بازخوانی ابعاد هفتادمین کنفرانس عمومی آژانس بین‌المللی انرژی

سیدقاسم بی‌نیاز، فعال رسانه‌ای:  مجموعه تحولات این نشست نشان داد که موضوع هسته‌ای ایران در نقطه تلاقی سه عرصه به‌هم‌پیوسته قرار گرفته است: «سازوکارهای نهادی و حقوقی آژانس، ملاحظات سیاسی و امنیتی پیرامون پرونده هسته‌ای و نحوه روایت و بازنمایی این تحولات در افکار عمومی و رسانه‌های بین‌المللی.» 

از این منظر، اهمیت کنفرانس بیش از آنکه در یک تصمیم یا یک رویداد مشخص خلاصه شود، در تصویری است که از ظرفیت‌ها و محدودیت‌های دیپلماسی هسته‌ای در شرایط کنونی ارائه می‌کند. یکی از مهم‌ترین وجوه این کنفرانس، تفاوت میان «قدرت رأی» و «قدرت سیاسی» در ساختارهای چندجانبه است. بر اساس آمار ارائه شده، در رأی‌گیری مربوط به عضویت در کمیته عمومی کنفرانس، جمهوری اسلامی ایران با کسب ۴۴ رأی توانست جایگاه خود را در یکی از سازوکارهای رسمی کنفرانس حفظ کند. در مقابل، تصویب قطعنامه‌ای با ۲۳ رأی موافق، ۳ رأی مخالف و ۸ رأی ممتنع، نشان داد که در موضوعات سیاسی، ملاحظات و آرایش سیاسی کشورها می‌تواند مسیر متفاوتی ایجاد کند. بنابراین، تجربه اخیر وین بار دیگر بر این واقعیت تأکید کرد که برابری حقوقی اعضا در نهادهای بین‌المللی، الزاماً به معنای برابری ظرفیت سیاسی و اثرگذاری آنها نیست.

این دوگانگی، یکی از کلیدی‌ترین پیام‌های کنفرانس هفتادم این نهاد است. از یک سو، سازوکارهای رسمی و رویه‌های نهادی همچنان امکان حضور، مشارکت و شکل‌دهی به ائتلاف‌های موضوعی را فراهم می‌کنند و از سوی دیگر، پرونده هسته‌ای ایران در فضایی قرار دارد که مؤلفه‌های سیاسی و امنیتی بر نحوه تصمیم‌گیری و حتی برداشت افکار عمومی از موضوع اثرگذار است. در همین چارچوب، رأی‌گیری مخفی و ۴۴ رأی کسب‌شده برای ایران را نمی‌توان صرفاً یک عدد انتخاباتی دانست؛ بلکه نتیجه تصویری از وجود ظرفیت‌هایی برای گفت‌وگو و تعامل میان بخشی از اعضای جامعه بین‌المللی ارائه می‌دهد، هرچند تبدیل این ظرفیت به همکاری‌های پایدار، مستلزم سیاستگذاری هوشمندانه و مبتنی بر مصالح و منافع ملی و تعریف منافع مشترک است. …