نوروساینس اقتصاد (Neuroeconomics) یکی از حوزههای میانرشتهای علوم جدید است که تلاش میکند فرایند تصمیمگیری انسان را با ترکیب دانش اقتصاد، روانشناسی و علوم اعصاب توضیح دهد. این حوزه به جای اینکه فقط به نتیجه یک انتخاب توجه کند، میخواهد بداند انتخاب چگونه شکل میگیرد، مغز چگونه گزینههای مختلف را با یکدیگر مقایسه میکند و عواملی مانند پاداش، زیان، هیجان، تجربه، زمان، ریسک و انتظار آینده چگونه بر تصمیم انسان اثر میگذارند.
به بیان الهه آل محمدی نویسنده و کارشناس سواد مالی اقتصاد از گذشته با مسئله انتخاب سروکار داشته است. منابع انسان محدود هستند و خواستههای او بسیار گسترده. بنابراین انسان همیشه مجبور است انتخاب کند که چه چیزی را بخرد، چه چیزی را نخرد، چه مقدار مصرف کند، چه مقدار پسانداز کند و منابع خود را در چه مسیری به کار بگیرد. اقتصاد سنتی برای توضیح این رفتار، مدلهایی درباره ترجیحات، مطلوبیت، هزینه و فایده ایجاد کرد. این مدلها برای فهم بسیاری از رفتارهای اقتصادی بسیار مهم هستند، اما پژوهشهای اقتصاد رفتاری نشان دادند که انسان همیشه آنگونه که مدلهای کاملاً عقلانی فرض میکنند تصمیم نمیگیرد. هیجان، عادت، سوگیریهای شناختی، فشار اجتماعی، تجربه گذشته و شرایط محیطی میتوانند تصمیم انسان را تغییر دهند.
نوروساینس اقتصاد این پرسش را یک مرحله عمیقتر میکند. اگر انسان گاهی منطقی و گاهی هیجانی تصمیم میگیرد، این فرایند در مغز چگونه اتفاق میافتد؟ هنگام انتخاب میان دو گزینه، مغز چگونه ارزش آنها را محاسبه میکند؟ چرا پاداش فوری اغلب جذابتر از پاداشی است که در آینده دریافت خواهیم کرد؟ چرا از دست دادن یک مقدار پول میتواند احساس ناخوشایندی ایجاد کند که از لذت به دست آوردن همان مقدار بیشتر باشد؟ چرا در شرایط استرس، ترس یا هیجان شدید، تصمیمهای ما تغییر میکنند؟ و چرا تجربه یک نتیجه خوب یا بد میتواند تصمیمهای بعدی ما را شکل دهد؟
این پرسشها نشان میدهند که اقتصاد فقط درباره پول نیست. اقتصاد در سطح عمیقتر درباره انتخاب است و انتخاب نیز با فرایندهای شناختی و هیجانی انسان ارتباط دارد. …
