وی با اشاره به تأکیدات رهبر شهید انقلاب اسلامی رضوان الله تعالی علیه در جلسات بررسی آسیبهای اجتماعی افزود: «تصمیمات باید جدیتر، ریزتر، عملیاتیتر و برنامهایتر پیش برود» و موضوع آسیبهای اجتماعی و اعتیاد، مسئلهای فراقوهای است که مسئولیت آن تنها بر عهده قوه مجریه نیست و قوه مقننه، قوه قضاییه، نیروهای مسلح، شهرداریها، نهادهای انقلابی و سایر دستگاهها نیز در آن سهیم هستند.
قاسمیان ادامه داد: طرح «مراکز امید و زندگی» رویکردی جدید برای تکمیل و جامعکردن خدمات موجود است که بر مبنای بررسی تجارب کشورهای مختلف، تجربیات داخلی، ارزیابیهای کارشناسی، اصول و قوانین کشور و حقوق شهروندی طراحی شده و اجرای اثربخش برنامههای استاندارد درمان، بازتوانی، کاهش آسیب، توانمندسازی، حمایت اجتماعی و بازاجتماعیشدن بهبودیافتگان را دنبال میکند.
پاسخ به چالشهای مراکز ماده ۱۶
مشاور دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر با اشاره به بررسی وضعیت گذشته و موجود مراکز ماده ۱۶ گفت: در سالهای گذشته، کارشناسان، جامعهشناسان و سیاستگذاران نقدهایی را نسبت به برخی چالشهای ساختاری، عملکردی و هویتی این مراکز مطرح کردهاند و طرح مراکز امید و زندگی در راستای پاسخ به همین چالشها و ارتقای کیفیت خدمات تدوین شده است.
وی همچنین بر ضرورت توجه جدیتر به نظام مراقبت پس از ترخیص تأکید کرد و گفت: آییننامه مراقبت پس از خروج از سوی ریاست قوه قضاییه ابلاغ شده، اما از ظرفیت این آییننامه به اندازه کافی استفاده نشده است و لازم است این ظرفیت قانونی در مسیر حمایت از بهبودیافتگان و بازگشت آنان به جامعه فعال شود.
قاسمیان تصریح کرد: تا زمان ایجاد، احداث و راهاندازی کامل مراکز امید و زندگی در کشور، تمامی مراکز موضوع ماده ۱۶ قانون تحت پوشش دستگاههای اجرایی ذیربط از جمله سازمان بهزیستی کشور، سازمان زندانها، فرماندهی انتظامی و سازمان بسیج همچنان فعال خواهند بود و باید به فعالیت خود ادامه دهند.
رشد پذیرش در مراکز ماده ۱۶
وی با ارائه آماری از روند فعالیت مراکز موضوع ماده ۱۶ و تبصره ۲ ماده ۱۶ گفت: در سال ۱۳۹۶، ۲۱ مرکز موضوع ماده ۱۶ و ۵۵۸ مرکز تبصره ۲ ماده ۱۶ فعال بودند، اما در سالهای اخیر با توجه به شرایط و ابلاغهای مرتبط، تعداد مراکز تبصره ۲ روند نزولی داشته و در مقابل، تعداد مراکز موضوع ماده ۱۶ افزایش یافته است.
مشاور دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر افزود: تعداد افراد پذیرششده در این مراکز از حدود ۸۲ هزار نفر در سال ۱۳۹۶ به ۱۱۴ هزار و ۷۴ نفر در سال ۱۴۰۴ رسیده است.
وی ادامه داد: در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۰۹ هزار نفر در مراکز موضوع ماده ۱۶ و حدود ۴ هزار و ۷۰۰ نفر در مراکز تبصره ۲ ماده ۱۶ پذیرش شدهاند که این آمار نشاندهنده روند افزایشی پذیرش در مراکز ماده ۱۶ و روند کاهشی در مراکز تبصره ۲ است.
۵ گام برای بازگشت تدریجی به جامعه
قاسمیان با تشریح مدل مفهومی طرح «امید و زندگی» گفت: بر اساس مطالعات انجامشده، موفقترین کشورها در حوزه درمان و بازتوانی از مدلهای جامع و ترکیبی استفاده کردهاند؛ بر همین اساس، در این طرح نیز ارائه خدمات جامع درمان، بازتوانی، حرفهآموزی، اشتغال، اسکان حمایتی و بازاجتماعیشدن در دستور کار قرار گرفته است.
وی افزود: مدل مفهومی طرح در پنج گام طراحی شده است؛ پذیرش و غربالگری، درمان چندلایه اعتیاد، آموزش مهارتهای زندگی، اشتغال و بازیابی عزت نفس و در نهایت بازگشت تدریجی فرد به جامعه.
مشاور دبیرکل ستاد ادامه داد: اهداف اصلی طرح در سه محور توانمندسازی و بازاجتماعیشدن، سلامت و کرامت انسانی و مدیریت و پایداری مراکز تعریف شده است.
۵ بخش اصلی در هر مرکز امید و زندگی
قاسمیان با تشریح چارچوب اجرایی طرح گفت: هر مرکز امید و زندگی در پنج بخش اصلی طراحی شده است که شامل پذیرش، غربالگری، سمزدایی، درمان و بازتوانی؛ حرفهآموزی و ایجاد کارگاههای اشتغال؛ امور فرهنگی، بازاجتماعیشدن و اسکان حمایتی؛ خدمات رفاهی؛ و مدیریت و امور اداری است.
وی درباره بخش درمان و بازتوانی اظهار کرد: در این بخش، پذیرش و غربالگری، آزمایشگاه تشخیص سریع، درمان و سمزدایی، بستری و بازتوانی، روانشناسی و مشاوره، کلینیک و اورژانس برای ارائه خدمات پزشکی پیشبینی شده است.
وی افزود: در بخش حرفهآموزی و اشتغال نیز ایجاد کارگاههای مهارتآموزی و اشتغال برای مددجویان پیشبینی شده تا افراد پس از طی مراحل درمان، امکان کسب مهارت و ورود به بازار کار را داشته باشند.
قاسمیان گفت: بخش فرهنگی، بازاجتماعیشدن و اسکان حمایتی نیز شامل خوابگاهها و استراحتگاهها، فضاهای عمومی، اماکن بهداشتی، سالن ورزشی و فضاهای هنری و فرهنگی خواهد بود.
وی ادامه داد: در بخش خدماتی نیز ظرفیتهایی مانند کتابخانه، مسجد، آشپزخانه، نانوایی، بانک، فروشگاه زنجیرهای و آرایشگاه برای ارائه خدمات مورد نیاز مددجویان پیشبینی شده است.
مشاور دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر بخش مدیریت و امور اداری را نیز شامل امور اداری، انتظامی، نگهبانی، سیستمهای نظارتی و کنترل ورود و خروج عنوان کرد.
شهرداریها؛ محور مدیریت اجرایی مراکز
قاسمیان درباره ساختار مدیریتی مراکز امید و زندگی گفت: مدیریت کلان این مراکز از سوی شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر استان و مدیریت اجرایی با محوریت شهرداریها پیشبینی شده است.
وی افزود: در اجرای این طرح، مجریان دولتی و غیردولتی، سازمانهای مردمنهاد، بخش خصوصی، تعاونیها و خیرین میتوانند مشارکت داشته باشند و استفاده از ظرفیتهای مردمی و اجتماعی یکی از محورهای مهم طرح است.
تصویب طرح در دستور کار ستاد
قاسمیان در پایان با اشاره به الزامات اجرای طرح اظهار کرد: تصویب طرح در جلسه آتی ستاد مبارزه با مواد مخدر، بهرهگیری از ظرفیت سازمانهای مردمنهاد و بخش غیردولتی، اطلاعرسانی بهموقع، آمادهسازی افکار عمومی و گروههای مرجع از طریق رسانههای واقعی و مجازی و تدوین آییننامه اجرایی تأسیس و سایر دستورالعملها از جمله مراحل پیشبینیشده برای اجرای طرح است.
وی خاطرنشان کرد: آییننامه اجرایی تأسیس مراکز و دستورالعملهای مربوط نیز از سوی ادارهکل حقوقی و قضایی در دست تهیه است تا پس از تکمیل، مراحل تصویب آن طی شود.
