[حیدر ارشدی] نامی ماندگار بر پیشانی شهر

بیست‌وهشت سال از درگذشت «حسینعلی البرز» می‌گذرد؛ مردی که حاصل یک عمر تلاش و اندوخته خود را وقف بالندگی استعدادهای ایران کرد. امروز، در سالروز درگذشت او، آیین رونمایی از خیابانی به نام این نیک‌اندیش در تهران برگزار می‌شود؛ خیابانی در مجاورت هتل ایرانشهر، همان هتل لوزان سابق که سال‌هایی از زندگی البرز در اتاقی از آن سپری شد.

اما چه نسبتی میان نام یک خیابان و میراث انسانی وجود دارد که بیش از شش دهه پیش، تصمیم گرفت ثروتش را در خدمت دانش قرار دهد؟ برای یافتن پاسخ، به اندیشه خود او بازمی‌گردیم.

حسینعلی البرز در نوشته‌ای به سال ۱۳۴۳ شمسی، درباره انگیزه تأسیس بنیاد فرهنگی البرز، آورده است: «من صمیمانه معتقد بوده و هستم که فرهنگ ملی، پایه هر نوع کامیابی است که ملتی می‌تواند بدان دسترسی پیدا کند.»

در نگاه او، سرمایه‌های مادی و معنوی جامعه باید پشتیبان یکدیگر باشند. ثروت، هر اندازه که باشد، زمانی ارزشی فراتر از دارایی شخصی می‌یابد که بتواند استعدادهای ناشناخته را شکوفا کند و راه پیشرفت جامعه را هموار سازد. او نگران استعدادهایی بود که نه از کمبود توانایی، بلکه از فقدان امکانات، فرصت بالندگی نمی‌یافتند. از همین رو تصمیم گرفت حاصل سال‌ها کوشش اقتصادی خود را به پشتوانه‌ای برای شناسایی و پرورش استعدادهای فرزندان ایران تبدیل کند.

این انتخاب، در سال ۱۳۴۲ شمسی به تأسیس بنیاد فرهنگی البرز انجامید و جایزه‌ای را پدید آورد که امروز با نام «جایزه البرز» شناخته می‌شود. بیش از شش دهه از آن روزگار گذشته است. در این سال‌ها، نسل‌های مختلفی از دانش‌آموزان، دانشجویان، پژوهشگران و دانشمندان ایرانی در شمار برگزیدگان این جایزه قرار گرفته‌اند. برخی از برگزیدگان سال‌های دور، امروز استاد، مدیر و چهره‌ اثرگذار جامعه علمی کشور شده‌اند و نسل‌های تازه‌تر نیز در ادامه همان مسیر، با تلاش و شایستگی علمی مورد تقدیر قرار می‌گیرند.

برای من، یکی از زیباترین جلوه‌های میراث حسینعلی البرز، همین پیوند میان نسل‌هاست. وقتی برگزیده‌ای از دهه‌های گذشته در کنار برگزیده‌ای از سال‌های اخیر قرار می‌گیرد، می‌توان استمرار اندیشه واقف را به چشم دید. گویی تصمیمی که یک انسان در گذشته گرفته، همچنان در زندگی و کوشش انسان‌های امروز حضور دارد. …