛ از جمله مسئله گریه‌های ایشان، چگونگی وفات، ولایت تکوینی، اختلاف با ابوبکر و موضوع خانه‌های مدینه. پرداختن به این پرسش‌ها نشان می‌دهد که اثر صرفاً به بازگویی رویدادهای شناخته‌شده بسنده نمی‌کند و تلاش دارد برخی از مباحث مناقشه‌برانگیز تاریخی و اعتقادی را هم در معرض بررسی قرار دهد.

با این حال، شاید مهم‌ترین دستاورد چنین بازخوانی‌ای، توجه دادن مخاطب به تفاوت میان ولایت‌پذیری به‌عنوان یک باور و ولایت‌پذیری به‌عنوان یک مسئولیت باشد. در برداشت نخست، فرد به امامت اعتقاد دارد و آن را می‌پذیرد؛ اما در برداشت دوم، این اعتقاد در موقعیت‌های حساس تاریخی به رفتار و کنش اجتماعی تبدیل می‌شود. …