از یاس تا الماس؛ راز ماندگاری شاهکار احمد عزیزی در شعر فاطمی

مثنوی «عطر گل یاس»، یادگار ماندگار زنده‌یاد استاد احمد عزیزی، از آن اتفاق‌های کمیاب در شعر آیینی روزگار ماست؛ سروده‌ای که مرثیه را از بند تکلّف و تکرار رهانید و با بیانی زلال، آیینه‌دار سوگ بانوی دو عالم، حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها شد.

دو مصرعی که در حافظهٔ عاطفی ایران ماندگار شد.

سی سالی از آن روز می‌گذرد که این دو مصرعِ مأنوس بر زبان‌ها افتاد و برای همیشه در حافظهٔ عاطفی این سرزمین نشست:

«حضرت زهرا دلش از یاس بود

دانه‌های اشکش از الماس بود»

این نغمه که از خلوص جان برخاسته، بی‌هیچ تکلّفی راهش را به عمیق‌ترین لایه‌های عاطفهٔ مخاطبان گشود و هنوز، پس از دهه‌ها، از زنده‌ترین و اصیل‌ترین روایت‌های این اندوه آسمانی به‌شمار می‌رود.

کشف زبانی و تلاقی یاس و الماس

در تاریخ ادبیات معاصر ما، انگشت‌شمارند آثاری که توانسته‌اند چنان در تاروپود زبان و باور مردم ریشه بدوانند که شعر، بزرگ‌تر و بلندآواتر از نام سراینده‌اش بایستد. «عطر گل یاس» دقیقاً چنین خصلتی دارد؛ اثری که به تعبیر حسین اسرافیلی، «کاربرد واژهٔ یاس برای حضرت فاطمه سلام الله علیها از ابداعات ماندگار احمد عزیزی بود» و به اشارهٔ عبدالجبار کاکایی، «این کشف زبانی بعدها به یک جریان رایج در شعر آیینی بدل شد.»

در کانون زیبایی‌شناختی این اثر، با تلاقی دو تصویر عمیق روبه‌روییم: لطافت شکنندهٔ «یاس» و درخشش تراش‌خوردهٔ «الماس». استاد گران‌قدرم، دکتر محمدرضا روزبه، که در دورهٔ دکتری توفیق شاگردی و بهره‌مندی از محضر علمی ایشان را داشته‌ام، در تبیین این ویژگی می‌نویسد: «این اثر تجلی تخیلی کهکشانی و آتشفشانی مهارناپذیر از خلاقیت است که عاطفهٔ دینی را با تخیل شاعرانه پیوند می‌زند.» عزیزی در روزگاری دست به این معماری زبانی زد که شعر آیینی اغلب در حصار وزن‌های مألوف و مضامین تکراری نفس می‌کشید. او با همنشینی یاس و الماس، هم مظلومیت و شکنندگی آن سوگ بزرگ را به تصویر کشید و هم به اندوه و اشک، صلابت و پیراستگیِ گوهر بخشید. …