در دیدار اصحاب رسانه با سید محمد خاتمی چه گذشت؟

در این گزارش، جزئیاتی از سخنان و دغدغه‌های مطرح شده توسط شماری از حاضران در این دیدار را می‌خوانید: سخنان حجت‌الاسلام و المسلمین سید محمد خاتمی در این دیدار را «اینجا » بخوانید.

به گزارش خبرنگار جماران، بدرالسادات مفیدی به عنوان مجری برنامه در ابتدا با اشاره به اینکه در یکی از دوره‌های خاص ایران عزیزمان قرار داریم، گفت: حرفه روزنامه‌نگاری و رسانه متأثر از این دوره، شرایط بسیار سختی را می‌گذراند. شاید یک زمانی روزنامه‌ها واقعاً پرتیراژ و رسانه‌ها بسیار پرسر و صدا بودند؛ اما الآن ساختار تغییر کرده و اصلا شکل دیگری پیدا کرده و عملاً می‌بینیم که تیراژ نشریات مکتوب بسیار پایین آمده است. البته ما همچنان از کشورهایی هستیم که پرتعدادترین نشریات صاحب‌مجوز را داریم.

وی افزود: گفته می‌شود که حدود ۱۵ هزار نشریه در ایران دارای مجوز هستند؛ اما زمانی که به بررسی شرایط می‌پردازیم، می‌بینیم که ما از میان ۱۸۰ کشور دنیا، به لحاظ آزادی رسانه در رتبه ۱۷۷ قرار داریم؛ این فاجعه است. محدودیت‌ها و دخالت‌های بسیار زیاد، تنها محدود به دستگاه امنیتی نیست؛ بلکه فراتر از آن است و حتی در محیط‌های کاری نیز وجود دارد.

در ادامه این دیدار، مهدی احمدی، مدیرمسئول سایت تابناک، نیز در دیدار جمعی از اصحاب رسانه با سید محمد خاتمی، با اشاره به اینکه یک سری ملاحظات «خودساخته» است، گفت: می‌خواستم در وادی اختلاف و شکاف بین نسل‌ها صحبت کنم و بگویم که پروژه اصلی دولت آقای خاتمی، پُر کردن این شکاف، شناخت نسل جدید و آموزش آنها بود؛ چه به لحاظ فرهنگی و چه به لحاظ سیاسی. ما در دایره‌ای حرف می‌زنیم که فقط یک جریان سیاسی اصلاح‌طلب و یک جریان اصولگرا را می‌بینیم. اصلاً کار از این قصه‌ها گذشته؛ آدم‌هایی که ۱۸ و ۱۹ دی به خیابان آمدند، بحث‌شان اصلاح‌طلبی و اصولگرایی نیست. ما باید فکر کنیم که برای اینها چه کار کنیم. آقای خاتمی در همین انتخابات شوراها تکرار کند، ببینیم چند نفر پای صندوق می‌آیند. به نظرم قصه فاجعه‌بارتر از این حرف‌ها است.

وی تأکید کرد: در حصار خودمان غرق نشویم و به خیابان برویم و ببینیم که ما چقدر با مردم فرق داریم. مردم طور دیگری فکر می‌کنند و ما چیز دیگری می‌گوییم و دنبال موضوعات دیگری هستیم. واقعا بحث‌های ما خواسته‌های مردم کف خیابان نیست.

وی سئوال دیگری را پیرامون ارتباط سید محمد خاتمی با رهبر شهید انقلاب مطرح کرد و گفت: درباره ارتباط شما با رهبر شهید انقلاب همواره مباحث مختلفی عنوان می شد؛ بعضی خوب و بعضی بسیار بد بود. حالا که ایشان به شهادت رسیده اند، می شود جنابعالی بفرمایید که رابطه شما و ایشان چگونه بود؟

احمدی ادامه داد: شنیده ایم که روابط تا زمان مشخصی خوب بود و حتی شما نامه نگاری هایی با ایشان داشته اید. در صورت صحت این گزاره، چه کسی یا کسانی باعث بهم خوردن این رابطه شدند؟ همچنین سوال دیگر من این است که با رهبر جدید انقلاب رابطه شما چگونه است؟ شنیده ایم که نامه نگاری هایی هم فی مابین انجام شده است؟

مجید سعیدی، روزنامه نگار  ورزشی پیشکسوت و عضو هیأت رییسه انجمن ورزشی نویسان نیز با اشاره به توجه خاتمی در دوره اصلاحات به مسأله ورزش، گفت: در دهه اخیر هیچ پیامی در حوزه ورزش از شما مشاهده نکرده‌ایم؛ انتظار داریم پیامی از شما در خصوص جام جهانی یا المپیک‌ها داشته باشیم. علت اینکه چرا هیچ واکنشی نسبت به این مسأله نداشته‌اید، مورد سؤال تخصصی بنده است.

وی در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر اینکه جنگ ۱۲ روزه می‌توانست فرصتی برای اعتمادسازی در جامعه باشد، اظهار داشت: در خصوص اینکه چرا این فرصت تبدیل به تهدید شد، دیدگاه شما چیست؟ و اینکه اعتماد بین کشورهای منطقه که الآن به حداقل رسیده را تقویت کنیم؟

محمد سمیع‌پور، سردبیر پایگاه خبری جماران، نیز در این دیدار گفت: در پیمایشی که به‌تازگی منتشر شد، ذکر شده است که ۶۱ درصد مردم خشمگین هستند و از این جهت شاید بتوان گفت که ما خشمگین‌ترین مردم جهان هستیم. وقتی این آمار را در کنار این واقعیت قرار می‌دهیم که ما امروز به‌شدت درگیر تورم و تبعیض در جامعه هستیم، متأسفانه تورم مواد غذایی سه رقمی شده و بخش زیادی از جامعه حتی برای تهیه کالاهای اساسی خود به صورت نسیه اقدام می‌کنند – یعنی گزارش‌هایی وجود دارد که نان در برخی مناطق به صورت نسیه تهیه می‌شود - چشم‌انداز روشنی نیز نسبت به آینده وجود ندارد.

وی با تأکید بر ضرورت در نظر گرفتن زمینه‌های اجتماعی طرح‌های دولت، افزود: همه کنشگران رسانه‌ای و خبرنگاران، می‌توانند شهادت دهند که در طول این سال‌ها بارها راجع به مسأله معیشت و اقتصاد گزارش تهیه شده، اما متأسفانه به نظر می‌رسد گوشی برای شنیدن وجود ندارد. تقریباً هر آنچه در طول این سال‌ها گفته شده، در آن زمان شنیده نشده و سال‌ها بعد در خیابان، به شکل خشونت‌باری بروز کرده است. البته همان پیمایش نشان می‌دهد که ما در آستانه وضعیت انقلابی نیستیم؛ یعنی درصد جمعیتی که خواهان براندازی هستند، خیلی کمتر از کسانی است که خواهان اصلاحات اساسی و ساختاری‌اند و این یک فرصت برای دولت و اصلاح طلبان است، اما اگر این خشم به خیابان کشیده شود، پیامدهای ناگواری برای کشور خواهد داشت؛ منجر به فاجعه‌ای مانند حوادث دی‌ماه خواهد شد و برای دولت آقای پزشکیان و مجموعه اصلاح‌طلبان نیز بسیار سخت و گران تمام می‌شود، همه ما در یک کشتی نشستیم.

سمیع‌پور با اشاره به اینکه خاستگاه جریان اصلاح‌طلبی حول مسأله «عدالت» در دهه شصت طبق رهنمودهای حضرت امام شکل گرفته است، اظهار داشت: اقتصاد و معیشت مردم، مسأله‌ای نیست که بتوانیم نسبت به آن بی‌توجه باشیم. همه دوستان، اهالی رسانه و مجموعه فعالآن اصلاح‌طلب، باید دولت را نسبت به اجرای طرح‌های شوک‌درمانی عجیب و غریب برحذر دارند. گاهی آدم شک می‌کند که آیا واقعاً کسانی که چنین ایده‌هایی را دنبال می‌کنند، دلسوز کشور و مردم هستند؟ آیا به پیامدهای چنین طرح‌هایی فکر کرده‌اند؟ برخی موارد از نظر ما عادی، می‌تواند جرقه یک  بحران باشد.

علی احمدنیا، مدیرمسئول اصلاحات نیوز، نیز در این دیدار با اشاره به بیانیه سید محمد خاتمی پس از حوادث دی ماه، گفت: بابت پیامی که به آقا مجتبی(آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای) دادید، تشکر می‌کنم. امیدوارم اشتباهات ابتدای رهبری رهبر شهید دوباره تکرار نشود؛ این نیازمند یک تدبیر جدی از سوی حضرتعالی است که راهبری جدید شود و یک فرصت جدید هم داده شود. خواهشم این است که استمرار این فضا بیشتر شود.

وی افزود: نوع مکاتبات حضرتعالی با رهبر جدید می‌تواند در خیلی از اقدامات راهگشا باشد. خیلی از افراد به صورت خناسانه دوست دارند جریان اصلاحات را در مقابل حاکمیت قرار دهند. این نیازمند یک تدبیر در سطح کلان توسط حضرتعالی و دیگر بزرگان است. نوع رفتار رهبری هم نشان داده که با آغوش باز این موضوع را پذیرفته و واقعا رهبر جدید نیازمند کمک و حمایت همه جریان‌های سیاسی مخصوصا جریان اصلاحات است.

احمدنیا در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر اینکه پزشکیان در موضوع تفاهمنامه با آمریکا ایثار کرد، اظهار داشت: این تفاهم نامه یکی از بزرگترین دستاورد های کشور است که منافع ایران را کسب کرده است. خواهش بنده این است که حضرتعالی و‌جریان اصلاحات از این تفاهم نامه ۱۴ بندی که منافع و اینده ایران را تضمین میکند دفاع و تبیین ویژه تری برای مردم و خواص داشته باشید.

وی افزود: طبیعتا جریان‌های سیاسی در پیروزی دولت جدید سهم‌های متفاوت برای خودشان قائل هستند.حتما جریان اصلاحات سهم مهمی داشته اما همه کیک پیروزی سهم جریان اصلاحات نبوده و به هر حال جریان اصولگرای معتدل و آذری‌زبان‌ها که نه اصلاح‌طلب و نه اصولگرا بودند هم نقش داشتند. اگر احساس کنیم فقط ما نقش داشته‌ایم، نگاه یک‌سویه است و طبیعتا جریان سیاسی آسیب می‌بیند.

مهرداد خدیر، نیز در این دیدار گفت: بعد از فرمایش شما در مورد «صلح شرافتمندانه» موجی علیه صلح شکل دادند و گفتند که ما اصلا در قرآن «صلح» نداریم. یک سری واکنش‌های خوبی که شکل گرفت که صلح در قرآن پر از سلم است. آقای احمد خاتمی در نماز جمعه اخیر گفت «نه جنگ و نه صلح؛ می‌توانیم به سراغ اصطلاح فقهی مهادنه برویم». یعنی بالأخره با یک اصطلاح فقهی جدید زیر بار آتش‌بس رفت.

وی با اشاره به وجود خوانش های مختلف از فقه، تأکید کرد: این جنگ باید تمام شود.

نویسنده و تحلیلگر سایت عصر ایران در بخش دیگری از سخنان خود گفت: دو سالی که آن طرف ترامپ و این طرف پزشکیان است، یک دوره طلایی است که اگر بخواهند سخت بگیرند یا هر کاری انجام دهند، بعد از ۱۴۰۷ است. این دو سال یک فرصت استثنایی برای جریان اصلاحات است. به نظر من بعد از ۱۸ و ۱۹ دی مردم هم فهمیدند آن راه فایده‌ای ندارد و دنبال یک راه مسالمت‌آمیز هستند. یعنی تنها راهی که برای مردم باقی مانده همین اصلاحات با شعار «بهبود اقتصادی» است. همه اینها منوط به تغییر رئیس صداوسیما است؛ اگر این اتفاق بیفتد خیلی می‌تواند روی جامعه اثر مثبت داشته باشد.

محمدرضا نادری سردبیر روزنامه اطلاعات نیز در این دیدار با تأکید بر اینکه دوره اصلاح‌طلب و اصولگرا دارد تمام می‌شود، گفت: خود اصلاح‌طلبان هم رها کرده‌اند و نمی‌خواهند با نسل جوان ارتباط بگیرند. اگر این اتفاق نیفتد، یک گروه جدید با شعار جدید، می‌آیند و ابتکار عمل را دست می‌گیرند؛ و شاید اتفاق خوبی نباشد. الآن دوره جنگ است و نمی‌دانیم جامعه به چه سمتی پیش می‌رود. مردم از بزرگان انتظار دارند که امید و راهنمایی دهند. به هر حال دوره رهبر سوم ما شروع شده و انتظار تحولاتی از دو طرف می‌رود. اصلاح‌طلبان شفاف بگویند که چه انتظاری از رهبر جدید دارند. به نظرم حرف‌ها و بیانیه‌های تند راهگشا نخواهد بود.

وی با اشاره به اینکه ما مواضع اصلاح‌طلبان را در موضوع بنزین ندیده‌ایم، افزود: خیلی دوست دارم نظر شما را راجع به خود جنگ بدانم؛ بالأخره راه‌حل شما چیست؟ دوستان اصرار دارند که ما دیگر نمی‌توانیم با مدل گفت‌وگو و مذاکره با آمریکا پیش برویم؛ باید آنقدر بجنگیم که خودش تسلیم شود. دوستانی هم هستند که می‌گویند تا چه زمانی بجنگیم؟

داوود حشمتی، روزنامه‌نگار سیاسی، نیز در این دیدار با بیان اینکه دو فرصت مهم برای حکومت، جریان اصلاحات و دولت شناخته نشد، گفت: بعد از جنگ ۱۲ روزه حکومت و دولت در فکر این بودند که مردم همبستگی شدیدی دارند و به خیابان نیامدند. من برای روزنامه شرق مصاحبه‌هایی ترتیب دادم که محتوای کلی آن این بود که این همبستگی و عدم حضور مردم در خیابان دوامی ندارد. یک مصاحبه هم با فرخ نگهدار منتشر شد. معتقد بودم این همبستگی دائمی نیست و حکومت و دولت باید کارهایی انجام دهند؛ اما هیچ کاری نکردند. درعوض کلیت حاکمیت همچنان بر این عقیده بود که «همبستگی مردم در اوج است» و «مردم پای ایران هستند» برای همین آن سلسله مصاحبه ها را متوقف کردم. اما مشخص بود که سیستم دچار خطای محاسباتی از رفتار مردم است.

وی با تأکید بر اینکه بعد از ۱۸ و ۱۹ دی شکست جریان براندازی وابسته به خارج و حامی جنگ اثبات شد، افزود: همان‌طوری که حکومت قدر آن فضا را ندانست که باید کارهایی انجام دهد، گفتمان جریان اصلاح‌طلبی این فضا را درک نکرده و نفهمیده که چه اتفاقی افتاده است. اساسا واژه «براندازی» در مقابل شما (به عنوان سیدمحمد خاتمی) تولید شد. شما ۶ دی ۹۶ سخنرانی کردید و گفتید که اصلاح‌طلبان برانداز نیستند و عده‌ای هشتگ زدند و گفتند خاتمی اشتباه کرده و ما برانداز هستیم. این روند در ۱۸ دی ۱۴۰۴ به نقطه اوج رسید و در نهایت هم با هزینه های فراوان و خون های بیشمار ریخته شده نتوانست به پیروزی برسد. اما این شکست هم دائمی است؟ به نظرم نیست و دو سه ماه آینده بسیار خطرناک است.

حشمتی تأکید کرد: اگر حکومت و دولت جنگ ۱۲ روزه تا دی ماه را جدی گرفته بود، نه به دی ماه می‌رسیدیم، نه جنگ می‌شد، نه رهبری و فرماندهان شهید می‌شدند و نه زیرساخت‌ها زده می‌شد. به نظر من الآن هم اگر این اتفاق نیفتد، و اگر شما جدی نگیرید که براندازی زورش را زده و موفق نشده اما عده کثیری آدم هستند که تغییر می‌خواهند، این آدم‌ها مطالبه‌ای دارند و می‌خواهند یک نفر این مطالبات را به سرانجام برساند، این چرخه دوباره تکرار می‌شود. الآن فرصت تغییر و اصلاح‌خواهی خشونت‌پرهیز است.

رحیم حسینی، مدیر کانال چند ثانیه، نیز در دیدار اصحاب رسانه با سید محمد خاتمی، با تأکید بر اینکه نزدیک ۷۰ درصد مردم اعتقادی به اصلاح ساختاری ندارند، گفت: متأسفانه دیوار بلندی ایجاد کرده‌ایم که فاصله عجیبی بین ما و نسل متولدین بعد از دهه ۸۰ وجود دارد. من حتی با فرزندان و اطرافیان خودم هم نمی‌توانم این ارتباط را برقرار کنم. این موضوع واقعا مغفول مانده و خلأ ایجاد شده در این رابطه خیلی سخت است. به عنوان یک ایرانی علاقه‌مند به کشور، سؤالم این است که چقدر به آینده ایران امیدوار هستید؟

احسان بیسادی، مدیر کانال بامداد نو، نیز در این دیدار با اشاره سردرگمی جامعه ایرانی در ابعاد مختلف، گفت: جریان اصلاحات می‌تواند با جامعه گفت‌وگو کند. من فکر می‌کنم تک‌جملات یا تک‌واژه‌هایی به سمت جامعه حزب‌اللهی یا ایتایی آمده که انگار این ادبیات به کف جامعه رسیده؛ ما دچار اختلال صدا هستیم. یعنی اصلاح‌طلبان خیلی نظریه‌سازی می‌کنند ولی اصلا به جامعه نمی‌رسد. ما با یک اختلال صدا مواجه هستیم.

وی افزود: دولت آقای پزشکیان ایده وفاق را مطرح کرد؛ و ایشان در جلسات سعی می‌کند گفتمان را بگیرد از افرادی که صحبت می‌کنند. جریان اصلاحات خیلی می‌تواند کمک کند که ایده وفاق بر چه محوری می‌خواهد اتفاق بیفتد. واقعا ایده جریان اصلاحات در مورد صلح، معیشت، آزدی‌های فردی و دغدغه‌های دینی چیست؟ بالأخره باید این موضوع حل شود و جامعه را طرف گفت‌وگو قرار دهیم.

سمیه قشقایی از خبرنگاران باسابقه حوزه سیاسی و اقتصادی نیز در این دیدار با اشاره به اینکه ما رسانه مستقل نداریم و خبرنگاران همیشه ابزار یا تهدید بوده‌اند، گفت: دولتی سر کار آمده که گفتمانش به شما نزدیک است و از دل گفتمان «نقد مشروع» بیرون آمده؛ چگونه رسانه می‌تواند از حق‌طلبی حداقلی خارج شود و به عنوان ابزاری برای توسعه فعالیت کند؟ هنوز هم خبرنگاران اصلاح‌طلب اجازه نوشتن واقعیت‌ها را ندارند؛ واقعیت‌هایی که دغدغه خیلی‌ها است و دوست دارند به گوش نسل ضد برسد.

سینا رحیم‌پور نیز در این دیدار خطاب به سیدمحمد خاتمی گفت: من فکر می‌کنم مهم‌تر از هر چیز برای امروز ایران، همان میراثی است که شما در حوزه نظری برای آن وقت می‌گذاشتید و کار می‌کردید و اتفاقا این موضوع نیاز امروز جامعه ایران نیز هست. ما در جریان اصلاح‌طلبی بیش از آنکه بخواهیم راه‌هایی برای کاهش نزاع بین دولت- ملت پیشنهاد کنیم، بخشی از سیاستمداران ما دچار «تله محبوبیت» شده‌اند؛ یعنی سیاستمدار به‌جای آنکه تحولات کشور را تحلیل و مسیر روشنی به‌سوی آینده ترسیم کند، به واکنش‌های لحظه‌ای بسنده می‌کند. در این تله، سیاست‌ورزی به رقابت بر سر جلب رضایت فوری افکار عمومی، گرفتن تشویق و بیشتر دیده‌شدن تقلیل پیدا می‌کند. سیاستمدار به‌جای آنکه گاهی جلوتر از جامعه بایستد و هزینه ارائه تحلیل و راه‌حل را بپردازد، صرفاً همان چیزی را تکرار می‌کند که محبوب‌تر است. نتیجه این وضعیت، شاید حفظ محبوبیت در کوتاه‌مدت باشد، اما در بلندمدت جریان سیاسی را از تولید فکر، راهبرد و افق تهی می‌کند.

وی افزود: در نگاه کلان نیز، به نظر من جریان اصلاحات هیچ راهبرد روشنی برای حرکت به‌سوی آینده نداشته است. به نظر می‌رسد پس از سال ۱۴۰۱، این جریان به این نتیجه رسید که خواسته جامعه را تئوریزه کند و صرفاً به جامعه بگوید: «حرف تو درست است.» از سوی دیگر، امکان ارتباط و گفت‌وگوی آن با حاکمیت نیز روزبه‌روز محدودتر و دشوارتر شده است.

سیدحمید حسن‌زاده، مدیرعامل پیشین ایسنا، نیز در این دیدار با بیان اینکه باید همه نیروها و تجربه‌ها را جمع کرد و از تمام پتانسیل کشور کمک گرفت برای اینکه از این دوره بسیار سخت عبور کنیم، گفت: موضوعات دیگر گله مند یها بماند برای وقتی که از این دوره عبور کردیم.با توجه به موفقیت های دو دولت آقای خاتمی اگر آقای خاتمی امروز رئیس جمهور بود در موضوعات مختلف اعم از جنگ، مسائل اقتصادی و مسائل فرهنگی چه برنامه های در پیش می گرفتند؟

وی تأکید کرد: شاید یکی از موضوعات اساسی که به داد کشور برسد، تشکیل احزاب واقعی است. در دوره‌ای که برخی از روی تعقل و برخی از روی نگرانی موضوعاتی را پذیرفته‌اند، یکی از کارهایی که آقای خاتمی می‌تواند انجام دهد و درصورت امکان تاکید و پیگیری کنند این است که کشور دارای احزاب واقعی شود. اگر تشکل‌های گسترده سراسر کشور حزبی داشته باشیم و جوانان از آنجا شروع به کار کنند و احزاب مسئولیت تصمیماتشان را بپذیرند و فصلی نباشند، من فکر می‌کنم بخشی از مشکلات آینده کشور حل خواهد شد.

محمدعلی نادعلیزاده، مدیرعامل ایسنا، نیز در این دیدار با گرامیداشت یاد رهبر کبیر انقلاب اسلامی، رهبر شهید انقلاب اسلامی و همه شهدا گفت: من همیشه تأسف می‌خورم که چرا ما نتوانستیم از بزرگان و شخصیت‌های این کشور در طول تاریخ - یا حداقل در ۱۰۰ سال، ۲۰۰ سال اخیر – آن گونه که باید، استفاده کنیم. یکی از آن بزرگان حضرت امام خمینی است.

وی سپس با اشاره به گزارش سال ۲۰۲۶ موسسه V-DEM که در آن تصویری نگران کننده از دموکراسی در جهان ارائه شده، افزود: در این گزارش که در رسانه‌های خودمان هم بازنشر شده از بازگشت موج جهانی خودکامه‌سازی (Autocratization) که در آن کشورها به تدریج از نهادها و ارزش‌های دموکراتیک فاصله گرفته و آزادی بیان بیش از هر مولفه دیگری مورد تهدید قرار می‌گیرد، ابراز نگرانی شده است.

نادعلیزاده با بیان این‌که یکی از بخش‌های اصلی این گزارش به وضعیت امروز آمریکا اختصاص داده شده، ترامپ و دولتش را یکی از عوامل اصلی بازگشت موج خودکامگی در جهان کنونی دانست و گفت: نویسندگان گزارش این موسسه که در دانشگاه سوئدی گوتنبرگ فعالیت می کند، به این نتیجه رسیدند که در دوره دولت فعلی آمریکا؛ تمرکز و افزایش قدرت بی‌حد و حساب ریاست جمهوری از یک سو و کاهش شاخص‌های دموکراسی در این کشور به پایین‌ترین سطح چند دهه اخیر از سوی دیگر رسیده است.

وی افزود: آقای خاتمی یک ظرفیت بین‌المللی دارد. یک روزی حضرت‌عالی به عنوان مبتکر نظریه «گفت‌وگوی تمدن‌ها» در سازمان ملل ایستادید، از این نظریه دفاع کردید و سازمان ملل هم در مجمع عمومی رأی‌گیری کرد و به آن رأی داد و سال ۲۰۰۱ را «گفت‌وگوی تمدن‌ها» نام نهاد. اما همان‌طوری که ما در داخل نتوانستیم از ظرفیت بزرگان استفاده کنیم، در خارج هم اجازه داده نشد و خودمان هم نتوانستیم دائم و مستمر راجع به این دیدگاه و نظریه حرف بزنیم.

نادعلیزاده تأکید کرد: ای کاش از ظرفیت‌های جهانی و بین‌المللی شخصیت‌ها و متفکران ایرانی مثل حضرت‌عالی، بیشتر استفاده کنیم. البته که مسائل داخلی مهم است و بیشتر حاضران به آن پرداختند اما اگر موج جهانی خودکامه‌سازی دارد برمی‌گردد، به‌رغم سال‌ها تلاش برای دموکراسی در سطح دنیا، حتماً به شخصیت‌هایی نیاز داریم که بتوانند با نظریه‌هایی مثل گفت‌وگوی تمدن‌ها، در سطحی فراتر از ایران، راجع به ارزش‌هایی مثل دین، دموکراسی و آزادی بیان صحبت کنند.

لیلا داوودی مدیر کل سابق اخبار سیاسی ایسنا نیز در این دیدار با طرح این سؤال از سید محمد خاتمی که «در برابر درخواست‌های مطرح شده، اختیارات شما تا کجا است و چقدر می‌توانید پاسخگو باشید؟» گفت: تا یک سال گذشته اگر عکس یا خبری از شما در رسانه‌ای که من کار می‌کنم منتشر می‌شد، باید پاسخگو می‌بودیم. اگر الآن اینجا هستم، خیالم راحت شد که با توجه به دغدغه‌هایی که از یک سال گذشته تا الآن مدیریت ایسنا دارد، می‌توانیم خیلی از چیزها را منعکس کنیم.

کیوان مهرگان، مستندساز و روزنامه‌نگار ایرانی، ضمن بیان اینکه از آنجا که حیات اجتماعی و سیاسی نسل من با آقای خاتمی شروع شد، از منظر عاطفی فاصله گرفتن از خاتمی برای ما دشوار است، در ادامه با طرح این پرسش که نسل ما کدام خاتمی را دوست دارد؟ گفت: آن خاتمی که هشت سال رئیس‌جمهور بود و برای ما تحولاتی را رقم زد، به تاریخ پیوسته و امکان بازگشت به آن شخصیت و آن دوره امکان‌پذیر نیست. اما در پس آن رئیس‌جمهور، یک خاتمی متفکر و اندیشمند هم بود و هست که ما انتظار داریم این چهره تابناک‌تر و درخشنده‌تر باشد.

وی افزود: من انتظار دارم شما از سیاست روزمره فاصله بگیرید و با همفکرانتان در جهان اسلام و خاورمیانه فکری برای این بلیه که رهبران یهودی و مسیحی ممالک ما را دچار آن کرده‌اند، چاره‌اندیشی کنید. برخی تصورشان از شما هنوز یک مرد اجرایی است، اما من درخواست می‌کنم سیاستمداران را از خودتان دور کنید و چندین متفکر را جمع کنید و با هم برای مسائل نظری ما از دوره صفویه به این سو چاره‌اندیشی کنید. شأن شما یک متفکر و روشنفکر است و تلاش کنید در این چند صباح برای مسائل تاریخی ایرانیان بحث نظری و فکری بکنید.

بهروز شجاعی نیز در این دیدار با اشاره به اینکه یک زمانی جوانان و حتی نوجوانان پیش قراول اصلاحات بودند اما امروز میانسالان و کهنسالان شده‌اند اصلاح‌طلب و کمتر جوان اصلاح‌طلبی می‌بینیم، گفت: دغدغه بچه پنج ساله و ۱۰ ساله من این است که جنگ تمام شده یا نه، ولی ما در اصلاح‌طلب و اصولگرا مانده‌ایم. واقعا جوانان خیلی از سیاستمداران حتی در عرصه جهانی را نمی‌شناسند و دغدغه‌های متفاوتی دارند. الآن مسأله اصلاح‌طلب و اصولگرا نیست؛ مسأله «ایران» است. اصلاحات واقعا نیاز به اصلاح دارد. آقای پزشکیان می‌ترسد در دولت خودش اصلاحات انجام دهد؛ مردم همین چیزها را می‌بینند و اصلاح می‌خواهند، سلامت نفس و سلامت جیب و البته توسعه و آبادانی ایران را از مسئولان می‌خواهند. من از شما می‌خواهم نسبت اصلاحات با ایران را بازتعریف کنید.

مهدی افشارنیک، روزنامه‌نگار اقتصادی، نیز در این دیدار با اشاره به تبرئه شدنش از اتهام جاسوسی، گفت: شبکه‌ای که برای ما پرونده درست کرد و می‌خواست ما را به عنوان جاسوس معرفی کند، دقیقا همین موضوع امروز جامعه به نام «تراستی‌ها» بودند. همین دلالان معروفی که شما اسم آنها را می‌شنوید، برای من و ۴۵ نفر دیگر پرونده درست کردند.

وی با بیان اینکه گفت‌وگو بستر و زمینه می‌خواهد، خطاب به سید محمد خاتمی، اظهار داشت: در دوره شما و آقای روحانی و حتی دوره آقای احمدی‌نژاد ما دچار یک واگرایی نهادی بودیم که هر نهادی می‌خواست تشکیل شود، یا بدل آن را می‌ساختند و یا از بین می‌رفت. مثلا شما صندوق ذخیره ارزی را تشکیل دادید که کار بسیار درستی بود و جلوی شکل‌گیری اقتصاد رانتی ایران را می‌گرفت. اولا آن را از کارآیی انداختند و بعد بدل صندوق توسعه ملی را راه انداختند و خود صندوق توسعه ملی را هم از کارآیی انداختند؛ ۱۱۷ میلیارد دلار از جاهای مختلف مطالبه دارد، یعنی عملا صندوق توسعه ملی هم بیکار شده است. یعنی نهادهای بنیادی کشور یکی یکی دارد از مدار تأثیرگذاری خارج می‌شود.

افشارنیک تأکید کرد: مسأله تراستی‌ها در حوزه فساد نیست؛ مسأله اقتصاد کشور است. یعنی کشور از یک اقتصاد رانتی به یک اقتصاد تراستی تبدیل شده است. حتی در اوج جنگ، اینها پول مملکت را نمی‌آوردند. محموله نفت را تحویل نمی‌دادند به امید اینکه سه چهار روز دیگر جنگ مغلوبه می‌شود و اینها هم پول‌ها را بالا می‌کشند. امروز دیگر حتی مسأله «واگرایی نهادی» نیست؛ تخریب نهادهای مستقر جامعه است. با این اقتصاد تراستی، دیگر چیزی به نام شرکت ملی نفت ایران و بانک مرکزی وجود ندارد. مثلا یک کسی به اسم «م.ت» راحت می‌تواند همه چیز را به هم بریزد و ما هم اینجا نشسته‌ایم و از ضرورت گفت‌وگو صحبت می‌کنیم. همه گرفتار چهار نفر دلال نفتی شده‌ایم که تعیین‌کننده سرنوشت همه ما هستند. اگر نخواهیم به آنها توجه کنیم، ضربات مهلکی می‌خوریم.