اسکرین‌شات حافظه‌ای که فراموش نمی‌کند

محمد آقاسی-جامعه‌شناس:  77 سال پیش، جورج اورول، از جهانی نوشت که در آن قدرت می‌توانست گذشته را پاک کند و دوباره بنویسد. امروز در جهانی زندگی می‌کنیم که هرکسی می‌تواند گذشته را اسکرین‌شات بگیرد و نگه دارد. برخلاف دوره‌های قبل که به حافظه خودمان اتکا می‌کردیم، بارها دیده‌ام دانشجویان و دانش‌آموزانم سر کلاس درس، به‌جای توجه به مفهوم، از صفحه پاورپوینت عکس می‌گیرند؛ آن‌هم به امید فرصتی که مجدد مطالعه کنند. در زمانی، تعداد شماره‌ تلفن‌هایی که از بر بودیم، نشانه قدرت میان هم‌سالان و دیگران بود. اما در آن دوره فراموشی نقصی نبود که باید برطرف شود، بلکه سازوکاری طبیعی برای ادامه زندگی بود. فناوری اسکرین‌شات در پلتفرم‌ها، جریان بی‌پایان اطلاعات را با یک فشار کوچک روی صفحه، به یک «چیز» تبدیل می‌کند. یعنی تصویری که می‌توان آن را نگه داشت، دوباره دید، برای کسی فرستاد یا سال‌ها بعد به آن رجوع کرد. ما دیگر فقط خاطره نمی‌سازیم، خاطره را ذخیره می‌کنیم. اسکرین‌‌شات، در ابتدا، برای «بعد» گرفته می‌شود؛ بعدی که شاید هرگز نیاید، اما تصویری در گوشی باقی می‌ماند. آنچه انسان ممکن است با گذشت زمان فراموش کند، حافظه دیجیتال گوشی می‌تواند سال‌ها نگه دارد. از پیام پاک‌شدنی، استوری ۲۴ساعته، قیمتی که بالا می‌رود، صفحه‌ای که شاید بسته شود و حتی از گفت‌وگویی که هنوز تمام نشد، اسکرین‌شات می‌گیریم. از همین‌جا، یک ابزار ساده به یک فناوری اجتماعی حافظه تبدیل شده و تغییری مهم اتفاق افتاده است. در فرهنگ پلتفرمی، موقتی‌بودن، بیش از آنکه ویژگی واقعی باشد، یک قرارداد است. قراردادی که اسکرین‌شات می‌شکند. حافظه هم دیگر فقط برای به‌یادآوردن … …