پایتخت مشروطه در معرض فرسایش 

۱۴ مهر در تقویم رسمی کشور «روز تهران» نام گرفته است؛ روزی که به تشکیل نخستین جلسه مجلس شورای ملی در تهران و رسمیت‌یافتن جایگاه پایتخت در جریان مشروطه گره خورده است. اما تهران امروز فقط یادگار یک پایتخت ۲۳۰ ساله نیست؛ شهری است با محلات، گذرها، باغ‌ها، بازارها و بناهایی که بخشی از حافظه تاریخی آن را ساخته‌اند و همچنان برای حفاظت به برنامه نیاز دارند. در حالی که بخشی از این میراث در دهه‌های گذشته از میان رفته، هنوز بخش قابل‌توجهی از بافت تاریخی تهران باقی مانده است؛ میراثی که به باور کارشناسان، پیش از رسیدن به نقطه بحران باید شناسایی، پایش و حفاظت شود.

با وحیدرضا شهاب موحد، کنشگر و پژوهشگر حوزه بافت تاریخی، گفت‌وگویی داشته‌ایم که در ادامه می‌خوانید:

  وقتی از تهران تاریخی حرف می‌زنیم، دقیقاً درباره چه چیزی صحبت می‌کنیم؟

 

یکی از اشتباهات رایج این است که تاریخ تهران را از پایتخت‌شدن آن در دوره قاجار آغاز کنیم؛ درحالی‌که پایتختی یکی از نقاط عطف مهم تاریخ تهران است، نه آغاز آن. تهران پیش از قاجار، در پیوند تاریخی با ری شکل گرفته و در دوره صفوی، با احداث حصار شاه‌طهماسبی، وارد مرحله مهمی از توسعه شهری شده است.

از طرف دیگر، تهران تاریخی فقط مجموعه‌ای از بناهای قدیمی نیست. محلات، گذرها، بازارها، میدانگاه‌ها، باغ‌ها، قنات‌ها، تکایا، حمام‌ها، مساجد، اماکن مذهبی متعلق به ادیان و جوامع مختلف و حتی نام‌های تاریخی و خاطرات مردم، بخشی از میراث این شهرند.

ارزش محلات تاریخی نیز فقط به چند خانه و بنای شاخص محدود نمی‌شود؛ ساختار گذرها، بازارچه‌ها، تنوع اجتماعی و مذهبی، بناها، فضاهای عمومی و زندگی مردم در کنار یکدیگر هویت یک محله تاریخی را شکل داده‌اند. اگر چند بنای تاریخی را حفظ کنیم، اما این ساختار و روابط را از بین ببریم، بخش مهمی از میراث آن محله را از دست داده‌ایم.

   تهران چه میزان از میراث تاریخی خود را از دست داده است؟

  …